Vừa qua, tại Hà Nội đã diễn ra tọa đàm 'Quản lý chất thải rắn và vệ sinh môi trường trong đô thị xanh, thông minh' do Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng tổ chức. Theo thống kê được đưa ra tại tọa đàm, với quy mô dân số khoảng 8,8 triệu người, mỗi ngày Thủ đô phát sinh khoảng 8.500 tấn chất thải rắn sinh hoạt; trong đó khoảng 7.600 tấn được thu gom, vận chuyển và xử lý tập trung.
Tỷ lệ thu gom rác thải hiện đạt mức cao, khu vực đô thị đạt 100%, khu vực nông thôn đạt khoảng 98%. Đây là kết quả thể hiện nỗ lực rất lớn của thành phố trong bối cảnh địa bàn rộng, mật độ dân cư cao, lượng rác phát sinh ngày càng phức tạp. Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực ấy vẫn còn không ít “điểm nghẽn” cần tháo gỡ.
Tuy nhiên, công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở Hà Nội vẫn tồn tại nhiều bất cập mang tính cấu trúc. Tình trạng điểm tập kết rác hở, nước rỉ rác, mùi hôi tại các khu trung chuyển vẫn xuất hiện ở nhiều nơi; việc phân loại rác tại nguồn triển khai chưa đồng bộ; phương tiện thu gom ở một số khu vực còn thủ công; hạ tầng tái chế, xử lý chưa theo kịp tốc độ phát sinh chất thải.
Nhiều chuyên gia nhận định, nếu tiếp tục duy trì mô hình “thu gom - vận chuyển - chôn lấp” truyền thống, các đô thị lớn sẽ khó đạt được mục tiêu phát triển xanh và giảm phát thải. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là xử lý rác hiệu quả hơn mà còn phải chuyển đổi toàn diện mô hình quản lý theo hướng hiện đại, thông minh và tuần hoàn.
Theo Phó Tổng giám đốc URENCO Nguyễn Thanh Sơn cho rằng, quản lý chất thải rắn sinh hoạt và vệ sinh công cộng cần được xác định là một cấu phần quan trọng của hạ tầng đô thị xanh - thông minh. Theo đó, các điểm tập kết, trạm trung chuyển, cơ sở tái chế, xử lý và phục hồi tài nguyên cần được tích hợp ngay trong quy hoạch đô thị.
Ông Nguyễn Thanh Sơn nhấn mạnh, muốn xây dựng đô thị xanh thì phải thay đổi tư duy quản lý rác thải theo chuỗi giá trị tổng hợp. Trong đó, phân loại tại nguồn là nền tảng; thu gom, vận chuyển xanh là điều kiện vận hành; xử lý hiện đại là giải pháp giảm chôn lấp; còn cơ chế tài chính và chính sách kinh tế xanh là động lực thúc đẩy toàn hệ thống.
Ông Nguyễn Văn Quý, Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, phân loại rác tại nguồn phải được tổ chức thực chất, gắn chặt với hệ thống thu gom và xử lý sau phân loại. Nếu người dân thực hiện phân loại nhưng khâu thu gom vẫn trộn lẫn, niềm tin xã hội sẽ bị ảnh hưởng và việc thay đổi hành vi khó đạt hiệu quả lâu dài.
Định hướng đến năm 2030, thành phố Hà Nội sẽ tổ chức phân loại rác phù hợp với điều kiện hạ tầng từng địa bàn; trong đó chất thải tái chế, chất thải nguy hại và rác cồng kềnh sẽ có kênh thu gom riêng. Với chất thải thực phẩm, nơi có điều kiện sẽ xử lý hữu cơ tại nguồn theo quy mô xã, phường; nơi chưa đủ điều kiện sẽ thu gom tập trung để xử lý bằng công nghệ đốt phát điện.
Cùng với phân loại tại nguồn, thành phố cũng đặt mục tiêu hiện đại hóa hệ thống thu gom, vận chuyển và trung chuyển rác. Theo các chuyên gia, đây là khâu gây nhiều bức xúc nhất trong đời sống đô thị do liên quan trực tiếp đến mùi hôi, nước rỉ rác và mỹ quan đô thị.
Đến năm 2030, thành phố Hà Nội sẽ từng bước xóa bỏ các điểm tập kết rác hở, thay thế bằng các trạm trung chuyển đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, ứng dụng công nghệ ép kín, kiểm soát mùi, xử lý nước rỉ rác và tích hợp hệ thống giám sát bằng camera, cân điện tử, phần mềm điều hành.
Đáng chú ý, việc “xanh hóa” phương tiện vệ sinh môi trường cũng được xem là nhiệm vụ quan trọng. Thành phố định hướng từng bước thay thế phương tiện thủ công bằng xe cơ giới hiện đại, ưu tiên sử dụng xe điện chuyên dùng và phương tiện đạt tiêu chuẩn khí thải cao nhằm giảm phát thải khí nhà kính.
Các chuyên gia cũng cho rằng, trong quá trình xây dựng đô thị thông minh, quản lý chất thải rắn cần được tích hợp đồng bộ với quy hoạch hạ tầng giao thông, năng lượng và môi trường. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả vận hành mà còn giảm chi phí xã hội và hạn chế phát sinh các “điểm nóng” môi trường trong tương lai./.