Vùng phát thải thấp đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát ô nhiễm không khí đô thị
Theo lộ trình, từ ngày 1.7.2026 đến hết năm 2026, TP Hà Nội sẽ thí điểm tại vùng lõi (khu vực phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm, thuộc phường Hoàn Kiếm), trên cơ sở mở rộng không gian phố đi bộ hiện nay - vốn đã mang đặc điểm của vùng phát thải thấp. Sau đó, phạm vi sẽ được mở rộng, rồi lan ra các vành đai 1, 2 và 3 trong vòng 3 - 5 năm. Cách tiếp cận “từ nhỏ đến lớn” được lựa chọn nhằm phù hợp với điều kiện tài chính, công nghệ và chính sách của thành phố.
Tại hội thảo “Kinh nghiệm quốc tế trong thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh” do Hội Truyền thông TP Hà Nội phối hợp tổ chức mới đây, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của vùng phát thải thấp trong kiểm soát ô nhiễm không khí đô thị. TS Phạm Sỹ Thành - Giám đốc CESS - cho rằng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy chuyển đổi giao thông xanh là quá trình dài hơi, cần được chuẩn bị bài bản với tầm nhìn trên 20 năm. Lộ trình chuyển đổi cần đi theo các bước rõ ràng: Trước hết là cải thiện hiệu suất phương tiện sử dụng động cơ đốt trong; tiếp đến là chuyển sang phương tiện sử dụng năng lượng mới và cuối cùng là phát triển giao thông thông minh để đạt trạng thái xanh tối ưu.
Theo bà Lê Thanh Thủy - Phó Trưởng phòng Môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), TP Hà Nội đang xây dựng chính sách theo lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế. Ô nhiễm không khí tại Hà Nội có nguyên nhân lớn từ khí thải phương tiện giao thông, vì vậy việc triển khai vùng phát thải thấp là giải pháp trọng tâm nhằm kiểm soát nguồn phát thải này.
Chính sách được xây dựng trên cơ sở Nghị quyết 57 của HĐND TP Hà Nội, hướng tới điều chỉnh tổ chức giao thông hợp lý, giảm phát thải. “Chúng tôi đã nghiên cứu các mô hình quốc tế và đánh giá khả năng áp dụng tại Hà Nội. Đây là mô hình mới ở Việt Nam nên sẽ có nhiều thách thức” - bà Thủy cho biết.
Xây dựng 5 chính sách phù hợp
Ông Nguyễn Xuân Lưu, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội cho biết: “Để thực hiện điều này, Hà Nội đang xây dựng 5 chính sách.
Thứ nhất là Hà Nội vận động công dân, tổ chức để khuyến khích chuyển đổi, sử dụng năng lượng hóa thạch chuyển sang năng lượng sạch.
Thứ hai là thành phố đang đầu tư rất cao vào phương tiện công cộng.
Thứ ba là Hà Nội đã và đang quy hoạch xây dựng hạ tầng để phục vụ cho việc chuyển đổi năng lượng.
Thứ tư là Hà Nội đang xây dựng lộ trình thí điểm vùng phát thải thấp và trong năm 2026-2027 sẽ thí điểm, sau khi thí điểm sẽ có phương án tốt nhất để báo cáo Chính phủ và công bố mở rộng vùng phát thải thấp này. Thứ 5 là Hà Nội đã và đang xây dựng quy, chuẩn, tiêu chuẩn các khu đô thị. Trong đó xây dựng các khu đô thị đa mục tiêu có sinh kế cho người dân, xử lý ô nhiễm môi trường và xử lý các vấn đề người dân và doanh nghiệp đang quan tâm”.
Đưa công nghệ áp dụng vào thực tiễn
Theo ông Nguyễn Quang Huy - Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải (Sở Xây dựng Hà Nội), Nghị quyết 57 đã quy định rõ lộ trình và giải pháp thực hiện, gắn với mục tiêu giảm ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường. TP Hà Nội cũng sẽ đầu tư hệ thống trạm sạc, hạ tầng thu gom và xử lý pin xe điện, nâng cao hiệu quả tổ chức giao thông và cung cấp thông tin cho người dân.
Đối với phương tiện gây ô nhiễm, nhiều biện pháp kiểm soát sẽ được áp dụng. Các phương tiện sử dụng năng lượng xanh hoặc không phát thải sẽ được ưu tiên lưu thông trong vùng phát thải thấp. Ngược lại, phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sẽ bị hạn chế, tiến tới loại bỏ theo lộ trình.
Hà Nội không khuyến khích đăng ký mới phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch; cấm xe tải trên 3.500kg sử dụng nhiên liệu hóa thạch vào khu vực; hạn chế xe máy cá nhân theo khung giờ nếu không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải; cấm ôtô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 (Euro 4) theo quy định. Xe máy công nghệ sử dụng nhiên liệu hóa thạch cũng sẽ bị hạn chế hoạt động trong khu vực.
TP Hà Nội đang xây dựng hệ thống giám sát hiện đại dựa trên công nghệ số nhằm bảo đảm hiệu quả triển khai. Các giải pháp gồm hệ thống camera tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), trạm kiểm định khí thải, nhận diện phương tiện qua biển số và mã QR, cùng hệ thống thu phí không dừng. Dữ liệu sẽ được kết nối với lực lượng công an để xử lý vi phạm.