Hơn 90% số doanh nghiệp gặp khó về vốn, thiếu dữ liệu carbon, thiếu nhân lực ESG
Chuyển đổi xanh đang là yêu cầu bắt buộc với các doanh nghiệp, nhưng áp lực từ sự thay đổi bối cảnh vĩ mô toàn cầu, chi phí tăng lên và thiếu các hỗ trợ đang khiến cho quá trình chuyển đổi đứt gãy. Đây là chia sẻ của các chuyên gia, doanh nghiệp tại Diễn đàn "Doanh nghiệp Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu: Đổi mới để bứt phá" do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa tổ chức..
Cụ thể, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, thách thức lớn nhất của doanh nghiệp không phải là nhận thức mà là năng lực thực thi chuyển đổi số và chuyển đổi xanh do thiếu nguồn lực.
Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu đặt ra với giới doanh nghiệp là cần phải có sự thay đổi gần như là tổng thể, chứ không thể thay đổi theo kiểu truyền thống, không chỉ bao gồm công nghệ, chuỗi cung ứng mà còn cả vấn đề môi trường.
Nhưng áp lực không chỉ đến từ nội tại mà cả phía khách hàng và đối tác, yêu cầu doanh nghiệp phải thay đổi chính mình để có thể tồn tại và phát triển. “Không phải lúc nào doanh nghiệp cũng có đủ nguồn lực để có thể kịp thời và nắm bắt được những thay đổi đó”, ông Hòa nhấn mạnh.
Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hội doanh nghiệp xanh TP. Hồ Chí Minh, nhận định với bức tranh hiện nay các chính sách thay đổi rất đột ngột, đơn hàng biến động mạnh, quá nhiều tiêu chuẩn và cuộc chơi cũng thay đổi liên tục, đi kèm với hàng loạt rủi ro từ địa chính trị cho đến rủi ro tài chính.
Hiện các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp, đang gặp khó khăn về vốn, thiếu dữ liệu carbon, thiếu nhân lực ESG, và thiếu cơ chế hỗ trợ. Việc chuyển đổi xanh hiện nay không phải là một trạng thái cố định, mà là một hệ thống linh hoạt, phải liên tục thích ứng.
Quá trình chuyển đổi xanh trong doanh nghiệp thực chất là một quá trình tái cấu trúc toàn diện. Mặt khác, việc chuyển đổi xanh sẽ không thể thành công nếu không đi cùng chuyển đổi số. Bên cạnh chuyển đổi xanh ở trong doanh nghiệp, việc tái định hình mô hình kinh doanh tư duy lãnh đạo cũng là yếu tố quan trọng. “Doanh nghiệp nào chuyển đổi sớm sẽ có cơ hội định nghĩa lại cuộc chơi trong ngành của mình”, ông Kỳ nhận định.
Gần 780.000 tỷ đồng tín dụng xanh rót vào nền kinh tế
Cho vay lĩnh vực xanh năm 2025 đạt gần 780.000 tỷ đồng, tăng gần 15% so với năm trước đó, theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước.
Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 2 cho biết năm ngoái tín dụng xanh chiếm gần 4,2% tổng dư nợ nền kinh tế. Số này gồm các khoản vay lĩnh vực năng lượng tái tạo, nông nghiệp, giao thông, xử lý chất thải...
"Chiếm tỷ trọng chưa cao song tín dụng xanh duy trì xu hướng và có mức tăng tốt", ông Lệnh nhận xét. Năm 2024 và 2025, quy mô tín dụng xanh tăng trưởng lần lượt 9,5% và 14,6%.
Theo ông Lệnh, tín dụng xanh tăng tốc nhờ các chính sách mới như phân loại danh mục xanh, giúp các tổ chức tín dụng có cơ sở pháp lý xác định dự án có thể giải ngân. Đồng thời, các quy định mới cũng giúp doanh nghiệp sản xuất xanh tiếp cận nguồn vốn minh bạch và nhanh chóng, như gói tín dụng phục vụ 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
"Cơ chế cho phép doanh nghiệp được vay tới 70% tổng mức đầu tư dự án mà không cần phải có tài sản đảm bảo. Đây được coi là sự hỗ trợ thiết thực nhất cho các doanh nghiệp, hợp tác xã nông nghiệp", ông Nguyễn Đức Lệnh nêu.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP. Hồ Chí Minh (HGBA) cho biết, trước đây ưu thế của doanh nghiệp thường được đo bằng giá thành, thời gian giao hàng, sản lượng hay quy mô gia công, thì nay cuộc chơi đã thay đổi.
"Các chuỗi cung ứng trên toàn cầu đang được làm mới lại dựa trên những mục tiêu về biến đổi khí hậu và lộ trình tiến tới phát thải ròng bằng không (Net Zero) vào 2050", ông Kỳ nói. Hệ thống rào cản xanh cũng đang hình thành rõ nét, như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu hay các tiêu chuẩn xanh sắp được Mỹ và Nhật Bản áp dụng trong giai đoạn 2026-2027.
Ông Phạm Văn Việt, Phó Chủ tịch Hội Dệt may Thêu đan TP. Hồ Chí Minh (AGTEK) cho răng, ngành chịu áp lực "xanh hóa giữa tâm bão" khi EU không lùi thời hạn áp dụng các tiêu chuẩn bền vững (EPR, CBAM, hộ chiếu sản phẩm DPP...). "Chúng ta vừa phải trả cước vận tải cao do xung đột Trung Đông, vừa phải đổ tiền đầu tư chuyển đổi xanh", ông nói.
Để mở thêm cơ hội tiếp cận vốn xanh, ông Nguyễn Đức Lệnh cho biết Ngân hàng Nhà nước đang xây dựng đề án hỗ trợ lãi suất ở mức khoảng 2% cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh cá thể trong lĩnh vực kinh tế xanh.
Có thể nói, Việt Nam đã vươn lên nhóm các quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới, nhưng phần lớn doanh nghiệp vẫn đang ở các khâu đầu của chuỗi giá trị, chủ yếu gia công và xuất khẩu bán thành phẩm.
Trong khi đó, những khâu mang lại giá trị cao nhất như xây dựng thương hiệu và phân phối sản phẩm đến người tiêu dùng lại chưa được khai thác tương xứng. Để thay đổi điều này, doanh nghiệp cần mạnh dạn đầu tư vào thương hiệu, sản phẩm cuối cùng và thị trường quốc tế, đồng thời cần sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, hiệp hội và doanh nghiệp nhằm xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ đủ mạnh.
Bài toán hiện nay không chỉ là tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, mà là vươn lên nắm giữ các khâu có giá trị cao. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và một thể chế thực sự kiến tạo.. Đó mới là chìa khóa khơi thông dòng vốn xanh cho tương lai bền vững của doanh nghiệp Việt trên bản đồ kinh tế toàn cầu.