Ký ức một thời hoa lửa

(KDPT) – Là bảo tàng đầu tiên trên cả nước do cá nhân khởi xướng và xây dựng, được xã hội hóa hoàn toàn, đến nay sau gần 20 năm thành lập Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày luôn là “địa chỉ đỏ” về dấu mốc lịch sử của một thời hoa lửa. Ở đó, hơn 4.000 hiện vật, kỷ vật, hình ảnh là chừng đó những câu chuyện về nghĩa tình đồng đội, về ngọn lửa lòng yêu nước và giữ lửa truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ hôm nay.

Sau gần 20 năm thành lập, khu Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày (xã Nam Triều, huyện Phú Xuyên, Hà Nội) hôm nay được bao quanh bởi những tán cây lớn, xanh mát đến nao lòng. Một cảm giác ấm cúng và linh thiêng. Tiếng chuông thỉnh khách vọng xa, sắp lễ đôi bánh cùng bó hoa cúc vàng, chúng tôi thắp nén hương thơm tri ân tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ đã hi sinh trong các nhà tù địch thế kỷ 20. Hương trầm lan tỏa khắp khu tưởng niệm, dường như mỗi một thước đất là một linh hồn ở đó… Bởi vậy, không lạ khi thời điểm giới thiệu tham quan bảo tàng, Ông Kiều Văn Uỵch, PGĐ Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày nhắn gửi hai câu thơ: “Xin quý khách nhẹ chân một chút. Ở trong này có hồn của bạn tôi”. Điều này khiến mỗi du khách càng cảm thấy sự trân quý, cảm xúc nghẹn ngào.

Ông Lâm Văn Bảng – Giám đốc bảo tàng – chia sẻ về ý tưởng khởi xướng và xây dựng Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày.

Dẫn chúng tôi tham quan bảo tàng, ông Kiều Văn Uỵch chỉ tay về các hiện vật chiến tranh. Ông chậm rãi giới thiệu về từng mô hình mô tả những đòn tra tấn tại khu biệt giam của nhà tù Côn Đảo. Này đây là người chiến sĩ mình trần bị giam cầm trong chuồng cọp, vết thương không ngừng rỉ máu; tiếp đến là người lính khác nằm co quắp rên lên vì đau khi kẻ thù đốt nến rỏ sáp nóng vào đầu, vào mặt… Những hình ảnh tái hiện chân thực “địa ngục trần gian” với những đòn tra tấn dã man đó khiến du khách không khỏi rùng mình trước tội ác chiến tranh. Thỉnh thoảng, tôi thấy người cựu binh Kiều Văn Uỵch ấy lại lấy tay ngạt vội dòng nước mắt. Có lẽ, với những ai đã từng trải qua một thời hoa lửa đó, họ thấm thía được nỗi đau đớn tận cùng của những người đồng đội. Mỗi lần giới thiệu với du khách là một lần họ lại ngược dòng thời gian trở về với hồi ức chiến tranh. Ở đó, ngoài những đớn đau về thể xác còn là tinh thần bất khuất trước quân thù.

Ông Kiều Văn Uỵch nhân chứng sống của thời kỳ chiến tranh giữ vai trò hướng dẫn viên du lịch tại Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày. Ảnh Mộc Miên

Chỉ tay về các ảnh chân dung được treo ngay ngắn trên tường, ông Kiều Văn Uỵch cho biết, đó là những người trực tiếp đối mặt với những kẻ thù, đấu tranh trực diện trong những năm tháng khốc liệt của nhà tù Phú Quốc. Bản thân ông Uỵch cũng là một trong những “nhân chứng sống” đó. Ngày đó, ông Uỵch bị địch bắt, giam cầm ở chuồng cọp nhà tù Phú Quốc năm 1969. Ông cũng là hình tượng trong “Bài ca bất tử” thuộc trường ca “Một thời để nhớ” thay lưng bạn chịu đòn. Rồi ông cũng từng chịu cảnh giam giữ trong chuồng cọp dưới cái nắng gay gắt của Phú Quốc mấy ngày liền. Mỗi ngày chỉ được ăn 1 bát cơm, nhiều ngày không được dọn vệ sinh, tắm rửa…

Theo chân ông đến thăm khu bày những kỷ vật thời chiến, như lời giới thiệu từ trước, mỗi hiện vật, kỷ vật được trưng bày, lưu trữ tại bảo tàng hiện nay tuy nhỏ bé nhưng chứa đựng trong đó những kí ức, câu chuyện sống động, bi hùng về những ngày tháng tù đày gian khổ nhưng kiên cường, bất khuất của các chiến sĩ cách mạng. Đó là lá cờ Tổ quốc bằng máu của ông Nguyễn Thế Nghĩa – một cựu chiến binh ở Bắc Giang hiến tặng cho bảo tàng. Lá cờ Tổ quốc sau sự biến thiên của cuộc sống đã nhuốm màu thời gian, màu sắc chuyển sang sẫm nhưng trong đó hiển hiện dấu tích về tinh thần đấu tranh bất khuất, kiên cường của người lính bộ đội Cụ Hồ.

