Vào một ngày mùa đông, không khí bên ngoài se se lạnh, mưa lâm thâm đủ để tôi thèm cảm giác muốn pha ly café nóng, thư thái ngồi lần giở các file bản thảo của nhiều tác giả gửi tới. Có lẽ “hữu xạ tự nhiên hương” nên hiện ra trước mắt tôi là bản thảo có tiêu đề “Khúc lãng du cụ Mén”, đã “cụ” mà còn lãng du ư? cái tiêu đề kích thích sự tò mò, tôi quyết định tải file.
Tập bản thảo tương đối dày dặn - Đó là cảm nhận trước tiên, tôi từ từ lăn chuột và đọc.
“Khúc lãng du cụ Mén” câu chuyện thơ về chân dung sống động được dựng lên từ ước mơ khát vọng của một nhà tri thức đa tài.
Mọi người biết đến anh - GS, TS, Luật sư - Doanh nhân Phạm Hồng Điệp.
Trong cuộc sống đời thường, ai cũng từng không dưới một lần nuôi cho mình những khát vọng, hoài bão cao đẹp. Có hoài bão thực hiện được, có hoài bão mãi mãi chỉ là khát vọng treo.
Phạm Hồng Điệp đã ước mơ là thành hiện thực.
Phạm Hồng Điệp - Tác giả của nhiều cuốn sách bề thế và hữu ích từ trước đến nay. Gần đây nhất phải kể đến bộ sách 2 ngôn ngữ “Chiến lược phát triển kinh tế vùng và các địa phương giai đoạn sau sáp nhập” được nhà xuất bản Lao động cấp phép ấn hành. Tôi được biết, bản tiếng Anh trong bộ sách này đã có hơn 100 quỹ đầu tư trên thế giới đón nhận. Giữa bộn bề công việc mang tầm vĩ mô, Phạm Hồng Điệp vẫn tự điều tiết thời gian cho đam mê của mình bằng những tác phẩm, bằng những tráng ca ấn tượng và những trang thơ chứa đựng hơi thở của người nghệ sĩ chân chính.
“Khúc lãng du cụ Mén” gồm 100 bài thơ dài có, ngắn có, lục bát có nhưng chủ yếu là thơ bốn chữ, dễ diễn đạt, dễ hiểu và mộc mạc nhưng không kém phần thi vị, đủ để người đọc thoả chí tưởng tượng trong cảm xúc. Nhiều câu thơ dí dỏm, hài hước, ẩn ý khiến người đọc tự nhiên bật cười sảng khoái, xua tan bao vất vả căng thẳng vốn dĩ luôn tồn tại song song nơi cuộc sống vướng bận đầy áp lực.
Cụ Mén - Một người nông dân mạnh khoẻ, chân chất, nhiệt tình yêu lao động. Người nông dân mát tay, trồng cây gì, nuôi con gì cũng đều thu lại hiệu quả cao. Người nông dân hiện đại biết rèn luyện thân thể thường xuyên bằng cách tập quyền điêu luyện “…Tay vung qua mặt gió thần/Hai chân vững chãi muôn phần oai phong/Chất quyền khoáng đạt biển đông/Thế quyền như nước lòng sông chảy về...”.
Cụ Mén! Gọi là cụ nhưng tính cách rất anh. Anh trong cụ, cụ trong anh lẫn vào trong nhau đến hóm hỉnh. Cụ Mén tuy tuổi cao nhưng độ ý nhị tình tứ và lạc quan thì khó ai theo kịp. Mọi tâm tư, tình cảm, cử chỉ của nhân vật sống động như thật khiến tác giả vô cùng hào hứng với mạch viết, phải chăng trong suy nghĩ và hành động của cụ Mén có Phạm Hồng Điệp? Phải chăng trong Phạm Hồng Điệp có tinh thần của cụ Mén?
Vai là độc giả, tôi đã quên mình đang đọc thơ viết về cụ Mén, tôi đang mường tượng “Khúc lãng du cụ Mén” là chuỗi ngày sau của tác giả khi Phạm Hồng Điệp đã hoàn thành sứ mệnh trong vị trí lãnh đạo ở Nam Cầu Kiền. Chữ gọi hồn thơ qua công việc đời thường, hạ thổ rượu, nhâm nhi rượu thôi mà Phạm Hồng Điệp thay cụ Mén hoạ ra hình tướng nỗi nhớ thật đặc sắc “Rượu đem hạ thổ cuối vườn/Bóng cây che mát cái phương ấm lòng/Tri âm thèm nhấp chén nồng/Cho nỗi da diết âm thầm lớn thêm/Cụ mơ mộng ủ tình duyên/Nên nhâm nhấp nhớ tỉnh quên nửa chừng/Ngày ngày ra ngóng vào trông/Điều chi lạ lạ ở trong cõi này…/Rượu chôn kỹ ngấu men say/Bóng ai giấu kỹ lâu nay ùa về/Làm cho cụ thẫn thờ mê/Vườn xanh thấy một bông lê đổi màu”. “Vườn xanh thấy một bông lê đổi màu” - men rượu nồng nàn hương bay nhập vào cõi nhớ không thể thơ hơn được nữa.
