“Cuộc chiến kim tiền”
14 tháng trên cương vị Tổng thống Mỹ, ông Trump tiếp tục thực hiện cam kết triển khai các biện pháp mạnh tay đối với các hoạt động thương mại của Trung Quốc mà ông “dán nhãn” là không công bằng.
Ngày 22/3, ông đã công bố kế hoạch áp thuế mới đối với các hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc trị giá lên tới 60 tỷ USD và các biện pháp hạn chế khác đối với Bắc Kinh.
Mới đây nhất, chính quyền của ông Trump vừa công bố danh sách gần 1.300 mặt hàng Trung Quốc có thể bị tăng thuế nhập khẩu vào Mỹ với mức áp thuế lên tới 25%. Động thái này chẳng khác nào “đổ thêm dầu vào thùng lửa” giữa lúc căng thẳng hai bên đang ngày càng leo thang.
Ngay lập tức, Trung Quốc công bố lệnh áp thuế nhập khẩu bổ sung lên tới 50 tỷ USD đối với các sản phẩm của Mỹ nhập khẩu vào nước này, bao gồm đậu nành và xe ô tô. Trung Quốc cũng tuyên bố áp thuế trị giá 3 tỷ USD đối với 128 mặt hàng của Mỹ để đáp trả việc Washington trước đó đánh thuế nhập khẩu đối với nhôm và thép với Trung Quốc.
Trước đó, một cuộc “khẩu chiến” qua lại giữa hai nước, cụ thể là giữa Tổng thống Mỹ D.Trump và các cơ quan của Trung Quốc đã làm dấy lên “nỗi sợ hãi” của giới đầu tư về viễn cảnh một cuộc chiến tranh thương mại tổng lực.
Các công ty, người lao động, người tiêu dùng của Mỹ và Trung Quốc chắc chắn sẽ bị tổn thương khi lãnh đạo hai nước mải mê với các đòn trả đũa lẫn nhau.
Thế nhưng, chuyên gia của Bloomberg lại nhận định rằng “không phải ai cũng thua trong một cuộc chiến thương mại”. Phần còn lại của châu Á sẽ được hưởng lợi, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển, trong đó nổi lên cái tên Việt Nam.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình

Giữa những “trận thế” giăng mắc, Việt Nam sẽ ở đâu?
Dĩ nhiên, trong cuộc chiến tranh thương mại (nếu có xảy ra), Việt Nam cũng như các nước đang phát triển khác sẽ chịu tác động không nhỏ. Bởi, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, năm 2017, Trung Quốc là thị trường có quan hệ thương mại hai chiều lớn nhất với 93,7 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 35,3 tỷ USD, tăng 60,6% (13,3 tỷ USD), nhập khẩu đạt giá trị lớn nhất với 58,5 tỷ USD, tăng 16,9% (8,4 tỷ USD) so với cùng kỳ năm 2016.
Ở chiều ngược lại, trong quan hệ thương mại Việt – Mỹ, Việt Nam đã giữ vị thế xuất siêu. Mỹ cũng là thị trường lớn nhất mà Việt Nam xuất siêu, đạt 26,9 tỷ USD, tăng 2,3 tỷ USD so với cùng kỳ.
Như vậy, dù cho các nước có tuyên bố “không có nước nào thắng trong cuộc chiến tranh thương mại” thì Việt Nam với vị trí là “người giữa” không tránh khỏi chịu sự tác động từ cuộc chiến này.
Về mặt bất lợi, chúng ta có thể sẽ đều chịu ảnh hưởng tiêu cực từ cuộc đối đầu thương mại Mỹ – Trung. Hiện tại chúng ta đang xuất khẩu các mặt hàng như các linh kiện máy móc và các bộ phận cho các thiết bị liên lạc được sử dụng trong quá trình chế tạo các sản phẩm mà Trung Quốc bán cho Mỹ.
