Trong bối cảnh thị trường năng lượng tiếp tục biến động mạnh, giá xăng trong nước có khả năng được “neo giữ” thêm bằng hai công cụ quan trọng là giảm thuế và tăng nguồn lực cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Theo tài liệu Bộ Tài chính vừa gửi Bộ Tư pháp thẩm định, cơ quan này đề xuất kéo dài thời gian áp dụng mức thuế ưu đãi với xăng dầu đến hết ngày 30/6/2026, thay vì chỉ duy trì đến ngày 15/4 như hiện hành.
Theo đề xuất, nhiều loại thuế đang tác động trực tiếp đến giá xăng như thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế tiêu thụ đặc biệt sẽ tiếp tục được giữ ở mức thấp hoặc 0% trong thời gian gia hạn.
Hiện theo Quyết định 482 của Thủ tướng, từ 0h ngày 27/3 đến hết ngày 15/4, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu bay đang được áp dụng mức 0 đồng/lít; xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay thuộc diện không phải kê khai, tính nộp VAT nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào; thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng các loại cũng đang ở mức 0%.
Giá xăng được giữ ổn định nhờ “bộ đôi” giảm thuế và Quỹ bình ổn
Không chỉ dừng ở chính sách thuế, Chính phủ cũng vừa bổ sung thêm nguồn lực tài chính để kìm đà tăng của giá xăng. Theo Quyết định số 483/QĐ-TTg, Bộ Công Thương được bổ sung 8.000 tỷ đồng dự toán chi ngân sách năm 2026 từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025 để tạm ứng cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Đây là khoản ngân sách nhằm hỗ trợ điều hành giá trong trường hợp thị trường xuất hiện biến động bất thường.
Cùng với quyết định này, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 69, yêu cầu việc trích lập và sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu phải được thực hiện công khai, minh bạch, đồng thời hạn chế tối đa các cú sốc tăng giá trên thị trường. Bộ Công Thương được giao chủ động xây dựng phương án sử dụng Quỹ theo từng cấp độ biến động của thị trường, trên cơ sở giá thế giới và cung cầu trong nước. Sau khi thị trường ổn định trở lại, cơ quan điều hành phải xây dựng lộ trình trích lập lại để hoàn trả ngân sách trong thời hạn tối đa 12 tháng.
Việc đồng thời kéo dài giảm thuế và tăng nguồn lực cho Quỹ bình ổn cho thấy nhà điều hành đang sử dụng cả công cụ tài khóa lẫn điều hành giá để hạn chế tác động lan rộng của giá xăng lên nền kinh tế. Trong cơ cấu giá cơ sở xăng dầu hiện nay, các khoản thuế vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể. Theo tính toán của cơ quan chức năng, thuế VAT chiếm khoảng 7,4%, thuế bảo vệ môi trường khoảng 2,7-6%, còn thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng chiếm khoảng 6,7%. Điều đó có nghĩa, chỉ cần giảm thuế trong thời gian ngắn cũng có thể tạo hiệu ứng rõ rệt lên mặt bằng giá bán lẻ.
Áp lực nguồn cung lớn, giá xăng dầu còn phụ thuộc thị trường thế giới
Đằng sau các quyết định điều hành dồn dập là áp lực rất lớn từ thị trường năng lượng toàn cầu. Báo cáo của Bộ Công Thương cho thấy xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang, tạo ra sức ép lớn lên chuỗi cung ứng dầu mỏ. Trong nước, nguồn nguyên liệu cho Nhà máy Lọc dầu Nghi Sơn - đơn vị chiếm khoảng 40% sản lượng tiêu thụ xăng dầu cả nước - đang bị gián đoạn. Ngoài ra, khoảng 30% lượng xăng dầu thành phẩm nhập khẩu từ các nước châu Á cũng chịu ảnh hưởng khi nhiều quốc gia hạn chế hoặc tạm dừng xuất khẩu, khiến không ít đơn hàng nhập khẩu trong tháng 3 bị hủy.
Thực tế này khiến giá xăng trong nước khó có thể hoàn toàn tách rời diễn biến quốc tế, dù đã có các biện pháp “đệm” từ trong nước. Từ cuối tháng 2 đến nay, giá bán lẻ xăng dầu đã trải qua 11 kỳ điều hành liên tiếp. Hiện giá xăng RON 95-III đang ở mức 24.330 đồng/lít, trong khi dầu diesel là 35.440 đồng/lít. Trước đó, có thời điểm giá hai mặt hàng này đã vọt lên gần 34.000 đồng/lít với xăng và khoảng 40.000 đồng/lít với dầu diesel.
Để giảm áp lực nguồn cung, những ngày qua Thủ tướng Phạm Minh Chính đã liên tục điện đàm, gửi công thư tới lãnh đạo nhiều nước, đồng thời làm việc với đại sứ các nước tại Việt Nam nhằm tìm kiếm hỗ trợ về nguồn dầu. Theo thông tin từ cơ quan chức năng, Việt Nam đã huy động được khoảng 4 triệu thùng dầu từ các đối tác, đồng thời xúc tiến tiếp cận nguồn dầu từ kho dự trữ của Nhật Bản. Liên Bộ Công Thương - Tài chính cũng đã chi Quỹ bình ổn ở mức cao, khoảng 4.000-5.000 đồng/lít đối với nhiều mặt hàng xăng dầu, song song với việc giảm thuế nhập khẩu ưu đãi MFN về 0%.
Giá xăng hạ nhiệt, doanh nghiệp bớt áp lực
Tác động của giá xăng không chỉ dừng ở chi phí đi lại mà còn lan rộng đến vận tải, logistics, sản xuất và giá thành hàng hóa. Vì vậy, việc tiếp tục kéo dài giảm thuế đang được xem là giải pháp hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp và người tiêu dùng trong giai đoạn nhạy cảm hiện nay.
Bộ Tài chính đánh giá việc đưa các loại thuế về mức 0 trong thời gian nhất định sẽ giúp giảm chi phí đầu vào của phần lớn ngành nghề trong nền kinh tế, qua đó góp phần hạ giá thành sản phẩm, cải thiện sức cạnh tranh và hỗ trợ mục tiêu kiểm soát lạm phát. Cơ quan này cũng cho rằng, khi giá xăng được giữ ở mức ổn định hơn, chi phí sinh hoạt của người dân sẽ giảm bớt, sức mua có thể được cải thiện trong bối cảnh mặt bằng giá nhiều hàng hóa, dịch vụ vẫn đang ở mức cao. Bộ Tài chính nhận định việc điều chỉnh các sắc thuế với xăng dầu là giải pháp hiệu quả để bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, hỗ trợ kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô trong ngắn hạn.
Dù vậy, chính sách này cũng đi kèm với cái giá không nhỏ cho ngân sách. Theo tính toán sơ bộ, việc giảm thuế xăng dầu về 0 có thể làm giảm thu ngân sách nhà nước khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng. Tuy nhiên, trong bối cảnh chi phí năng lượng có nguy cơ lan rộng thành áp lực lạm phát, nhà điều hành dường như đang chấp nhận “hy sinh ngắn hạn” để đổi lấy sự ổn định cho thị trường và nền kinh tế.