Năm 2025 được xem là thời điểm bản lề, khi hàng loạt chính sách mang tính đột phá đi vào thực thi, đồng thời nhiều thành tựu khoa học - công nghệ quan trọng được ghi nhận trên cả phương diện quản lý, nghiên cứu cơ bản lẫn ứng dụng thực tiễn.
Trong bối cảnh đó, ngày 19/12, Câu lạc bộ Nhà báo Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã công bố 10 sự kiện khoa học và công nghệ nổi bật năm 2025, phản ánh tương đối toàn diện những chuyển biến lớn của ngành trong năm qua. Đây là năm thứ 20 hoạt động bình chọn được tổ chức với sự tham gia của gần 40 nhà báo chuyên trách khoa học - công nghệ đến từ các cơ quan báo chí trung ương và địa phương.
Danh sách các sự kiện năm nay cho thấy dấu ấn rõ rệt của việc tăng cường đầu tư ngân sách, đổi mới phương thức quản lý và ưu tiên các lĩnh vực công nghệ chiến lược, từ chính sách, hạ tầng số đến y học, công nghiệp và phát triển bền vững.
Cơ chế chính sách
1. Quyết liệt triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị ở tất cả các cấp
Ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW (Nghị quyết 57) về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết được xem là "cuộc cách mạng" trong phát triển kinh tế - xã hội đất nước, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng chính.
Trong năm 2025, cả hệ thống chính trị ở tất cả các cấp đều vào cuộc, quyết liệt triển khai Nghị quyết số 57. Ngày 19/2, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Ngày 9/1, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 03 về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 57.
Hàng chục dự thảo luật, nghị định, thông tư liên quan được Quốc hội, Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ... thông qua, ban hành, triển khai thực hiện. Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo do Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng, Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 9 (tháng 6/2025) được xem là bước tiến quan trọng để hiện thức hóa những "đột phá" chiến lược của Nghị quyết 57.
Ngày 12/6, Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược có 11 nhóm công nghệ chiến lược với 35 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược. Vị thế đổi mới sáng tạo của Việt Nam tiếp tục được cải thiện, xếp hạng 44/139 quốc gia, dẫn đầu nhóm thu nhập trung bình thấp. Cả nước có khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó đã xuất hiện 2 kỳ lân công nghệ.
Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) đang bảo trợ 10 mạng lưới tại 22 quốc gia, với hàng nghìn chuyên gia trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ. Cổng sáng kiến do Bộ KH&CN chủ trì đến tháng 12/2025 đã tiếp nhận hơn 1.000 sáng kiến, lựa chọn tài trợ cho 309 sáng kiến, trong đó có 22 sáng kiến đột phá và công nghệ chiến lược.
Ngày 10/12, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo (AI). Việt Nam trở thành một trong số ít quốc gia có khung pháp lý toàn diện về AI…
Trong thời gian tới, các nhiệm vụ trọng tâm được xác định là tiếp tục bám sát chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện; triển khai hiệu quả các chương trình khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; tăng cường gắn kết "nhà nước - nhà khoa học - nhà trường - doanh nghiệp"; thúc đẩy hợp tác trong nước và quốc tế; đồng thời đẩy mạnh truyền thông chính sách, tạo đồng thuận xã hội.
Theo Thứ trưởng Vũ Hải Quân, kết quả triển khai Nghị quyết 57 trong năm qua đã tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ tiếp tục là động lực then chốt cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
2. Hệ thống quản lý trực tuyến các nhiệm vụ khoa học - công nghệ theo thời gian thực
Một trong những bước đột phá mang tính thể chế là hệ thống quản lý trực tuyến các nhiệm vụ khoa học - công nghệ theo thời gian thực, được Bộ Khoa học và Công nghệ đưa vào vận hành ngày 27/11/2025. Hệ thống do Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ quốc gia (NAFOSTED) vận hành. Đây là một sản phẩm công nghệ mới, nền tảng mới cho đổi mới mô hình quản lý khoa học-công nghệ, là bước tiến quan trọng để Việt Nam bước vào giai đoạn quản lý dựa trên dữ liệu, quy trình số và chuẩn mực quốc tế.
