Sự kiện do Viện Trần Nhân Tông, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Hội đồng họ Trần Việt Nam phối hợp tổ chức nhân kỷ niệm 800 năm sáng lập Vương triều Trần (1226 - 2026) - triều đại đã tạo nên một trong những thời kỳ phát triển rực rỡ và oanh liệt nhất trong lịch sử dân tộc Việt Nam.
Biểu tượng của ý chí độc lập, bản lĩnh và trí tuệ Đại Việt
Theo Trung tướng, PGS.TS Trần Đình Nhã – Chủ tịch Hội đồng họ Trần Việt Nam, Hội thảo là hoạt động khoa học trọng điểm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 800 năm Vương triều Trần, nhằm tổng kết, đánh giá một cách toàn diện, hệ thống và khoa học về vai trò, vị thế và những giá trị đặc sắc của Vương triều Trần trong tiến trình lịch sử dân tộc và lịch sử khu vực.
Vương triều Trần (1226 - 1400) là một trong những triều đại tiêu biểu nhất trong lịch sử Việt Nam, ghi dấu ấn sâu đậm không chỉ bởi thời gian tồn tại gần hai thể kỷ, mà quan trọng hơn bởi tầm vóc lịch sử và sức sống lâu bền của những giá trị mà triều đại này đã tạo dựng.
Trong bối cảnh thế kỷ XIII, khi đế chế Nguyên - Mông vươn lên trở thành thế lực quân sự hùng mạnh nhất thế giới, nhiều quốc gia lớn ở châu Á và châu Âu lần lượt thất thủ, thì Đại Việt dưới sự lãnh đạo của Vương triều Trần đã ba lần đánh bại các cuộc xâm lược quy mô lớn của đội quân xâm lược này. Đây không chỉ là chiến thắng về mặt quân sự, mà còn là thắng lợi của ý chí độc lập, tinh thần tự cường và trí tuệ chiến lược của một dân tộc nhỏ nhưng không khuất phục trước bạo lực.
Những chiến thắng vang dội trong các cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông đã khẳng định một cách thuyết phục rằng: sức mạnh của Đại Việt thời Trần không chỉ đến từ vũ khí hay quân số, mà được kết tinh từ sự đoàn kết toàn dân, nghệ thuật tổ chức chiến tranh nhân dân và tư duy chỉ huy quân sự xuất sắc. Các quyết sách mang tính chiến lược như chủ động rút lui để bảo toàn lực lượng, kết hợp tác chiến thủy - bộ, phát huy địa hình sông núi, cùng với việc huy động sức mạnh toàn xã hội, đã thể hiện trình độ quân sự đạt đến đỉnh cao của thời đại.
Đặc biệt, những sự kiện mang tính biểu tượng như Hội nghị Diên Hồng, nơi ý chí “quyết chiến” được khẳng định từ sự đồng lòng của toàn dân; Hịch tướng sĩ - áng văn chính luận bất hủ, kết tinh tư tưởng yêu nước và trách nhiệm của người cầm quân; hay chiến thắng Bạch Đằng năm 1288, với nghệ thuật quân sự độc đáo, đã trở thành những mốc son chói lọi trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.
Thành tựu chính trị và mô hình trị quốc đặc sắc của Vương triều Trần
Đề cập đến vai trò của Vương triều Trần trong tiến trình lịch sử Việt Nam, GS.TSKH Vũ Minh Giang – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, bên cạnh những chiến công quân sự hiển hách, Vương triều Trần còn để lại dấu ẩn sâu đậm trong lịch sử dân tộc Việt Nam với những thành tựu nổi bật về chính trị và mô hình trị quốc đặc sắc, góp phần xây dựng một nhà nước Đại Việt ổn định, vững mạnh trong suốt gần hai thế kỷ.
Nhà Trần đã hình thành và vận hành một mô hình nhà nước quân chủ tập quyền có tính linh hoạt cao, tiêu biểu là chế độ Thái thượng hoàng - một sáng tạo chính trị độc đáo trong lịch sử Việt Nam. Mô hình này không chỉ bảo đảm sự kế thừa liên tục và ổn định quyền lực, mà còn giúp tích lũy và chuyển giao kinh nghiệm trị quốc, hạn chế những xung đột chính trị nội bộ, đặc biệt trong những thời điểm đất nước đứng trước các thách thức lớn về an ninh và đối ngoại.
Vương triều Trần đặc biệt coi trọng vai trò của con người trong quản trị quốc gia, đề cao việc sử dụng hiền tài, kết hợp hài hòa giữa hoàng tộc và đội ngũ quan lại xuất thân từ nhiều tầng lớp xã hội. Tinh thần trọng dụng nhân tài, không câu nệ xuất thân, đã tạo nên một bộ máy nhà nước vừa có tính kỷ cương, vừa gắn bó chặt chẽ với thực tiễn đời sống nhân dân.
Trong quản lý xã hội, nhà Trần xây dựng và củng cố hệ thống pháp luật, kỷ cương hành chính, đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng làng xã - nền tảng bền vững của xã hội Đại Việt. Sự kết hợp giữa quyền lực trung ương và tính tự quản của cơ sở đã góp phần tạo nên sức mạnh nội sinh, bảo đảm ổn định xã hội và huy động hiệu quả nguồn lực toàn dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Về đối nội và đối ngoại, Vương triều Trần thể hiện tư duy chính trị mềm dẻo nhưng kiên định về nguyên tắc, kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, ngoại giao và phát triển kinh tế - xã hội. Chính sách đối ngoại linh hoạt, khôn khéo nhưng không nhân nhượng về chủ quyền đã giúp Đại Việt giữ vững độc lập, đồng thời duy trì môi trường hòa bình tương đối ổn định để phát triển đất nước.
Những thành tựu về chính trị và mô hình trị quốc của Vương triều Trần không chỉ góp phần làm nên một thời kỳ thịnh trị trong lịch sử, mà còn để lại những bài học có giá trị lâu dài về quản trị quốc gia, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu và gắn kết sức mạnh của nhà nước với sức mạnh của nhân dân.
Một trong những điểm nhấn quan trọng, phản ánh rõ tầm vóc khoa học và sức hút học thuật của Hội thảo là việc Ban Tổ chức đã nhận được hơn 100 bài tham luận, bài nghiên cứu khoa học và lịch sử do các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, giảng viên, chuyên gia và các tác giả trong và ngoài nước gửi tới. Điều này cho thấy Hội thảo không chỉ dừng lại ở việc nhìn lại quá khứ, mà còn hướng tới việc đối thoại khoa học giữa lịch sử và hiện tại, giữa truyền thống và yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới./.