Các mặt hàng nhôm, thép của Trung Quốc đi qua Việt Nam để vào Mỹ (như Mỹ đang cáo buộc) sẽ chịu mức thuế trừng phạt của Bộ Thương Mại Hoa Kỳ (tức thuế chống phá giá và thuế chống trợ cấp lên đến 531% và 238% lần lượt đối với thép cán nguội và thép chống ăn mòn. Hiện Việt Nam là quốc gia đứng hàng thứ 12 xuất cảng thép cao nhất vào thị trường Mỹ. Hơn nữa, với việc chính sách bảo hộ của ông Trump đang hối thúc các nhà máy trở về Mỹ đầu tư sẽ làm các nhà đầu tư “chùn tay” khi rót vốn vào Việt Nam.
Tuy nhiên nếu cuộc chiến tranh thương mại xảy ra hoặc việc áp đặt các hàng rào thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục duy trì trong thời gian tới thì nhiều khả năng Việt Nam sẽ gặp nhiều rủi ro đến từ Trung Quốc hơn so với Mỹ.
Do vị trí địa lý nên lượng hàng dư thừa Trung Quốc sẽ dễ dàng chuyển hướng sang các khu vực lân cận khác, trong đó có Việt Nam. Lợi thế cạnh tranh về giá khiến các sản phẩm từ Trung Quốc gây nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp Việt Nam trong nhiều năm qua. Việc lượng hàng Trung Quốc bị áp thuế từ Mỹ chuyển hướng sang Việt Nam sẽ tiếp tục gây sức ép cực lớn đến thị trường hàng hoá trong nước.
Thứ hai: Cuộc chiến thương mại do Mỹ phát động với mục tiêu đánh vào ngành sản xuất công nghiệp của Trung Quốc. Hiện tại, thâm hụt thương mại của Việt Nam với Trung Quốc lại chủ yếu đến từ các sản phẩm công nghiệp. Như vậy, nếu cuộc chiến thương mại xảy ra, khả năng Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng rất lớn từ việc chuyển hướng các sản phẩm công nghiệp từ Trung Quốc đổ sang.
Các công ty lớn trên thế giới sản xuất hàng may mặc và điện tử đã tìm kiếm cơ hội ở Việt Nam và Ấn Độ. Việt Nam đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, kể cả với những ngành mà Trung Quốc chiếm ưu thế như may mặc, sản xuất linh kiện điện thoại di động. Trong năm 2017, xuất khẩu toàn ngành dệt may của Việt Nam đạt 31 tỷ USD; trong khi nhập khẩu nguyên phụ liệu ước đạt 19 tỷ USD. Nếu trừ đi lượng nguyên phụ liệu nhập khẩu phục vụ làm hàng nội địa, thì xuất siêu lên tới 15,5 tỷ USD.
Chuyên gia nhận định cuộc chiến tranh thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc có thể thay đổi thế cờ. Các công ty Mỹ đang phụ thuộc nhiều vào hàng nhập khẩu từ Trung Quốc sẽ buộc phải thiết kế lại chuỗi cung ứng của họ vì những vấn đề thuế quan mà chính phủ hai nước áp dụng để trả đũa nhau.
Các công ty đa quốc gia và các nhà cung cấp của Mỹ sẽ phải tìm kiếm các công xưởng thay thế Trung Quốc.
Tuy nhiên, ngay cả khi Mỹ-Trung tránh được cuộc đối đầu kéo dài thì mối đe dọa về sự phá vỡ thương mại vẫn luôn trực chờ. Điều này làm giảm niềm tin của các công ty Mỹ đang đầu tư tại Trung Quốc. Và họ chắc chắn sẽ đẩy nhanh quá trình tìm kiếm một nơi sản xuất thay thế Trung Quốc.
Khi thâm hụt thương mại của Mỹ ở Trung Quốc dần dần được cắt giảm, các công xưởng sẽ tìm đến phần còn lại của châu Á nhanh hơn. Trong đó, Việt Nam được dự đoán là bến đỗ mới của các nhà đầu tư Mỹ và châu Âu.

Phương Thúy