Hệ thống phần mềm mới sẽ giúp tăng chất lượng thẩm định, rút ngắn thời gian xét duyệt, hạn chế sai sót và rủi ro, đánh giá chính xác, đóng góp của từng nhiệm vụ và đặc biệt là tạo ra thị trường nhiệm vụ khoa học-công nghệ chuyên nghiệp. Hệ thống được các nhà khoa học đánh giá cao, nhất là trong việc quản lý, thực hiện các đề tài, nhiệm vụ khoa học - công nghệ cấp Nhà nước; giúp các nhà khoa học đơn giản hóa thủ tục hành chính, thuận tiện cho việc đánh giá, nghiệm thu, thanh toán tài chính, minh bạch hóa hoạt động quản lý, đầu tư, nghiên cứu phát triển khoa học - công nghệ, góp phần nâng cao năng lực điều hành ở quy mô quốc gia.
Tại buổi lễ, 309 đề tài khoa học-công nghệ về nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng được NAFOSTED ký kết tài trợ. Đây là những đề tài đầu tiên theo tinh thần của Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo, chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý đầu ra, từ quản lý hóa đơn, chứng từ sang quản lý kết quả nghiên cứu, chuyển từ chi theo dự toán sang khoán chi, từ kết quả nghiên cứu trả lại nhà nước sang kết quả nghiên cứu thuộc về tổ chức nghiên cứu để thương mại hóa; các nhóm nghiên cứu trực tiếp sẽ được hưởng ít nhất 30% kết quả thương mại hóa…
Khoa học xã hội và nhân văn
3. Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể
Ngày 9/12, nghề làm tranh dân gian Đông Hồ ở khu phố Đông Khê (phường Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) được UNESCO chính thức ghi danh vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ ra đời cách đây khoảng 500 năm.
Cộng đồng thực hành nghề đã tạo ra những bức tranh có đặc trưng riêng về chủ đề, kỹ thuật in, màu sắc và đồ họa bằng kỹ thuật in khắc gỗ. Các chủ đề của tranh thường gồm: tranh thờ, chúc tụng, tranh lịch sử, tranh sinh hoạt, tranh phong cảnh, gắn với tập tục treo tranh vào ngày Tết Nguyên đán, Tết Trung thu, thờ cúng tổ tiên và thờ thần linh.
Các công đoạn sáng tác mẫu, khắc ván in, làm màu, in tranh đều bằng tay. Mẫu tranh được vẽ bằng bút lông, mực nho trên giấy bản và khắc trên ván gỗ thị. Một số công đoạn như vẽ mẫu và khắc bản in đòi hỏi đào tạo chuyên sâu và tích lũy kinh nghiệm trong nhiều năm. Các bản khắc gỗ được xem như báu vật gia truyền, truyền lại qua nhiều thế hệ.
Theo đánh giá của Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003, hồ sơ đề cử của Việt Nam đáp ứng đầy đủ các tiêu chí ghi danh. Di sản gắn bó sâu sắc với đời sống văn hóa - tín ngưỡng truyền thống, song hiện nay chỉ còn một số ít gia đình duy trì nghề. Lực lượng nghệ nhân lành nghề ngày càng giảm, trong khi đầu ra sản phẩm không ổn định, khiến nguy cơ mai một nghề trở nên rõ rệt. Một số kỹ năng như khắc bản, vẽ mẫu đòi hỏi quá trình đào tạo lâu dài, tích lũy kinh nghiệm qua nhiều thế hệ, càng khó giữ nếu thiếu người kế tục.
Kế hoạch bảo vệ di sản do Việt Nam đề xuất gồm 7 mục tiêu trọng tâm như mở lớp truyền nghề, kiểm kê di sản, phát triển mẫu thiết kế mới, đa dạng hóa thị trường, cải thiện nguồn nguyên liệu và hỗ trợ điều kiện làm việc cho nghệ nhân. Các giải pháp được đánh giá khả thi, bền vững và đặc biệt đặt cộng đồng thực hành ở trung tâm.
