Đây là mùa lễ hội đầu tiên sau khi Quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới, đánh dấu bước phát triển mới trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Tháng 7/2025, tại Kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản Thế giới tổ chức tại Paris (Pháp), Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc chính thức được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới.
Lễ hội Xuân Ngọa Vân 2026 là mùa lễ hội đầu tiên sau sự kiện quan trọng này. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động văn hóa, lễ hội xuân Bính Ngọ 2026 của tỉnh Quảng Ninh, nhằm tôn vinh giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể di sản, đồng thời thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa – tâm linh.
Ngọa Vân – Thánh địa của Phật giáo Trúc Lâm
Ngọa Vân là ngôi chùa tọa lạc trên núi Bảo Đài (núi Vẩy Rồng), ở độ cao gần 1.000m so với mực nước biển. Đây là nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông tu hành những năm cuối đời và nhập Niết bàn năm 1308, được coi là chốn Tổ linh thiêng của Thiền phái Trúc Lâm Việt Nam.
Biểu tượng quan trọng nhất tại khu di tích là Phật Hoàng Tháp – nơi lưu giữ xá lị của Ngài đúng tại vị trí tu tập xưa. Tháp do Thiền sư Pháp Loa khởi dựng, được trùng tu bằng đá năm 1707 và vẫn uy nghi giữa mây núi Bảo Đài.
Trong tổng thể 12 điểm di tích thành phần của quần thể di sản, Am – Chùa Ngọa Vân và Thái Miếu nhà Trần giữ vai trò trọng tâm, thể hiện mối liên hệ sâu sắc giữa hoàng gia nhà Trần và Phật giáo Trúc Lâm.
Hằng năm, vào đầu xuân, nhân dân và du khách thập phương lại hành hương về Ngọa Vân dâng hương tưởng niệm Đức Phật Hoàng, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.
Lễ hội Xuân Ngọa Vân 2026 vì vậy mang ý nghĩa đặc biệt khi là mùa lễ hội đầu tiên sau dấu mốc được UNESCO ghi danh.
Nghi lễ trang nghiêm, đậm bản sắc truyền thống
Lễ khai hội diễn ra với đầy đủ nghi thức truyền thống như: trống khai hội, lễ cầu quốc thái dân an, dâng hương tưởng niệm Đức Phật Hoàng Trần Nhân Tông cùng chương trình nghệ thuật đặc sắc gồm múa lân sư rồng, chầu văn, hát chèo, hợp xướng ca ngợi Phật Hoàng và vẻ đẹp quê hương Ngọa Vân.
Theo quan niệm dân gian: “Mùng 9 khai hội Ngọa Vân, Phật Hoàng phù hộ muôn dân an bình”, lễ khai hội được tổ chức trước một ngày so với Lễ hội Xuân Yên Tử (mùng 10 tháng Giêng), thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và tri ân Đức Phật Hoàng trước khi bước vào mùa hội lớn của vùng non thiêng.
Phát biểu tại lễ khai hội, ông Mai Vũ Tuấn, Tỉnh ủy viên, Trưởng Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long-Yên Tử, Trưởng Ban tổ chức lễ hội nhấn mạnh: “Lễ hội Xuân Ngọa Vân năm nay nằm trong chuỗi hoạt động văn hóa, lễ hội, nghệ thuật đặc sắc của tỉnh Quảng Ninh dịp xuân Bính Ngọ 2026, nhằm tôn vinh và lan tỏa giá trị nổi bật toàn cầu của Quần thể Di sản Văn hóa Thế giới Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc; làm nổi bật chiều sâu lịch sử, giá trị văn hóa, cảnh quan và tinh thần Phật giáo Trúc Lâm.”
Lễ hội không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng đầu xuân mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp ý thức bảo tồn di sản trong cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Lễ hội cũng góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn và phát huy di sản; xây dựng hình ảnh Ngọa Vân là không gian văn hóa - tâm linh đặc sắc, điểm đến an toàn, thân thiện, hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước; hướng tới mục tiêu đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm nghệ thuật cấp vùng, điểm đến hàng đầu về du lịch di sản, văn hóa của khu vực châu Á và thế giới.”
Hội xuân Ngọa Vân 2026 diễn ra trong suốt 3 tháng mùa xuân, là hoạt động văn hóa mang giá trị nhân văn sâu sắc, góp phần quảng bá, kích cầu và thu hút du khách đến với Quảng Ninh.
Với tuyến cáp treo Trại Lốc – Ngọa Vân, du khách có thể dễ dàng tiếp cận chùa Ngọa Vân ở độ cao gần 1.000m, rút ngắn thời gian di chuyển và mở rộng cơ hội trải nghiệm cho nhiều đối tượng, đặc biệt là người cao tuổi và gia đình có trẻ nhỏ.
Lễ hội Xuân Ngọa Vân 2026 không chỉ mở đầu mùa hành hương về thánh địa của Thiền phái Trúc Lâm mà còn đánh dấu bước chuyển mình của Di sản Thế giới Yên Tử trong giai đoạn hội nhập và chuyển đổi số, góp phần lan tỏa giá trị tư tưởng Trúc Lâm tới cộng đồng trong nước và quốc tế./.