Sáng 25/12 tại Hà Nội, Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam - VUSTA) tổ chức hội thảo "Chính sách và mô hình chuyển đổi số nông thôn: Thực trạng và giải pháp". Hội thảo tập trung đánh giá bức tranh tổng thể về quá trình chuyển đổi số tại khu vực nông thôn, đồng thời thảo luận các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả triển khai trong giai đoạn tới.
Phát biểu khai mạc, Thạc sĩ Nguyễn Quyết Chiến, Tổng thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), cho rằng chuyển đổi số đã và đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra sâu rộng. Tại Việt Nam, chuyển đổi số không chỉ là lựa chọn chiến lược, mà còn là con đường giúp rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Theo ông Chiến, với khu vực nông thôn - nơi sinh sống của phần lớn dân cư, giữ vai trò then chốt đối với ổn định xã hội, an ninh lương thực và gìn giữ bản sắc văn hóa - chuyển đổi số mang ý nghĩa đặc biệt. Đây không đơn thuần là việc đưa công nghệ về làng quê, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện phương thức phát triển nông thôn, từ quản trị, tổ chức sản xuất, phân phối, cung ứng dịch vụ công đến nâng cao chất lượng sống của người dân.
Trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi các mục tiêu phát triển bền vững và cam kết "không để ai bị bỏ lại phía sau", ông Chiến nhấn mạnh chuyển đổi số nông thôn không thể dừng ở các mô hình trình diễn hay chỉ triển khai tại những địa phương có điều kiện thuận lợi. Thay vào đó, cần một cách tiếp cận bao trùm, lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo và từng bước thu hẹp khoảng cách số giữa nông thôn và thành thị.
Cùng quan điểm, Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, nhận định chuyển đổi số nông thôn hiện nay đang đứng trước ba sự chuyển dịch lớn. Thứ nhất là chuyển từ tư duy "ứng dụng công nghệ" sang "chuyển đổi mô hình phát triển", trong đó công nghệ chỉ đóng vai trò công cụ, còn trọng tâm là thay đổi cách tổ chức sản xuất, quản trị cộng đồng, cung cấp dịch vụ và kết nối thị trường. Nếu không tạo ra sự thay đổi trong mô hình vận hành, việc đưa nền tảng hay thiết bị số về nông thôn rất dễ rơi vào hình thức.
Thứ hai là sự dịch chuyển từ các mô hình thí điểm đơn lẻ sang yêu cầu liên thông, tích hợp và nhân rộng. Thực tế cho thấy nhiều mô hình xã thông minh, xã thương mại điện tử đã được triển khai, nhưng thiếu kết nối với hệ thống dữ liệu quốc gia và dữ liệu ngành, khiến chuỗi giá trị số ở nông thôn chưa hình thành một cách bền vững.
Thứ ba là chuyển từ cách tiếp cận lấy chính quyền làm trung tâm sang lấy người dân và các chủ thể kinh tế nông thôn làm trung tâm. Theo bà Lan, nông dân, hợp tác xã, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ ở nông thôn cần trở thành những người trực tiếp sử dụng và hưởng lợi từ chuyển đổi số. Những chuyển dịch này đặt ra yêu cầu phải rà soát, điều chỉnh toàn diện hệ thống chính sách và mô hình chuyển đổi số nông thôn, cả ở khâu thiết kế lẫn tổ chức thực hiện.
Tại hội thảo, các chuyên gia cũng thống nhất nhận định chuyển đổi số nông thôn là quá trình lâu dài và phức tạp, đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, lấy người dân làm trung tâm và sự phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể. Việc hoàn thiện chính sách, phát triển hạ tầng, dữ liệu, nguồn nhân lực và tăng cường truyền thông được xác định là những yếu tố then chốt để chuyển đổi số nông thôn đi vào chiều sâu, mang lại hiệu quả thực chất và góp phần xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại, bền vững./.