Cộng đồng địa phương, bao gồm các gia đình làm nghề, nghệ nhân đã tham gia tích cực vào quá trình xây dựng hồ sơ, từ hoạt động kiểm kê đến các sự kiện tham vấn công chúng. Di sản cũng được đưa vào hệ thống kiểm kê quốc gia và cập nhật thường xuyên.
UNESCO khuyến nghị Việt Nam tiếp tục tăng cường giáo dục về di sản, lồng ghép trong hệ thống đào tạo chính quy và phi chính quy nhằm khuyến khích thế hệ trẻ hiểu, trân trọng và tham gia bảo tồn nghề.
Việc ghi danh không chỉ khẳng định giá trị lịch sử, nghệ thuật của tranh Đông Hồ mà còn tạo động lực để nghệ nhân giữ nghề, lan tỏa tinh hoa mỹ thuật dân gian. Đây cũng là cơ hội quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới, góp phần tôn vinh bản sắc và sự đa dạng của di sản văn hóa dân tộc.
Khoa học ứng dụng
4. Viettel làm chủ công nghệ 5G, triển khai 30.000 trạm 5G toàn quốc
Giữa tháng 10, Gartner - công ty nghiên cứu và tư vấn hàng đầu thế giới trong lĩnh vực công nghệ thông tin và kinh doanh công bố Tổng công ty Công nghiệp công nghệ cao Viettel (Viettel High Tech) là doanh nghiệp sở hữu năng lực chuyên biệt, giữ vai trò tiên phong trong thương mại hóa trạm gốc 5G Open RAN.
Đánh giá này không chỉ ghi nhận nỗ lực riêng của Viettel, mà còn cho thấy Việt Nam đã bước vào nhóm quốc gia làm chủ các công nghệ lõi của 5G. Tại khu vực Đông Nam Á, Viettel là doanh nghiệp duy nhất được Gartner xếp hạng, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng khốc liệt. Thông qua hợp tác với Qualcomm, đến nay Viettel đã hình thành hệ sinh thái 5G do người Việt Nam làm chủ toàn bộ, từ nghiên cứu, thiết kế đến chế tạo và triển khai thương mại. Công nghệ 5G Open RAN do Viettel phát triển không dừng ở thử nghiệm mà đã được đánh giá hiệu quả trong vận hành thực tế.
Đặt trong bối cảnh ngân sách cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được ưu tiên mạnh mẽ hơn, kết quả này phản ánh rõ hiệu quả của việc đầu tư có trọng tâm, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Năm 2025, Viettel hoàn thành lắp đặt mới 23.500 trạm 5G trên toàn quốc, gấp gần 4 lần số trạm triển khai trong năm 2024. Tính lũy kế, doanh nghiệp này sở hữu khoảng 30.000 trạm 5G, hình thành mạng lưới lớn nhất Việt Nam, phủ sóng tới 90% diện tích ngoài trời và 70% diện tích trong nhà, trải rộng từ đô thị đến khu vực nông thôn.
Không chỉ mở rộng nhanh về quy mô, mạng 5G Viettel còn được đánh giá cao nhờ nền tảng công nghệ hiện đại, linh hoạt và khả năng mở rộng, tạo tiền đề cho các ứng dụng số, công nghiệp thông minh và chuyển đổi số quy mô lớn trong giai đoạn tiếp theo.