Sau khi tham quan 10 khu trưng bày, chúng tôi tiếp tục được gặp gỡ và lắng nghe chia sẻ từ người có công đầu tiên trong khởi xướng và xây dựng Bảo tàng là ông Lâm Văn Bảng. Kể về ý tưởng thành lập Bảo tàng, ông Lâm Văn Bảng cho biết, năm 1985, ông Bảng được giao phụ trách mảng giao thông (Cty 208 quản lý đường bộ). Khi chỉ huy sửa chữa Cầu Giẽ, đơn vị của ông phát hiện ra một quả bom tấn nằm ngay dưới chân cầu, sau khi vớt lên, rút thuốc, ông Bảng cho xây một cái bệ ngay trước cầu rồi đặt quả bom lên để trưng bày. Việc làm này đã thu hút được sự chú ý của đông đảo mọi người. Kể từ năm 1985, ông quyết tâm sưu tầm những kỷ vật thời chiến.

Với phương châm “4 tự” – tự nguyện, tự túc, tự quản, tự chịu trách nhiệm, ông cùng với những cộng sự là các cựu chiến binh không quản ngại khó khăn, vất vả rong ruổi khắp cả nước để sưu tầm hình ảnh, hiện vật. Những ngày đầu, các hiện vật được trưng bày có tên giản dị: “Phòng truyền thống chiến sỹ cách mạng bị địch bắt tù đày” vỏn vẹn 12m2. Đến năm 2007, sau khi kêu gọi sự giúp đỡ của anh em, họ hàng và nguồn xã hội hóa, hệ thống cơ sở vật chất được hoàn thành, bảo tàng chính thức được tỉnh Hà Tây (cũ) quyết định công nhận với tên gọi “Bảo tàng các chiến sĩ cách mạng bị bắt tù đày”. Đây là lần đầu tiên một bảo tàng tư nhân ở Việt Nam thành lập và được công nhận. Bản thân ông Lâm Văn Bảng quyết định lấy phần đất hương hỏa của gia đình là 2.000m2 cho hoạt động của bảo tàng.

Gần 20 năm kể từ những ngày đầu thành lập, đến nay Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày đã sưu tầm hơn 4.000 tư liệu, hiện vật, hình ảnh là những câu chuyện sống động bằng hiện vật. Ông Lâm Văn Bảng hiện là thương binh 1/4, ông từng bị giam ở nhà tù Biên Hòa và bị thương nặng. Vết sẹo dài ở hai cánh tay ông là dấu tích chiến tranh bị địch đánh đập tàn bạo. Tại đây, ông được các đồng đội chăm sóc tận tình. Ông Bảng nói rằng, nếu không có đồng đội, tôi không sống được đến bây giờ. “Tôi thấy mình nợ anh em một mạng sống. Bảo tàng này như một lời tri ân với đồng đội”, ông Bảng nói.

Hiện nay, hàng ngày tại bảo tàng có 16 cựu chiến binh thường trực đảm nhận mọi công việc, họ chính là những hướng dẫn viên am hiểu nhất về những hiện vật tại bảo tàng. Nhiều người đã bước qua tuổi “thất thập cổ lai hy”, song họ vẫn hàng ngày đạp xe hàng chục cây số đến thắp nén nhang cho đồng đội và ôn lại những ký ức hào hùng. Bên cạnh việc giới thiệu với du khách về cuộc chiến, Bảo tàng còn có nhiều hoạt động ý nghĩa. Những buổi giao lưu tiếp lửa truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Những chuyến đi trưng bày hiện vật khắp cả nước để giữ lửa truyền thống để lứa tuổi học sinh, sinh viên hình dung lại quá khứ đau thương và hào hùng của dân tộc mà không một sách vở, cuốn sách nào có thể thay thế được.

Theo phapluatxahoi.vn