Hạ tầng giao thông kết nối liên vùng hạn chế và chi phí vận tải cao từ lâu đã là "nút thắt" lớn nhất cản trở sự phát triển của tỉnh miền núi biên giới Điện Biên. Vì vậy, việc đầu tư tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu quốc tế Tây Trang (giai đoạn 1) được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mới, phá vỡ hoàn toàn thế "xa trung tâm" của địa phương này.
Không đơn thuần là một công trình giao thông nội tỉnh, tuyến cao tốc này là mắt xích đặc biệt quan trọng để hoàn thiện trục cao tốc huyết mạch kéo dài từ Hà Nội - Hòa Bình - Sơn La đến Điện Biên. Khi hoàn thành, dự án sẽ hình thành dải kết nối xuyên suốt từ trung tâm Thủ đô tới tận vùng biên giới Tây Bắc.
Sự xuất hiện của tuyến đường không chỉ giúp rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, giảm chi phí logistics mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo lợi thế sòng phẳng trong thu hút đầu tư của Điện Biên. Đây chính là cơ hội vàng để tỉnh mở rộng không gian phát triển mới về thương mại, du lịch, dịch vụ và kinh tế cửa khẩu.
Theo quy hoạch, tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu quốc tế Tây Trang (giai đoạn 1) có chiều dài khoảng 48,3 km. Điểm đầu nằm tại ranh giới giữa hai tỉnh Sơn La và Điện Biên, kết nối nối tiếp với tuyến cao tốc CT.03. Điểm cuối hạ tầng nằm tại nút giao IC5 (Km48+300), kết nối thẳng vào phường Mường Thanh.
Tuyến đường được thiết kế theo tiêu chuẩn đường cao tốc vận tốc thiết kế 80 km/h, quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh, nền đường rộng 22m cùng hệ thống cầu, hầm và các nút giao đồng bộ. Tổng mức đầu tư dự án đạt hơn 23.252 tỷ đồng, trong đó nguồn ngân sách Trung ương hỗ trợ chiếm phần lớn với 21.828 tỷ đồng, phần còn lại do ngân sách địa phương đối ứng. Dự án dự kiến triển khai xuyên suốt trong giai đoạn 2026 - 2030, chia làm 2 dự án thành phần độc lập: Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB), tái định cư và Đầu tư xây dựng tuyến chính.
Ngay sau khi được UBND tỉnh giao làm chủ đầu tư hai dự án thành phần, Ban Quản lý dự án (QLDA) các công trình giao thông tỉnh Điện Biên đã nhanh chóng thành lập Ban Chỉ đạo chuyên trách, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên và trực tiếp làm việc với chính quyền các xã liên quan để triển khai các phần việc cốt lõi.
Ông Nguyễn Minh Tuân, Giám đốc Ban QLDA các công trình giao thông tỉnh Điện Biên cho biết, đơn vị xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, đặc biệt quan trọng trong giai đoạn 2026 - 2030. Trên tinh thần đó, Ban quyết tâm phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành và địa phương để triển khai đồng bộ, cuốn chiếu các nội dung của dự án.
Căn cứ vào báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và khảo sát thực địa, Ban QLDA đã thống nhất với các xã, phường về vị trí xây dựng các khu điểm tái định cư. Tổng diện tích GPMB của toàn dự án khoảng 776,29 ha, dự kiến ảnh hưởng tới 276 hộ dân. Nhằm sớm ổn định cuộc sống cho người dân bị dịch chuyển, tỉnh dự kiến xây dựng 6 điểm tái định cư quy mô từ 3 - 5 ha/điểm, tập trung tại các xã Mường Lạn, Mường Phăng và Mường Ảng (mỗi xã bố trí 2 điểm).
Đối với dự án thành phần xây dựng tuyến chính, chủ đầu tư đang gấp rút thực hiện các thủ tục lựa chọn nhà thầu tư vấn để triển khai thiết kế cơ sở. Đồng thời, đơn vị phối hợp chặt chẽ với địa phương rà soát các yếu tố tác động đến môi trường, bãi thải, mỏ vật liệu, diện tích rừng bị ảnh hưởng để hoàn thiện thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (DTM) cho cả hai dự án thành phần.
Tại các địa phương có trục cao tốc chạy qua, không khí chuẩn bị đang diễn ra vô cùng khẩn trương. Tại xã Mường Lạn – nơi tuyến đường đi qua dài gần 17 km và ảnh hưởng tới 111 hộ dân – công tác dân vận được hệ thống chính trị đặt lên hàng đầu.
Ông Nguyễn Thế Trung, Chủ tịch UBND xã Mường Lạn chia sẻ, để đại dự án triển khai thuận lợi, địa phương xác định phải tạo được sự đồng thuận tuyệt đối trong nhân dân. Với phương châm “cấp ủy đi trước, chính quyền vào cuộc, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đồng hành”, các cán bộ đã trực tiếp xuống từng bản, vào từng nhà dân để lắng nghe tâm tư, giải thích cặn kẽ các chính sách bồi thường, tái định cư. Nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, đến nay đa số người dân đều đồng thuận, ủng hộ chủ trương. Xã đã hoàn thành bàn giao mặt bằng để triển khai điểm tái định cư số 1 tại bản Món Hà – nơi dự kiến sẽ chọn làm địa điểm tổ chức lễ động thổ cho dự án thành phần GPMB.
Tương tự tại xã Mường Phăng, nơi dự án đi qua 11 bản với 44 hộ dân phải di dời, công tác quản lý đất đai đang được siết chặt song song với việc vận động người dân. Ông Trần Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mường Phăng khẳng định, địa phương tập trung kiểm soát chặt chẽ phạm vi quy hoạch, kiên quyết không để xảy ra tình trạng tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng, sang nhượng hay chia tách đất trái quy định nhằm bảo đảm công tác áp giá bồi thường diễn ra thuận lợi, minh bạch nhất.
Khối lượng công việc phía trước còn rất lớn, áp lực thời gian gấp và yêu cầu kỹ thuật cao, nhưng với sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị cùng sự ủng hộ của người dân, Điện Biên đã hoàn toàn sẵn sàng. Đại dự án cao tốc này đang được khơi động không chỉ bằng nguồn lực tài chính, máy móc công nghệ, mà còn bằng chính khát vọng vươn mình mạnh mẽ của mảnh đất cực Tây Tổ quốc.