5. Làm chủ kỹ thuật phẫu thuật thận phức tạp tại bệnh viện tuyến trung ương
Đầu tháng 10, Bệnh viện Trung ương quân đội 108 ghi dấu một cột mốc mới của y học Việt Nam khi lần đầu tiên thực hiện thành công ca phẫu thuật đặc biệt: Lấy quả thận có khối phình mạch ra khỏi cơ thể, tái tạo hệ mạch máu bên ngoài rồi ghép trở lại cho chính người bệnh. Đây là kỹ thuật phức tạp, hiếm gặp ngay cả tại các trung tâm y khoa hàng đầu thế giới, cho thấy năng lực chuyên môn và trình độ công nghệ y học trong nước đã tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
Bệnh nhân là nữ, 37 tuổi, được chẩn đoán phình động mạch thận trái ở vị trí nguy hiểm và từng được khuyến cáo phải cắt bỏ thận để phòng nguy cơ vỡ mạch. Sau quá trình thăm khám, chẩn đoán và hội chẩn đa chuyên khoa, ê kíp bác sĩ Bệnh viện Trung ương quân đội 108, do TS. Ngô Vi Hải và TS. Nguyễn Việt Hải cùng các cộng sự thực hiện, đã lựa chọn hướng điều trị táo bạo hơn: Phẫu thuật nội soi lấy thận ra ngoài, xử lý triệt để khối phình mạch, sau đó ghép lại vào cơ thể bệnh nhân nhằm bảo tồn chức năng thận.
Ca mổ kéo dài gần 4 giờ, trong đó các bác sĩ chỉ có khoảng 30 phút "vàng" để bảo vệ quả thận trong điều kiện không được tưới máu. Kết quả, thận được tái tạo mạch máu thành công và hoạt động bình thường ngay sau phẫu thuật; bệnh nhân hồi phục nhanh, không cần sử dụng thuốc chống thải ghép. Thành công này không chỉ đánh dấu bước tiến quan trọng của y học Việt Nam trong lĩnh vực phẫu thuật tiết niệu - mạch máu, mà còn phản ánh hiệu quả của việc ưu tiên đầu tư cho khoa học, công nghệ y sinh, gắn nghiên cứu chuyên sâu với ứng dụng lâm sàng.
Trên thế giới, số ca xử lý tổn thương mạch máu thận phức tạp theo phương pháp này hiện vẫn rất hạn chế. Tại Việt Nam, đây là trường hợp đầu tiên được ghi nhận, mở ra hướng điều trị mới cho những bệnh nhân có tổn thương thận phức tạp, giúp gia tăng cơ hội bảo tồn cơ quan và nâng cao chất lượng sống, thay vì buộc phải cắt bỏ như trước đây.
6. Mô hình kinh tế tuần hoàn, xử lý rác thải của Miza được vinh danh
Ngày 27/6 tại Hà Nội, trong khuôn khổ Diễn đàn phát triển bền vững Việt Nam (ESG Vietnam Summit 2025), Công ty Cổ phần Miza được vinh danh và trao giải thưởng Top 10 doanh nghiệp ESG Việt Nam Xanh 2025. Đây là kết quả sau 15 năm của Miza trong xây dựng, phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn, quy trình, hệ thống xử lý rác thải ngành giấy.
Từ năm 2010 đến nay, Miza đã xây dựng mô hình sản xuất dựa trên tái chế giấy phế liệu (OCC) để tạo ra các sản phẩm giấy công nghiệp như kraftliner, testliner, medium… Mô hình này không chỉ giúp giảm thiểu chất thải rắn và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh rõ rệt về chi phí và khả năng mở rộng quy mô.
Ngày 16/12, Miza đã được vinh danh ở hạng mục cao nhất, Giải thưởng Hành động vì Cộng đồng năm 2025 (Human Act Prize 2025) cho mô hình kinh tế tuần hoàn ngành giấy này. Hai nhà máy chính của Miza tại Hà Nội và Thanh Hóa hiện đạt tổng công suất khoảng 200.000 tấn/năm, dự kiến sẽ tăng lên 350.000 tấn/năm sau khi hoàn thành giai đoạn 2 của nhà máy Miza Nghi Sơn vào cuối năm 2026.
Tại các nhà máy của Miza, ngoài việc áp dụng công nghệ cao, hiện đại, tự động hóa hoàn toàn, còn được thiết thiết kế để không bỏ đi thứ gì. Theo đó, chất thải rắn của quá trình tái chế giấy đạt tỷ lệ tái sử dụng lên đến 95%; với nước thải, 50% lượng nước này được xử lý và đưa quay lại phục vụ sản xuất.
