Sáng ngày 10/4/2026, tại Không gian giới thiệu Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (Bộ Nội vụ) phối hợp với Đại sứ quán Liên bang Nga tại Việt Nam, Cơ quan Lưu trữ Liên bang Nga, Lưu trữ Viện Hàn lâm Khoa học Nga, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Bảo tàng Phòng không - Không quân tổ chức Khai mạc Trưng bày “Chuyến bay Liên hợp 37 - Biểu tượng hợp tác vũ trụ Việt Nam - Liên bang Nga”.
Sự kiện là dấu mốc trang trọng kỷ niệm 65 năm chuyến bay đầu tiên của con người vào vũ trụ (12/4/1961 - 12/4/2026) - một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử khoa học và văn minh nhân loại.
Trong đó, chuyến bay Soyuz 37 - Liên hợp 37 năm 1980 đã ghi dấu son đặc biệt, khi lần đầu tiên một người Việt Nam cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô thực hiện sứ mệnh ngoài không gian - là biểu tượng sinh động của tình hữu nghị, sự tin cậy chính trị và hợp tác hiệu quả giữa Việt Nam và Liên Xô trước đây, Liên bang Nga ngày nay.
Phát biểu tại sự kiện, ông Cao Huy - Thứ trưởng Bộ Nội vụ đánh giá: “Việc tổ chức trưng bày, kết hợp với ra mắt các ấn phẩm tư liệu chung giữa cơ quan lưu trữ hai nước đã thể hiện rõ vai trò của công tác văn thư, lưu trữ không chỉ dừng lại ở chức năng quản lý nhà nước, mà còn góp phần trực tiếp vào việc bảo tồn ký ức lịch sử, phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống và tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa các quốc gia”.
Ông Đặng Thanh Tùng - Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước cho biết, Trưng bày “Chuyến bay Liên hợp 37 - Biểu tượng hợp tác vũ trụ Việt Nam - Liên bang Nga” giới thiệu hệ thống tài liệu, hình ảnh và hiện vật tiêu biểu, tái hiện toàn diện hành trình của chuyến bay Soyuz 37 - từ quá trình tuyển chọn, huấn luyện, thực hiện nhiệm vụ cho đến ngày trở về.
Điểm nổi bật của trưng bày là sự hội tụ đa dạng và đặc sắc của nhiều loại hình tư liệu và hiện vật: từ hệ thống tài liệu lưu trữ quý được lựa chọn từ các cơ quan lưu trữ của Việt Nam và Liên bang Nga; các phim tư liệu, phim ngắn do Đại sứ quán Liên bang Nga, Đài Truyền hình Việt Nam và Viện Phim Việt Nam cung cấp; đến các hiện vật, kỷ vật gắn liền với chuyến bay Soyuz 37, trong đó có những kỷ vật từng được Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Tuân mang theo trong hành trình vào vũ trụ - những “chứng tích không gian” độc đáo, giàu giá trị lịch sử và cảm xúc.
Cùng với đó là sự hiện diện của Trung tướng Phạm Tuân - nhân chứng lịch sử trực tiếp của chuyến bay - góp phần mang đến những câu chuyện sống động, chân thực; đồng thời giao lưu, ký tặng ấn phẩm, tạo sự kết nối gần gũi với công chúng tham quan. Đặc biệt, thông điệp chúc mừng từ các phi hành gia đang làm việc trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) tạo điểm nhấn ý nghĩa, thể hiện sự tiếp nối của hành trình khám phá không gian và tinh thần hợp tác quốc tế.
Sự kết hợp này tạo nên một không gian trưng bày có chiều sâu, vừa xác thực về tư liệu, vừa giàu tính trải nghiệm, góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Bày tỏ vui mừng khi tham dự sự kiện, ngài Gennady Bezdetko - Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Liên bang Nga tại Việt Nam cho biết: “Tất cả chúng ta đều nhớ rõ rằng vào ngày 12/4/1961, nhà du hành vũ trụ Liên Xô Yuri Gagarin đã thực hiện chuyến bay có người lái đầu tiên quanh Trái Đất trên tàu vũ trụ “Vostok”. Chuyến bay này tạo ra bước ngoặt đối với sự phát triển của nền văn minh nhân loại và mở ra kỷ nguyên của những khám phá khoa học - công nghệ mới”.
Ngài Đại sứ khẳng định, sứ mệnh chung Xô - Việt trên tàu “Soyuz-37” cách đây 46 năm cũng là một cột mốc quan trọng trên hành trình của loài người chinh phục các vì sao, đồng thời là minh chứng sinh động cho tình hữu nghị và hợp tác chặt chẽ giữa hai quốc gia và hai dân tộc chúng ta. Lần đầu tiên, một đại diện của Việt Nam - một đất nước khi đó vẫn chưa kịp hàn gắn những vết thương do chiến tranh để lại - đã bay vào quỹ đạo gần Trái Đất cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Gorbatko trong khuôn khổ Chương trình “Intercosmos”.
Trong khuôn khổ sự kiện, Ban Tổ chức đã ra mắt ấn phẩm “Việt Nam - Liên Xô: Giai đoạn đấu tranh vì hòa bình của Việt Nam - Hội nghị Paris” - kết quả hợp tác giữa Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Việt Nam và Cơ quan Lưu trữ Liên bang Nga. Ấn phẩm được biên soạn song ngữ Việt - Nga, tập hợp nhiều tài liệu lưu trữ có giá trị, trong đó có các tài liệu lần đầu tiên được công bố.
Các ấn phẩm đã được số hóa dưới dạng ebook, cho phép công chúng tra cứu, trải nghiệm trực tiếp tại không gian trưng bày, đồng thời có thể truy cập và tải về thông qua Cổng thông tin điện tử cũng như trên fanpage chính thức của Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước. Việc đa dạng hóa hình thức tiếp cận này góp phần mở rộng khả năng khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ, đưa tài liệu đến gần hơn với công chúng trong và ngoài nước, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Sau Lễ khai mạc, Trưng bày “Chuyến bay Liên hợp 37 - Biểu tượng hợp tác vũ trụ Việt Nam - Liên bang Nga” mở cửa tự do phục vụ công chúng tại Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước (12 Đào Tấn, Giảng Võ, Hà Nội), từ ngày 10/4 đến 10/6/2026.