Cách đây tròn 80 năm, ngày 3/1/1946, ngay sau khi Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký ban hành Thông đạt số 01-C/VP, khẳng định tài liệu “có giá trị đặc biệt về phương diện kiến thiết quốc gia”.
Đây không chỉ là văn bản chỉ đạo đầu tiên của Chính phủ về công tác lưu trữ, mà còn là tuyên ngôn mang tầm nhìn chiến lược, đặt nền móng cho việc gìn giữ ký ức dân tộc, bảo vệ lịch sử và phục vụ quản lý nhà nước cách mạng.
Đặc biệt, năm 2024, Quốc hội đã thông qua Luật Lưu trữ, trong đó dành riêng Điều 6 để quy định “Ngày 3/1 hằng năm là Ngày Lưu trữ Việt Nam”. Từ đây, Ngày Lưu trữ Việt Nam không còn là ngày kỷ niệm mang tính nghề nghiệp đơn thuần, mà đã trở thành một dấu mốc có giá trị pháp lý, chính trị và xã hội, được nhà nước và nhân dân ghi nhận.
Ôn lại dấu mốc lịch sử đó, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy nhấn mạnh, trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Lưu trữ Việt Nam đã khẳng định rõ vai trò lịch sử và vị thế đặc biệt của mình - được hình thành sớm cùng với Nhà nước cách mạng, gắn bó mật thiết với hoạt động lãnh đạo của Đảng, quản lý, điều hành của Nhà nước; giữ vai trò gìn giữ ký ức dân tộc, bảo vệ bằng chứng lịch sử - pháp lý, phục vụ sự nghiệp cách mạng và phát triển đất nước.
“Cùng với quá trình không ngừng hoàn thiện thể chế, pháp luật, đặc biệt là Luật Lưu trữ năm 2024, hệ thống tổ chức lưu trữ từ Trung ương đến địa phương từng bước được kiện toàn theo hướng thống nhất, chuyên nghiệp và hiện đại. Đội ngũ những người làm lưu trữ không ngừng trưởng thành, được đào tạo bài bản, kế thừa liên tục qua các thế hệ; khoa học lưu trữ, chuyển đổi số, xã hội hóa và hợp tác quốc tế được đẩy mạnh, từng bước đưa Lưu trữ Việt Nam hòa nhịp với dòng chảy phát triển chung của khu vực và thế giới”, Thứ trưởng Cao Huy khẳng định.
Hiện nay, Lưu trữ Việt Nam đã hình thành một chỉnh thể thống nhất, đa dạng và ngày càng chuyên nghiệp. Trong đó, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước và Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng giữ vai trò trụ cột điều phối, quản lý thống nhất; Lưu trữ Quốc phòng, Công an, Ngoại giao là lực lượng nòng cốt bảo vệ tài liệu có giá trị đặc biệt gắn với bảo vệ an ninh, chủ quyền và lợi ích quốc gia; Lưu trữ lịch sử cấp tỉnh là nền tảng lưu giữ ký ức lịch sử - văn hóa của từng địa phương; Hội Văn thư - Lưu trữ Việt Nam là không gian kết nối, lan tỏa chuẩn mực và đạo đức nghề nghiệp; Hội Doanh nghiệp Lưu trữ Việt Nam là động lực xã hội hóa, lực đẩy công nghệ và dịch vụ hiện đại và các cơ sở đào tạo chuyên ngành là cái nôi nhân lực, ươm mầm các thế hệ làm lưu trữ tương lai. Mỗi chủ thể một vị trí, một trách nhiệm, cùng tạo nên hệ sinh thái lưu trữ thống nhất, đồng bộ và bền vững.
Theo ông Đặng Thanh Tùng - Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, cùng với việc hoàn thiện thể chế, hệ thống tổ chức lưu trữ từ trung ương đến địa phương từng bước được kiện toàn theo hướng thống nhất, chuyên nghiệp và hiện đại. Đội ngũ cán bộ lưu trữ không ngừng trưởng thành, được đào tạo bài bản, kế thừa liên tục qua các thế hệ; khoa học lưu trữ, chuyển đổi số, xã hội hóa và hợp tác quốc tế được đẩy mạnh, từng bước đưa Lưu trữ Việt Nam hòa nhịp với dòng chảy phát triển chung của khu vực và thế giới.
Trong suốt nhiều thập kỷ, những tài liệu lưu trữ quý giá - trong đó có 3 Di sản tư liệu thế giới được UNESCO ghi danh, 3 Bảo vật quốc gia và hàng trăm nghìn mét giá tài liệu - được gìn giữ đến hôm nay là kết quả của sự tiếp nối bền bỉ, tận tụy của nhiều thế hệ những người làm lưu trữ. Từ sự âm thầm đó, tài liệu lưu trữ đã và đang phục vụ thiết thực cho việc khẳng định chủ quyền quốc gia; hoạch định đường lối, chính sách; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân; nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống và hội nhập quốc tế, trở thành một phần không thể thiếu trong thành tựu chung của đất nước.
Đặc biệt, trong giai đoạn đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, cùng với quá trình tinh gọn bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác lưu trữ tiếp tục khẳng định vai trò nền tảng trong việc bảo đảm tính liên tục của quản lý nhà nước, giữ vững kỷ cương hành chính, không để gián đoạn thông tin, hồ sơ và dữ liệu./.