Đình Nội có hội cướp cầu

(KDPT) – “Đình Nội có hội cướp cầu/ Tháng Giêng mười một đâu đâu cũng về”. Câu ca xưa nhắc nhớ một trò chơi gắn liền với đình Nội, xã Việt Lập, huyện Tân Yên, Bắc Giang. Sau thời gian dài mai một, gần đây, trò chơi cầu móc đã được khôi phục và là niềm mong đợi của dân làng mỗi khi đến hội xuân.

Ước vọng đầu năm

Với lịch sử hơn 300 năm, đình Nội, xã Việt Lập nổi tiếng khắp vùng đất Kinh Bắc về nghệ thuật chạm khắc tinh tế với nhiều tác phẩm trên gỗ vẫn được lưu giữ qua thời gian, đồng thời nằm trong hệ thống di tích những địa điểm khởi nghĩa Yên Thế ở Bắc Giang. Ngôi đình cổ được xếp hạng Di tích Quốc gia Đặc biệt này còn được biết đến với trò chơi cướp cầu độc đáo, diễn ra duy nhất một lần trong năm, vào dịp tháng Giêng hội làng. Qua thời gian dài chiến tranh, may mắn đình Nội vẫn còn được lưu giữ, nhưng việc duy trì những nghi lễ và trò chơi dân gian trong lễ hội đã có lúc mai một, quả cầu và móc cầu đều không còn, tục cướp cầu móc trong lễ hội nhiều năm không được tổ chức. Dù vậy, mỗi khi vào hội xuân, người dân trong ý thức hoài niệm vẫn mong muốn được tổ chức lại trò chơi xưa của cha ông.

Trò chơi cầu móc thể hiện ước nguyện của cư dân nông nghiệp dịp đầu năm Ảnh: Th. Nguyên

Năm 2015, nhằm bảo tồn di sản văn hóa truyền thống, Bảo tàng tỉnh Bắc Giang đã hỗ trợ kinh phí, xây dựng kịch bản, nghiên cứu, khảo sát tìm hiểu tư liệu và cùng nhân dân khôi phục trò chơi này. Từ đó, trò chơi cầu móc đã được phục hồi và duy trì tổ chức, thu hút đông đảo người dân hưởng ứng, chờ đợi. Nhiều cụ cao niên chứng kiến trò chơi xúc động khi được nhìn lại phong tục đẹp của làng.

Ông Đỗ Tuấn Khoa, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Bắc Giang cho biết: Bước vào năm mới, cư dân nông nghiệp luôn cầu mong mưa thuận gió hòa, nhân khang vật thịnh, nhà nhà bình an. Niềm mong ước ấy được biến tấu, thể hiện sinh động qua các trò chơi. Bởi vậy, trong dịp hội xuân, nhiều tỉnh đồng bằng trung du Bắc Bộ có trò chơi gắn liền với quả cầu, như cướp cầu cạn, vật cầu nước… nhưng cầu móc thì khá độc đáo và ít nơi có, bởi người chơi không dùng tay, mà điều khiển các móc dài để lấy được quả cầu. Trò chơi cầu móc ở Bắc Giang diễn ra trong không gian của hội đình Nội. Quả cầu được giữ gìn nghiêm cẩn trong hậu cung của đình. Mỗi năm một lần, quả cầu sẽ được mang ra chơi. Quả cầu tròn là biểu tượng của mặt trời, mặt trăng, việc cướp cầu tượng trưng cho việc cướp lấy ánh sáng, thể hiện nguyện cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu…

Không coi trọng thắng – thua

Lễ hội đình Nội diễn ra vào ngày 10 và 11 tháng Giêng. Theo ông Nguyễn Văn Độ, đội trưởng đội Tế đình Nội: Vào ngày chính hội, sau lễ dâng hương, chủ tế sẽ đọc văn tế xin phép nhà Thánh cho dân làng tổ chức hội thi móc cầu. Làm lễ tế xong, quả cầu sẽ được đặt lên kiệu và rước ra sân thi đấu. Quả cầu có đường kính khoảng 40cm, được làm bằng gỗ đặc sơn màu đỏ, móc cầu được làm bằng thân tre già nhỏ dài 1,5m, đầu có móc mảnh. Các quân cầu khiêng kiệu, đi theo là đội múa lân rộn ràng, nhân dân reo hò cổ vũ, trống chiêng vui nhộn. Đến sân, chủ tế sẽ vác quả cầu đi vòng quanh sân rồi để vào hố cái ở giữa sân. Hai bên cạnh sân được bố trí hai lỗ ở phía Đông và phía Tây.

Theo lệ xưa, trai đinh trong làng được lựa chọn tham gia hội cướp cầu móc phải to khỏe, phẩm chất đạo đức tốt. Trò chơi gồm hai đội, mỗi đội 6 người, đầu chít khăn, áo thắt đai, mỗi bên mặc trang phục có màu khác nhau. Chuẩn bị vào cuộc, hai đội chơi đứng xung quanh quả cầu, tay cầm móc chạm vào quả cầu, tư thế chuẩn bị đợi lệnh bắt đầu… Theo luật chơi, quân cầu không được móc vào móc của người khác, hay móc vào người khác. Mỗi khi quả cầu ra ngoài sân hoặc quân cầu phạm quy, chủ tế ra hiệu lệnh bằng tiếng trống, các quân cầu dừng lại, quả cầu được đưa vào giữa sân và hai bên chơi lại từ đầu.

Quả cầu tròn được các quân cầu dùng móc tranh giành nhau, lúc lăn bên này, lúc về bên kia. Cuộc chơi diễn ra gay cấn trong tiếng trống, sự dõi theo cổ vũ của dân làng. Việc dùng móc để móc quả cầu thoạt nhìn khá đơn giản, tuy nhiên, hai đội đều phải dùng sức, dùng trí để móc cầu vào hố của mình nhanh nhất. Cuộc chơi có hai keo, các quân cầu trổ tài trên sân cho đến khi bên nào kéo được cầu về hố cầu phía mình là thắng cuộc…

Trò chơi cướp cầu đình Nội là sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng dân gian trong nghi thức cầu mùa của cư dân nông nghiệp, đồng thời là hoạt động thể thao để mọi người rèn luyện sức khỏe phục vụ lao động sản xuất. Làm chủ tế lễ móc cầu 3 năm nay, ông Nguyễn Văn Độ chia sẻ: Trò chơi cầu móc luôn diễn ra trong không khí tưng bừng phấn khởi, người chơi không quan trọng thắng – thua, chủ yếu góp tài trí, sức lực cho ngày xuân thêm vui, khởi đầu năm mới hanh thông, thuận lợi.

Theo Báo Đại biểu nhân dân