Từ gốm sứ truyền thống đến những sản phẩm thủ công mang tính sáng tạo cao, thị trường không chỉ phản ánh sự hồi sinh của giá trị văn hóa mà còn là kênh thúc đẩy tăng trưởng bền vững ở cả thị trường nội địa và xuất khẩu.
Theo Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, thị trường thủ công mỹ nghệ toàn cầu được định giá 1.007 tỷ USD vào năm 2023, 1.107 tỷ USD vào năm 2024 và hướng đến con số 2.394 tỷ USD vào năm 2032. Đây là minh chứng cho xu hướng tiêu dùng ngày càng ưa chuộng sản phẩm thủ công độc đáo và mang tính văn hóa cao. Người mua không chỉ tìm kiếm sản phẩm đẹp mà còn chú trọng tới tính bền vững và nguồn gốc sản phẩm (gần 65 % người tiêu dùng ưu tiên hàng thủ công thân thiện với môi trường và có trách nhiệm xã hội rõ rệt). Trong số đó, sản phẩm như gốm sứ thủ công đã và đang được ưa chuộng không chỉ như vật dụng trang trí mà còn là yếu tố tạo nên phong cách sống “slow living” - đề cao sự chậm rãi và tinh tế. Các thị trường phát triển như Bắc Mỹ và châu Âu hiện chiếm tỉ trọng lớn trong nhu cầu cao cấp đối với đồ gốm thủ công độc đáo, phản ánh sự tìm kiếm giá trị sâu sắc hơn trong tiêu dùng.
Xu thế mới không chỉ dừng lại ở sản phẩm truyền thống nguyên bản mà còn mở rộng sang lĩnh vực sản phẩm thủ công sáng tạo và công nghệ hỗ trợ. Nhiều doanh nghiệp và nghệ nhân đang ứng dụng công nghệ như thiết kế kỹ thuật số, in 3D, và quy trình sản xuất bền vững để tạo ra các sản phẩm có tính thẩm mỹ cao và phù hợp với thị hiếu hiện đại. Cách thức này không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn giúp mở rộng phân khúc thị trường, đặc biệt với nhóm hàng ưu tiên cá nhân hoá và quà tặng cao cấp.
Ngoài ra, xu hướng tái chế nguyên liệu và sử dụng vật liệu tự nhiên như tre, gỗ tái sinh, sợi tự nhiên mang lại lợi thế cạnh tranh lớn, phù hợp với tiêu chí “xanh” mà người tiêu dùng toàn cầu ngày càng coi trọng.
Đối với thị trường trong nước, ngành thủ công mỹ nghệ có bề dày truyền thống khi có hơn 5.400 làng nghề với các sản phẩm đa dạng như mây tre đan, gốm sứ, đúc đồng, thêu dệt, chạm khắc gỗ, trang sức… mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Việt Nam đã tăng trưởng ổn định trong những năm gần đây, đạt khoảng 3,5 tỷ USD vào năm 2023 và đặt mục tiêu hướng tới 4 tỷ USD vào năm 2025.
Các thị trường xuất khẩu chủ lực gồm Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản và các nước khác, cho thấy sản phẩm Việt đã có mặt ở hơn 160 quốc gia. Tuy nhiên, để khai thác tối đa cơ hội này, hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam cần vượt qua những thách thức như: nâng cao sức cạnh tranh về thiết kế, chất lượng và thương hiệu, cũng như tăng cường năng lực marketing và xuất khẩu, ứng dụng các tiến bộ khoa học - công nghệ trong thiết kế, sản xuất và tiếp thị là yếu tố then chốt để mở rộng thị trường quốc tế.
Kênh thương mại điện tử đóng vai trò then chốt thúc đẩy sản phẩm thủ công tiếp cận khách hàng quốc tế. Các nền tảng bán hàng trực tuyến giúp nghệ nhân và doanh nghiệp nhỏ tiếp cận thị trường B2C (Business to Consumer) toàn cầu dễ dàng hơn, giảm phụ thuộc vào trung gian truyền thống và tăng doanh thu trực tiếp từ người tiêu dùng cuối. Cùng với đó, nhu cầu cá nhân hoá và sản phẩm độc bản đang gia tăng nhanh, tạo lợi thế cạnh tranh cho các mặt hàng thủ công được thiết kế riêng, có câu chuyện và giá trị văn hóa rõ rệt.
Trong bối cảnh xu thế thị trường trong và ngoài nước tiếp tục dịch chuyển mạnh mẽ theo định hướng bền vững, sáng tạo và cá nhân hoá, sản phẩm thủ công mỹ nghệ đang đứng trước những cơ hội lớn để khẳng định vị thế. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng và phát triển thương hiệu sẽ là chìa khóa để các nghệ nhân và doanh nghiệp Việt Nam không chỉ giữ gìn truyền thống mà còn có thể vươn xa trên thị trường quốc tế./.