Nhằm tôn vinh vai trò của sở hữu trí tuệ trong đời sống kinh tế - xã hội, hàng năm vào ngày 26/4, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) phát động Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới trên phạm vi toàn cầu.
Thực tiễn cho thấy, hoạt động sở hữu trí tuệ tại Việt Nam đang có những chuyển biến tích cực cả về quy mô và chất lượng. Theo Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), giai đoạn 2021-2025, Cục đã tiếp nhận trên 423.000 đơn sở hữu công nghiệp, tăng 26,5% so với giai đoạn trước; xử lý trên 436.000 đơn, tăng 69%; cấp trên 255.000 văn bằng bảo hộ, tăng 55,4%.
Tốc độ tăng trưởng trung bình hằng năm đạt 4,6% đối với số đơn tiếp nhận, 15,4% đối với số đơn xử lý và 18,6% đối với số văn bằng được cấp.
Đối với sáng chế và giải pháp hữu ích, số đơn đăng ký của tổ chức, cá nhân Việt Nam đạt trên 8.900, tăng 65,8%; số bằng được cấp đạt trên 3.100, tăng 91%, cho thấy năng lực sáng tạo trong nước đang từng bước được nâng cao.
Từ những kết quả đạt được có thể thấy, sở hữu trí tuệ đang dần trở thành một điểm sáng trong bức tranh phát triển kinh tế - xã hội, với nền tảng thể chế ngày càng hoàn thiện và mức độ quan tâm của doanh nghiệp, người dân không ngừng được nâng lên. Việc số lượng đơn đăng ký và văn bằng bảo hộ gia tăng không chỉ phản ánh nhu cầu bảo vệ tài sản trí tuệ, mà còn cho thấy tư duy về đổi mới sáng tạo đang từng bước lan tỏa sâu rộng hơn trong cộng đồng.
Luật Sở hữu trí tuệ được Quốc hội thông qua lần đầu năm 2005, có hiệu lực từ ngày 1/7/2006, và đã trải qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung vào các năm 2009, 2019, 2022 và gần nhất là năm 2025. Qua thực tiễn thi hành, luật đã phát huy vai trò quan trọng trong việc tạo hành lang pháp lý cho tổ chức, cá nhân xác lập, khai thác và bảo vệ quyền SHTT, góp phần hình thành môi trường kinh doanh lành mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thu hút đầu tư.
Đáng chú ý, ngày 10/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (Luật số 131/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 1/4/2026. Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Trên cơ sở đó, Luật sửa đổi năm 2025 tiếp tục đặt trọng tâm vào cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động sở hữu trí tuệ. Thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp được rút ngắn đáng kể: Thẩm định nội dung đơn sáng chế giảm từ 18 tháng xuống còn 12 tháng; đơn nhãn hiệu từ 9 tháng xuống còn 5 tháng; đơn kiểu dáng công nghiệp từ 7 tháng xuống 5 tháng; thời gian công bố đơn giảm từ 2 tháng xuống còn 1 tháng.
Đặc biệt, Luật đã bổ sung cơ chế thẩm định nhanh đơn đăng ký sáng chế, nhãn hiệu trong thời hạn 3 tháng khi đáp ứng các điều kiện nhất định - một cơ chế mà hiện chỉ rất ít quốc gia áp dụng.
Cùng với đó, yêu cầu chuyển đổi số toàn diện được đặt ra, bao gồm việc ứng dụng công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo trong xử lý đơn, đơn giản hóa quy trình và tăng cường hậu kiểm. Đây là bước đi quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của xã hội đối với dịch vụ sở hữu trí tuệ.
Không chỉ dừng lại ở cải cách thủ tục, Luật sửa đổi năm 2025 còn mở rộng phạm vi bảo hộ đối với một số đối tượng mới, như kiểu dáng công nghiệp của phần không tách rời sản phẩm, hay sản phẩm phi vật lý như giao diện đồ họa, biểu tượng (icon). Quyền tác giả cũng được bảo hộ đối với tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa.
Đặc biệt, lần đầu tiên các vấn đề liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) được đề cập rõ trong luật. Theo đó, việc khai thác dữ liệu để huấn luyện AI được cho phép nhưng phải bảo đảm không xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu. Đồng thời, luật khẳng định chỉ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với đối tượng do con người tạo ra, từ chối cấp văn bằng nếu xác định chủ thể sáng tạo không phải con người.
Những quy định này thể hiện nỗ lực của Việt Nam trong việc bắt kịp xu hướng toàn cầu, đồng thời giải quyết các thách thức mới phát sinh trong kỷ nguyên số./.