Theo đại diện Bộ KH&CN, một trong những điểm đột phá của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là thiết kế 3 nhóm giải pháp trọng tâm: giao nhiệm vụ trực tiếp, cải thiện môi trường làm việc và tăng cường chính sách đãi ngộ. Cụ thể, Nhà nước ưu tiên giao các nhiệm vụ nghiên cứu, đặc biệt là công nghệ cao và công nghệ chiến lược, cho các tổ chức, doanh nghiệp có khả năng thu hút nhân tài. Điều này không chỉ tạo động lực nghiên cứu mà còn gắn kết chặt chẽ giữa con người và nhiệm vụ khoa học.
Song song với đó, hạ tầng nghiên cứu được chú trọng đầu tư. Hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, trung tâm nghiên cứu hiện đại đang từng bước được hoàn thiện, tạo điều kiện để nhà khoa học tiếp cận trang thiết bị tiên tiến và môi trường nghiên cứu chuyên nghiệp.
Về chính sách đãi ngộ, điểm mới đáng chú ý là cơ chế linh hoạt, mang tính “vượt khung”. Nhân tài có thể hưởng mức lương theo thỏa thuận, được hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, công bố quốc tế, đăng ký sở hữu trí tuệ, tham gia hội thảo khoa học trong và ngoài nước. Đặc biệt, nhà khoa học được hưởng tối thiểu 30% lợi nhuận từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu và được miễn thuế thu nhập cá nhân đối với phần thu nhập này.
Không chỉ dừng ở tài chính, các chính sách phi tài chính và an sinh xã hội cũng được triển khai đồng bộ. Nhà khoa học được hỗ trợ chỗ ở, điều kiện sinh hoạt, được tôn vinh, xét giải thưởng, đồng thời con em được ưu tiên trong giáo dục. Đối với chuyên gia nước ngoài, cơ chế miễn visa, miễn giấy phép lao động được áp dụng nhằm tạo điều kiện thuận lợi khi làm việc tại Việt Nam.
Riêng trong lĩnh vực công nghệ số – đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), Bộ KH&CN đang triển khai kế hoạch thu hút 100 chuyên gia trong và ngoài nước tham gia 15 nhiệm vụ khoa học công nghệ trọng điểm. Các nhiệm vụ này trải rộng từ xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia AI quốc gia, phát triển mô hình AI “Make in Vietnam”, đến ứng dụng AI trong nông nghiệp, y sinh, quản trị công và phát triển đô thị thông minh.
Kế hoạch này không chỉ nhằm thu hút nhân tài mà còn hướng tới xây dựng hệ sinh thái AI toàn diện, tự chủ, đưa AI trở thành động lực chiến lược cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Đại diện Bộ KH&CN cho rằng, chính sách thu hút nhân tài không thể chỉ dừng ở “ưu đãi”, mà phải tạo được hệ sinh thái đủ hấp dẫn. Điều đó bao gồm hạ tầng nghiên cứu hiện đại, cơ chế tự chủ, giảm thủ tục hành chính, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu và doanh nghiệp, cũng như mở rộng hợp tác quốc tế.
Trong thời gian tới, Bộ KH&CN sẽ tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành luật, đảm bảo các cơ chế mới đi vào thực tiễn một cách hiệu quả. Đồng thời, đẩy mạnh triển khai Chiến lược thu hút nhân tài đến năm 2030, tầm nhìn 2050, với mục tiêu xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao đủ sức dẫn dắt các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.
Việc chuyển từ “thu hút” sang “giữ chân và phát huy” nhân tài được xem là bước đi quan trọng tiếp theo. Khi các chính sách được thực thi đồng bộ, minh bạch và linh hoạt, Việt Nam có cơ hội tạo ra môi trường đủ sức cạnh tranh, nơi nhân tài không chỉ đến mà còn gắn bó lâu dài, đóng góp cho sự phát triển bền vững của đất nước.