Nhiều chính sách nhằm thúc đẩy phát triển, khuyến khích sản xuất, sử dụng vật liệu xanh
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, phát triển kinh tế carbon thấp, ngành Xây dựng đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ, toàn diện.
Trong đó, các vấn đề công trình xanh, vật liệu xanh đóng vai trò đặc biệt quan trọng, bởi đây là ngành cung cấp đầu vào cơ bản cho phát triển kết cấu hạ tầng, đô thị, nhà ở, công nghiệp và các công trình kinh tế - xã hội. Đồng thời là lĩnh vực sử dụng nhiều tài nguyên, năng lượng và chịu áp lực lớn về môi trường, phát thải.
Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho rằng, quyết định số 1658/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 tạo tiền đề; Quyết định 1266, định hướng rất rõ việc phát triển vật liệu xanh… nhiều chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ được ban hành.
Thời gian qua, Bộ Xây dựng đã có nhiều hành động cụ thể như Tuần lễ xanh với nhiều nội dung phát triển vật liệu xanh, giao thông xanh. Qua đó, hỗ trợ, góp phần thúc đẩy, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong việc sản xuất, phát triển vật liệu xây dựng xanh.
Các sản phẩm vật liệu xây không nung được hình thành và phát triển với nhiều chủng loại như gạch xi măng cốt liệu, bê tông khí chưng áp, bê tông bọt, tấm tường rỗng đùn ép, tấm tường bê tông khí chưng áp.
Hiện nay, cả nước đã có khoảng 2.900 cơ sở sản xuất vật liệu xây không nung đang hoạt động với tổng công suất thiết kế khoảng 12,4 tỷ viên quy tiêu chuẩn/năm, chiếm khoảng 40% tổng công suất thiết kế vật liệu xây. Năm 2025, sản lượng sản xuất đạt trên 7,2 tỷ viên quy tiêu chuẩn, tiêu thụ khoảng 6,7 tỷ viên.
Nhóm sản phẩm này giúp giảm sử dụng đất sét nung, tiết kiệm đất nông nghiệp, giảm tiêu hao nhiên liệu hóa thạch, hạn chế phát thải và góp phần xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao từ các ngành công nghiệp làm nguyên liệu sản xuất.
Những kết quả nêu trên cho thấy, phát triển vật liệu xây dựng xanh, tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường không còn là định hướng mang tính khuyến khích đơn thuần, mà đã từng bước đi vào thực tiễn sản xuất và thị trường. Thứ trưởng nhấn mạnh.
Còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh của ngành vật liệu xây dựng vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, vướng mắc.
Thứ nhất, đó là áp lực về chi phí đầu tư ban đầu cho đổi mới công nghệ còn ở mức cao.
Thứ hai, sức ép cạnh tranh ngày càng lớn; người tiêu dùng vẫn quen sử dụng vật liệu truyền thống nên khả năng hấp thụ thị trường đối với vật liệu xanh còn chưa mạnh.
Thứ ba, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với một số loại vật liệu mới cần tiếp tục hoàn thiện.
Thứ tư, cơ chế khuyến khích thúc đẩy phát triển vật liệu xanh chưa thật sự đủ mạnh. Việc tiếp cận tín dụng xanh, ưu đãi đầu tư, ưu đãi thuế và các công cụ tài chính hỗ trợ chuyển đổi xanh vẫn còn là vấn đề mà nhiều doanh nghiệp quan tâm.
Nói cách khác, điều thị trường cần lúc này không chỉ là những nỗ lực đơn lẻ của từng doanh nghiệp, mà là một khung thể chế mới đủ sức dẫn dắt đầu tư, định hướng tiêu dùng và sàng lọc công nghệ mới, sản phẩm mới để nâng cao năng lực cạnh tranh, mang lại lợi ích cho Nhà nước, doanh nghiệp, người dân.
Hiện nay, Bộ Xây dựng đang tiếp tục hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật liên quan để cụ thể hóa các định hướng nêu trên, bao gồm Nghị định quản lý Vật liệu xây dựng thay thế Nghị định số 09/2021/NĐ-CP; Thông tư quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng thay thế cho Thông tư số 10/2024/TT-BXD.
Điểm đáng chú ý trong dự thảo nghị định thay thế là định hướng xây dựng khung quản lý, phát triển vật liệu xây dựng theo hướng gắn với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, giảm phát thải và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
Về lâu dài, đây sẽ là nền tảng quan trọng để tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định hơn cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, phát triển vật liệu mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh và mở rộng thị trường cho các sản phẩm vật liệu xây dựng có chất lượng, có trách nhiệm môi trường cao hơn.
Đó là quá trình đòi hỏi sự đồng hành và phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư, đơn vị thiết kế, đơn vị thi công, các hiệp hội nghề nghiệp và cả người tiêu dùng trong việc hoàn thiện thể chế, phát triển công nghệ, xây dựng thị trường, thay đổi thói quen tiêu dùng và thúc đẩy sử dụng vật liệu xanh trong thực tiễn.
Hội thảo hôm nay không đặt mục tiêu lặp lại các nội dung quản lý hay chính sách, mà hướng tới một không gian trao đổi mở, thực chất, nơi các bên cùng chia sẻ góc nhìn từ thực tiễn - từ cơ quan quản lý, chuyên gia đến doanh nghiệp. Hội thảo được kỳ vọng là không gian đối thoại mở, nơi các cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp cùng phân tích thực trạng, nhận diện cơ hội - thách thức và đề xuất các giải pháp thiết thực, góp phần thúc đẩy phát triển vật liệu xanh, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của ngành Xây dựng./.