Câu chuyện cụ Mén bắt đầu từ những việc đơn thuần nhất như bừa ruộng, thổi cơm, đêm đông riu tép… tra lúa, trồng khoai, những luống khoai ngày ngày cụ vun xới. Khoai của cụ Mén đâu có phải giống gì đặc biệt, sao qua tay cụ chăm bón trở nên sinh động và đáng yêu đến thế “…Từng khóm rũ đất đứng lên/Sẵn than đỏ bếp cụ đem khoai lùi/Tối nay trai gái cùng ngồi/Nướng khoai mật ứa những lời ngọt thơm”. Mật khoai ngọt thơm hay hương vị tình yêu thơm ngọt chỉ có độc giả cảm nhận được đúng nhất khi chạm mắt tới những câu thơ dung dị đậm chất quê hương của tác giả.
Phạm Hồng Điệp dựng nên một câu chuyện dài về nhân vật cụ Mén với những “mẻ lưới chữ” người miền biển kéo được, khiến người đọc không còn nhìn thấy mặt chữ mà chỉ thấy cái tinh thần của câu từ ngồn ngộn hiện ra trong tâm trí.
Cụ Mén - đại diện cho những điều tích cực, đại diện cho đức tính chăm chỉ, nếp sống lành mạnh. Cụ không quản ngại bất kỳ công việc nào, từ lên rừng xuống biển, trèo non lội suối, cụ luôn đau đáu hoài bão đem tiến bộ văn minh tới các buôn làng cao nguyên xa xôi, các bản vùng sâu của núi rừng Tây Bắc. Cụ Mén tình nguyện lặn lội đường trường vượt khó khăn gian khổ, đến để chỉ dạy cho đồng bào biết cách đổi mới lao động sản xuất, tăng gia nuôi trồng, phát triển kinh tế, biết đoàn kết thương yêu nhau, biết giữ gìn bảo tồn những nét văn hoá độc đáo của dân tộc mình, đồng thời cụ cũng không quên việc khuyên bảo bà con xoá bỏ hủ tục lạc hậu:“Tiếng lành đồn xa/Bản trên làng dưới /Lan khắp núi rừng/Cụ Mén dưới xuôi/Đã chín mươi tuổi/Đi khắp vùng cao/Giúp bà con nghèo /Chăm xây bản mới/Người Mông đỉnh núi/Quanh năm sương mù/Chăm cây hốc đá/Chăn thả chim rừng/Nuôi dê lấy sữa/Lam lũ với ngô/Chỉ ăn mèn mén/Nghe đồn gió thổi/Cụ Mén giúp người/Khăn gói cùng ngựa/Xuống thăm bản Thái/Học cách trồng rừng/Mời được cụ Mén/Lên sống bản Mông/Cheo leo vách đá/Ngủ mèo trên bản/Cùng với gái làng/Xem cụ giỏi giang/Có bằng trai bản/Cụ Mén khà khà /Giúp người là phúc/Già làng bản Thái /Quyến luyến thật thà/Cụ đi bản tiếc /Gái bản nhớ lâu /Chọc sàn bên cụ/Thì biết làm sao /Mén cười Mén bảo/Mén giúp đồng bào/Còn nghèo còn khổ/Để qua cơn đói /Rồi Mén lại về/Múa xoè cùng bản/Rồi lau nước mắt /Khăn nải đeo vai /Mén rời bản thái /Đi cùng người Mông/Lên cao vách núi /Cả bản bịn rịn /Đưa Mén đầu làng /Mén đi khoẻ nhé/Mén quay lại dặn/Cả bản làm theo /Những điều Mén dạy/Để bản ấm no/Nhớ nhé nhớ nhé/Thế rồi cụ Mén/Nhảy phốc lưng ngựa/Song phi nước đại/Cùng với người Mông/Vượt lên đỉnh núi:…
Cụ Mén hiện ra lồ lộ qua câu những vần thơ mà tác giả không ngần ngại phóng bút. Phạm Hồng Điệp đã đắp da đắp thịt và thổi hồn cho nhân vật mang đầy đủ tính cách của một lão nông lực điền, hào sảng, ăn sóng nói gió.
Nhân vật nghiễm nhiên mặc định trong tư tưởng của độc giả một hình mẫu lý tưởng về tuổi tác, trí tuệ, về đức hy sinh và tinh thần tương thân tương ái. Cụ Mén hội tụ đủ khát vọng sống được tận lực cống hiến cho những điều thiện lương, tốt đẹp.
Tôi hữu duyên theo suốt dọc dài số phận nhân vật cụ Mén, chợt thấy tâm mình rất đỗi hào hứng cùng dòng chảy ý tưởng của tác giả. Thiết nghĩ: “Giữa thời buổi không gian mạng đa chiều hiện nay, mỗi chúng ta cũng nên tự xây dựng cho mình một hình mẫu để đưa đường chỉ lối cho mọi hành động cập bến giá trị chân - thiện - mỹ”, điều mà tác giả Phạm Hồng Điệp đã, đang thực hiện
Và… ánh sáng luôn ở phía trước.
Đầu đông, năm 2025