Những con số định lượng trong quá trình hoạt động của Miza: khoảng 200.000 tấn giấy phế liệu được tái chế thành công mỗi năm; tiết kiệm khoảng 5,2 tỷ lít nước mỗi năm so với sản xuất giấy bằng bột nguyên sinh; góp phần cứu sống hơn 3,4 triệu cây xanh trưởng thành hàng năm; tái sử dụng đến 50% lượng nước trong quá trình sản xuất; hơn 7.000 người tham gia chương trình tuyên truyền phân loại rác;…
Vinh danh nhà khoa học
7. GS. Trần Thanh Vân và GS. Nguyễn Kim Ngọc được Chính phủ Pháp tôn vinh
Ngày 3/10, tại Đại sứ quán Pháp tại Hà Nội đã diễn ra lễ trao Huân chương Bắc đẩu Bội tinh bậc Sĩ quan cho GS Trần Thanh Vân và vợ ông, GS Lê Kim Ngọc. Hồi tháng 7, Tổng thống Pháp đã ra sắc lệnh thăng hạng Huân chương Bắc đẩu Bội tinh bậc Sĩ quan cho vợ chồng Giáo sư Trần Thanh Vân và Giáo sư Lê Kim Ngọc. Năm nay, hai giáo sư cùng 91 tuổi và là cặp vợ chồng duy nhất được thăng hạng cùng đợt này. Huân chương Bắc đẩu Bội tinh bậc Sĩ quan là một trong những Huân chương cao quý nhất của nước Pháp. Trước đó, hai GS đã được tặng Huân chương Bắc đẩu Bội tinh bậc Hiệp sĩ vào năm 2000 và 2016.
GS. Trần Thanh Vân, quê ở Quảng Bình (nay là Quảng Trị), sang Pháp du học từ năm 1953, là chuyên gia hàng đầu về lý thuyết vật lý nguyên tử; năm 2012, ông được nhận Huy chương Tate của Hội Vật lý Mỹ.
GS. Lê Kim Ngọc, quê ở Vĩnh Long, sang Pháp học tại Đại học Sorbonne từ năm 1953, sau đó làm nghiên cứu tại Trung tâm quốc gia Nghiên cứu Khoa học của Pháp; nổi bật với công trình "Lát mỏng tế bào", được xem là bước mở đường cho công nghệ sinh học thực vật hiện đại.
Năm 1993, GS. Trần Thanh Vân sáng lập Hội khoa học Gặp gỡ Việt Nam nhằm hỗ trợ quê hương trong lĩnh vực khoa học và giáo dục. Năm 2013, Trung tâm khoa học quốc tế và giáo dục liên ngành (ICISE) ở Quy Nhơn do ông sáng lập, tài trợ được khánh thành, là cầu nối sinh viên và nhà khoa học trẻ châu Á với cộng đồng khoa học quốc tế.
Từ khi vận hành đến nay, trung tâm đã tổ chức gần 200 sự kiện khoa học quốc tế chất lượng cao và hơn 45 trường học khoa học chuyên đề, thu hút khoảng 12.000 nhà khoa học từ 40 quốc gia và vùng lãnh thổ. Với quan hệ cá nhân của GS Trần Thanh Vân, 19 giáo sư đoạt giải Nobel, nhiều giáo sư đoạt các giải thưởng danh tiếng như Fields, Kavli, Shaw, Dirac... đã đến Quy Nhơn chia sẻ kiến thức với giới khoa học trong và ngoài nước.
8. GS, VS. Châu Văn Minh được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Nga
Trong kỳ họp toàn thể cuối tháng 5, Viện Hàn lâm Khoa học Nga (RAS) đã bầu GS, VS. Châu Văn Minh, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) làm Viện sĩ RAS. Thành lập từ năm 1724, RAS là một trong những trung tâm học thuật lớn và uy tín hàng đầu thế giới, quy tụ gần 2.000 viện sĩ cùng mạng lưới hàng trăm viện nghiên cứu trên khắp Liên bang Nga, nơi từng sản sinh nhiều nhà khoa học đoạt giải Nobel và tạo nên những đột phá trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên và công nghệ.
