Cần phát triển tốt kinh tế dữ liệu và kinh tế AI
Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề: “Mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” diễn ra mới đây, ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Tập đoàn CMC, động lực tăng trưởng mới chính là kinh tế số, cụ thể hơn là kinh tế dữ liệu và kinh tế AI. “Hiện nay, dữ liệu không còn đơn thuần là một yếu tố công nghệ, mà đã trở thành một loại hạ tầng sản xuất mới. Dữ liệu chính là một lực lượng lao động số, là nền tảng cho đổi mới sáng tạo và là động lực cốt lõi để nâng cao năng suất lao động”.
“Trong khi đó, AI không còn chỉ được nhìn nhận như một công nghệ, mà đã trở thành một hạ tầng sản xuất chiến lược của quốc gia. AI sẽ thúc đẩy phát triển kinh tế dữ liệu, hỗ trợ công nghiệp và lan tỏa tác động đến toàn bộ nền kinh tế”.
Đáng chú ý, lãnh đạo CMC cho rằng mô hình tăng trưởng truyền thống đã chạm tới giới hạn và nếu chỉ dựa vào vốn hay các chỉ số truyền thống, sẽ rất khó đảm bảo tăng trưởng hai con số, tăng trưởng bền vững ở mức cao.
“Nếu phát triển tốt kinh tế dữ liệu và kinh tế AI, đóng góp của khu vực này có thể đạt khoảng 30% GDP. Quy mô giá trị kinh tế có thể lên tới hàng chục tỷ USD, thậm chí khoảng 80 tỷ USD vào năm 2030”, ông Nguyễn Trung Chính cho biết.
“Hệ sinh thái dữ liệu và AI, theo cách chúng tôi nhìn nhận, là một “cỗ máy tạo giá trị”, giúp nâng cao năng suất lao động theo cấp số nhân. Nhờ đó, một số ngành có thể đạt tốc độ tăng trưởng 20%, 30%, thậm chí 50%. Chỉ khi có những động lực tăng trưởng như vậy, chúng ta mới có thể đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số”.
Các chuyên gia cho rằng giai đoạn 2026–2030 phải là giai đoạn chuyển mạnh sang mô hình phát triển mới lấy Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, AI và chuyển đổi số làm động lực trung tâm của tăng trưởng.
PGS.TS Huỳnh Quyết Thắng, Giám đốc Đại học Bách Khoa, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng chỉ ra nước ta đã có hơn một năm ròng rã thực hiện mục tiêu này.
"Xuất phát điểm là từ cuối năm 2024 Nghị quyết 57 ra đời và thực hiện đến nay. Nghị quyết 57 xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Đặc biệt, khoa học công nghệ không còn là lĩnh vực hỗ trợ mà là trục xuyên suốt giúp mô hình kinh tế thay đổi", PGS.TS Huỳnh Quyết Thắng nhấn mạnh.
Vì vậy, công nghệ - sáng tạo - chuyển đổi số, không chỉ là thay công cụ quản lý, mà là đổi logic phát triển quốc gia: từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên năng suất; từ ứng dụng công nghệ sang làm chủ công nghệ; từ coi số hóa là kỹ thuật sang coi đó là phương thức phát triển và quản trị quốc gia mới.
Muốn phát triển khoa học công nghệ thì thể chế phải đi trước mở đường
PGS.TS Trần Đình Thiên-Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng, cho rằng vấn đề cốt lõi của Việt Nam không đơn thuần là thiếu vốn hay thiếu ý chí phát triển, mà là thể chế đang chậm hơn yêu cầu của thời đại.
Ông mô tả nền kinh tế còn ở trạng thái “tam bất thông”: hàng hóa, tiền-vốn và cơ chế điều hành chưa lưu thông hiệu quả. Nguyên nhân là quyền tài sản còn yếu; thị trường phát triển chậm; chính sách còn riêng lẻ, thiếu đồng bộ, thậm chí triệt tiêu lẫn nhau.
Theo ông, muốn phát triển bằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thì thể chế phải đi trước mở đường, chứ không thể để công nghệ chạy trước còn pháp luật đuổi theo.
Theo PGS.TS. Trần Đình Thiên, bài học quốc tế, đặc biệt là các quốc gia Đông Nam Á, đã cho thấy các nền kinh tế được coi là “thần kỳ” như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc đều có một điểm chung: bứt phá khi “đục thủng trần công nghệ” của thời đại. Nhật Bản thành công khi chuyển sang giai đoạn công nghiệp mới với những tập đoàn như Sony hay Panasonic. Hàn Quốc, Trung Quốc cũng đi theo những con đường khác nhau nhưng đều dựa trên nền tảng cạnh tranh quốc tế và nỗ lực công nghệ rất mạnh mẽ.
4 trụ cột chính sách nâng cao hạ tầng số, kinh tế dữ liệu, kinh tế AI
Hạ tầng dữ liệu quốc gia có vai trò tương tự như đất đai hay giao thông trong nền kinh tế truyền thống. Do đó, hạ tầng số là nền tảng thiết yếu và cần được đầu tư mạnh mẽ. Đồng thời, vấn đề chủ quyền dữ liệu quốc gia cần được đặt lên hàng đầu, bởi dữ liệu hiện nay mang ý nghĩa chiến lược.
Trên cơ sở đó, một số trụ cột chính sách đã được các chuyên gia đưa ra.
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và khung pháp lý với các đột phá để phù hợp với phát triển kinh tế số.
Thứ hai, đầu tư vào hạ tầng số chiến lược, bao gồm các trung tâm dữ liệu quy mô lớn (data center), các “AI factory” và hạ tầng dữ liệu quốc gia.
Thứ ba, để dữ liệu thực sự tạo ra giá trị, cần có chiến lược mở và khơi thông dữ liệu, biến dữ liệu thành hàng hóa có thể khai thác.
Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực số và nhân lực AI chất lượng cao. Việt Nam không chỉ cần đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn có thể trở thành trung tâm cung cấp nhân lực cho khu vực và thế giới.