Tại hội thảo khoa học “Y học giấc ngủ và thể thao” diễn ra ngày 27/3 tại TP Hồ Chí Minh, nhiều chuyên gia nhận định giấc ngủ đang dần được nhìn nhận như một yếu tố quan trọng trong huấn luyện và phục hồi vận động viên. Tuy nhiên, đây vẫn là lĩnh vực chưa được đầu tư tương xứng trong thể thao thành tích cao.
Trong khi dinh dưỡng, giáo án tập luyện và y học chấn thương từ lâu đã trở thành những trụ cột quen thuộc của thể thao đỉnh cao, thì giấc ngủ mới chỉ bắt đầu được nhìn nhận nghiêm túc như một phần của hiệu suất thi đấu.
Theo các chuyên gia. thể thao Việt Nam đang đứng trước nhu cầu cần tích hợp sâu hơn yếu tố này vào hệ thống huấn luyện, chăm sóc và phục hồi vận động viên.
Giấc ngủ không còn đơn thuần là hoạt động nghỉ ngơi mà đã trở thành một yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến thành tích thi đấu. Nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học thể thao cho thấy chất lượng giấc ngủ ảnh hưởng rõ đến phản xạ, sức bền, độ chính xác trong vận động, khả năng ra quyết định cũng như tốc độ hồi phục sau tập luyện và thi đấu.
Trong bối cảnh thể thao hiện đại ngày càng được đo lường bằng dữ liệu và tối ưu hóa hiệu suất, giấc ngủ đang được xem là một phần của hệ sinh thái thành tích, bên cạnh dinh dưỡng, tải lượng tập luyện và y học phục hồi. Tuy vậy, đây vẫn là yếu tố chưa thực sự được chú trọng tương xứng trong thực tiễn huấn luyện ở nhiều nơi.
Từ góc độ quản lý, ông Cao Văn Chóng - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, cho rằng thể thao hiện nay không thể chỉ hướng tới mục tiêu thành tích trước mắt mà cần quan tâm đồng thời đến nền tảng sức khỏe thể chất và tinh thần của vận động viên trong dài hạn.
Theo ông, y học giấc ngủ là một hướng tiếp cận có giá trị thực tiễn rõ rệt, bởi nó gắn trực tiếp với khả năng phục hồi thể lực, ổn định tâm lý và duy trì phong độ thi đấu. Từ cách nhìn này, giấc ngủ không còn là một phần sinh hoạt cá nhân đơn lẻ mà cần được xem như một mắt xích trong quá trình chăm sóc và phát triển vận động viên thành tích cao.
Trong khi đó, TS Lý Đại Nghĩa - Giám đốc Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu Thể dục thể thao TP.HCM, cho rằng bài toán hiện nay không nằm ở việc thiếu cơ sở khoa học, mà ở chỗ giấc ngủ vẫn chưa trở thành một chỉ số được theo dõi và quản lý thường xuyên như thể trạng, dinh dưỡng hay cường độ tập luyện.
Các chuyên gia tại hội thảo cũng chỉ ra rằng khi thời lượng và chất lượng giấc ngủ được cải thiện, vận động viên có thể nâng rõ rệt tốc độ, phản xạ và độ chính xác động tác; ngược lại, thiếu ngủ dễ dẫn đến suy giảm sức bền, giảm khả năng xử lý tình huống và tăng nguy cơ chấn thương. Từ đó, yêu cầu đặt ra là cần tiếp cận giấc ngủ như một phần của khoa học huấn luyện, gắn với việc điều chỉnh lịch tập, phân bổ tải lượng vận động và theo dõi quá trình hồi phục của vận động viên một cách chặt chẽ hơn.
Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là các giải pháp thực tiễn nhằm cải thiện chất lượng giấc ngủ cho vận động viên. Theo các chuyên đề được trình bày, việc “vệ sinh giấc ngủ” cần được xem như một phần của kỷ luật tập luyện, với những nguyên tắc cơ bản như hạn chế cà phê, rượu bia và thuốc lá trước giờ ngủ; tránh sử dụng điện thoại, máy tính bảng hay các thiết bị điện tử vào buổi tối; đồng thời duy trì các thói quen thư giãn như đọc sách, tắm nước ấm, tập thở, yoga hoặc thiền.
Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng lưu ý việc xây dựng chế độ tập luyện hợp lý để tránh quá tải kéo dài, bởi tình trạng kiệt sức, đau nhức cơ xương khớp hoặc vi chấn thương đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ. Một số hướng ứng dụng mới như liệu pháp ánh sáng đỏ hay công nghệ theo dõi hồi phục cũng được nhắc đến như những gợi mở đáng chú ý cho y học thể thao trong thời gian tới.