Với sự kiện này, GS,VS. Châu Văn Minh là Viện sĩ RAS thứ 4 của VAST; cùng với GS,VS. Trần Đại Nghĩa, GS, VS. Nguyễn Văn Hiệu và GS, VS. Đặng Vũ Minh; đồng thời là Viện sĩ của ba tổ chức hàn lâm quốc tế gồm: RAS, Viện Hàn lâm Khoa học quốc gia Belarus và Liên hiệp các Viện Hàn lâm Khoa học thế giới (IAAS).
GS,VS. Châu Văn Minh là chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực hóa sinh các hợp chất thiên nhiên, với gần 500 công trình khoa học, công bố hơn 40 sáng chế và giải pháp hữu ích. Trên cương vị Chủ tịch VAST từ năm 2008, ông đã lãnh đạo triển khai nhiều chương trình khoa học - công nghệ trọng điểm quốc gia như Chương trình Tây Nguyên 3, chương trình phát triển vệ tinh quan sát trái đất của Việt Nam, hệ thống bảo tàng thiên nhiên quốc gia, dự án phát triển trường Đại học công lập quốc tế Việt - Pháp (USTH),…
Đặc biệt, GS, VS. Châu Văn Minh đã có nhiều đóng góp quan trọng trong việc phát triển hợp tác khoa học Việt - Nga, nhất là trong nghiên cứu cơ bản và đào tạo nguồn nhân lực.
Hợp tác quốc tế
9. Làm chủ công nghệ giám định ADN thế hệ mới
Trong năm 2025, từ nhiệm vụ Thủ tướng Chính phủ giao và trong khuôn khổ Dự án ODA “Nâng cao năng lực giám định hài cốt trong chiến tranh thông qua hợp tác phát triển, chuyển giao công nghệ và tiếp nhận trang thiết bị, hóa chất, vật tư tiêu hao” do Chính phủ Hoa Kỳ tài trợ giai đoạn 2024-2026, Việt Nam lần đầu làm chủ và triển khai thành công công nghệ giám định ADN thế hệ mới. Dự án có sự phối hợp nghiên cứu của Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP), được thực hiện tại Trung tâm Giám định ADN thuộc Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Theo đó, các nhà khoa học Việt Nam đã nghiên cứu, tiếp nhận và làm chủ công nghệ giám định ADN dựa trên chỉ thị đa hình nucleotide đơn (SNP) bằng giải trình tự gien thế hệ mới (Next Generation Sequencing - NGS). Công nghệ này cho phép xác định quan hệ huyết thống theo cả dòng cha và dòng mẹ, với phạm vi truy vết mở rộng tới thế hệ thứ 4 và thứ 5 - điều mà các phương pháp giám định truyền thống trước đây gặp nhiều hạn chế.
Việc làm chủ công nghệ NGS-SNP đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh phần lớn hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam đã được chôn cất từ 50-70 năm, ADN bị phân hủy nặng, đứt gãy thành các đoạn ngắn khoảng 70bp, không đủ điều kiện phân tích bằng phương pháp mtDNA vốn được sử dụng phổ biến trong nhiều năm. Công nghệ mới được đánh giá phù hợp hơn với điều kiện thực tế của Việt Nam, góp phần tháo gỡ những rào cản kỹ thuật tồn tại lâu dài trong công tác xác định danh tính liệt sĩ.
Quy trình giám định ADN thế hệ mới đã được áp dụng thí điểm tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trà Lĩnh (tỉnh Cao Bằng) trên 58 mẫu hài cốt. Kết quả cho thấy, gần 90% số mẫu thu được dữ liệu đạt chuẩn, đủ điều kiện phục vụ so sánh, đối khớp định danh. Trong đợt phân tích đầu tiên, danh tính của hai liệt sĩ Hoàng Văn Hòa và Trần Văn Can đã được xác định chính xác.
Việc triển khai thành công công nghệ NGS-SNP không chỉ giúp khắc phục những hạn chế của phương pháp giám định mtDNA, mà còn mở ra hướng tiếp cận căn cơ, bền vững cho bài toán định danh hài cốt liệt sĩ - đặc biệt với các trường hợp mẫu phân hủy nặng, thiếu thông tin thực chứng hoặc không còn thân nhân gần để đối chiếu.
Ở góc độ rộng hơn, đây được xem là một trong những kết quả cụ thể cho thấy hiệu quả của việc tăng cường đầu tư ngân sách cho khoa học và công nghệ, gắn nghiên cứu với các nhiệm vụ xã hội đặc thù. Công nghệ giám định NGS-SNP đánh dấu bước tiến của Việt Nam trong làm chủ các công nghệ sinh học hiện đại, hướng tới xây dựng hệ thống giám định ADN liệt sĩ đạt tiêu chuẩn quốc tế, từng bước chủ động về công nghệ thay vì phụ thuộc vào hỗ trợ bên ngoài.
10. Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng của Liên hợp quốc
Lễ ký kết Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng, được tổ chức vào ngày 25 và 26/10 tại Hà Nội. Đây là một công ước đa phương toàn cầu về tội phạm mạng được ký kết, đánh dấu bước ngoặt lớn trong nỗ lực xây dựng khuôn khổ pháp lý quốc tế nhằm bảo đảm an ninh mạng, công lý và nhân quyền trong kỷ nguyên số.
Sự kiện đã thu hút hơn 110 quốc gia tham gia, với sự chủ trì của Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres và Chủ tịch nước Việt Nam Lương Cường. Với chủ đề “Chống tội phạm mạng - Chia sẻ trách nhiệm - Bảo đảm tương lai của chúng ta”, sự kiện ghi dấu Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á được chọn làm địa điểm đặt tên và mở ký một công ước toàn cầu của Liên hợp quốc.
Công ước Hà Nội ra đời trong bối cảnh thế giới đang chịu sức ép từ sự bùng nổ công nghệ và những mối đe dọa ngày càng tinh vi của tội phạm mạng. Các vụ tấn công dữ liệu, lừa đảo điện tử, tống tiền bằng mã độc hay lợi dụng tiền mã hóa để rửa tiền gây thiệt hại hàng nghìn tỷ USD mỗi năm. Không gian mạng từ chỗ là nền tảng phát triển, đang dần trở thành “mặt trận mới” của các cuộc xung đột phi truyền thống.
Chính vì vậy, việc Công ước Hà Nội được ký kết, không chỉ là bước tiến pháp lý, mà còn là biểu tượng cho tinh thần đoàn kết và hợp tác toàn cầu trong bảo vệ môi trường số an toàn, nhân văn. Không chỉ có ý nghĩa to lớn về chính trị, ngoại giao, an ninh - quốc phòng, việc mở Công ước Hà Nội còn khẳng định vị thế, khả năng, trình độ của Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ thông tin nói chung và an ninh mạng, an toàn thông tin nói riêng.
Danh sách 10 sự kiện khoa học và công nghệ tiêu biểu năm 2025 phản ánh sự chuyển dịch từ quan niệm chi ngân sách đơn thuần sang chiến lược đầu tư trọng tâm, gắn với hiệu quả ứng dụng và phát triển bền vững. Điều này không chỉ tạo động lực cho cộng đồng khoa học trong nước, mà còn thu hút hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp vào tăng trưởng chung.
Việc tăng chi ngân sách cho khoa học - công nghệ dần cho thấy hiệu quả thông qua các kết quả nghiên cứu, hợp tác và ứng dụng thực tế trong nhiều lĩnh vực. Trong một thế giới ngày càng phụ thuộc vào tri thức và công nghệ, định hướng này được coi là chiến lược dài hạn giúp Việt Nam không chỉ bắt kịp xu hướng toàn cầu mà còn tạo ra những đột phá mang tính bền vững./.