Theo thống kê, Chủ tịch Hồ Chí Minh có hơn 170 tên gọi, bút danh và bí danh, trong số này, 2/3 được Người sử dụng trong các tác phẩm báo chí của mình.
Trong quá trình tìm đường cứu nước, nghiên cứu về những giá trị của phương Tây, Hồ Chí Minh đã nhận thấy sức mạnh to lớn của báo chí trên mặt trận văn hóa tư tưởng.
Từ tác phẩm đầu tay "Vấn đề dân bản xứ" đăng trên Báo Nhân Đạo (L'Humanité, của Pháp) ngày 2/8/1919 nhằm đòi những quyền cơ bản cho dân tộc Việt Nam và lên án những chính sách cai trị, những thủ đoạn áp bức bóc lột tàn bạo của thực dân Pháp cho đến tác phẩm cuối cùng "Thư trả lời Tổng thống Mỹ Richard Nixon" được Người viết ngày 25/8/1969 (đúng 1 tuần trước khi Người qua đời), ta thấy Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm báo cả cuộc đời!
Tài năng viết báo của Chủ tịch Hồ Chí Minh đồng hành với quá trình đấu tranh cho cách mạng Việt Nam, Người đã lấy báo chí làm vũ khí lý luận của mình và coi báo chí là một mặt trận vô cùng quan trọng, mặt trận văn hóa tư tưởng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Đối với nền báo chí nước ta, với vai trò là người sáng lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp cho ra đời 9 tờ báo: Người Cùng Khổ (1922); Quốc tế Nông dân (1924); Thanh Niên (1925); Công Nông (1925); Lính Kách Mệnh (1927); Việt Nam Tiền Phong (1927); Thân Ái (1928); Đỏ (1929); Việt Nam Độc Lập (1941); Cứu Quốc (1942).
Đặc biệt, tờ báo Thanh Niên do Người sáng lập gánh vác sứ mệnh lịch sử cực kỳ lớn lao. Thanh niên là “trường học đầu tiên” truyền bá lý luận cách mạng, là diễn đàn giáo dục, tổ chức, động viên lực lượng thanh niên yêu nước tham gia phong trào giải phóng dân tộc, trở thành một mẫu mực cho báo chí cách mạng Việt Nam và thế giới.
Cuộc đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh không tách rời hoạt động báo chí. Người làm báo là làm cách mạng và để làm cách mạng nên với Nhà báo Hồ Chí Minh, “cây bút, trang giấy là vũ khí”, tờ báo là “lời hịch cách mạng”.
Có một sự nhất quán tuyệt vời trong mục đích hoạt động báo chí của Hồ Chí Minh đó là viết gì, làm gì cũng đều vì nước, vì dân. Bằng “cây bút, trang giấy”, Nhà báo Hồ Chí Minh luôn viết về những vấn đề mang tính thời đại và thời sự, phân tích một cách sắc sảo, thuyết phục, mục đích nhằm đấu tranh đòi độc lập tự do cho Tổ quốc, hạnh phúc cho nhân dân, quyền được sống, được thụ hưởng hạnh phúc của nhân loại trên thế giới. Người là tấm gương điển hình, là một mẫu mực, phổ quát trong việc sử dụng báo chí như một công cụ đối thoại để phục vụ mục đích cách mạng cao cả.
Vì xác định làm báo là làm cách mạng nên cách chọn đề tài của Bác rất đơn giản. Tại Ðại hội Hội Nhà báo Việt Nam lần thứ 2 (16/4/1959), Chủ tịch Hồ Chí Minh nói với các nhà báo: “Các cô các chú gọi là “đề tài”, thì tất cả những bài Bác viết chỉ có một “đề tài” là: Chống thực dân đế quốc, chống phong kiến địa chủ, tuyên truyền độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”. Lấy báo chí làm phương tiện, vũ khí hành động, với Bác, báo chí đồng hành, gắn liền, không tách rời sự nghiệp, tất cả đều nhằm mục đích giải phóng dân tộc, giải phóng con người, vì con người.
Người cũng đặc biệt quân tâm tới việc nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ đối với nhà báo. Trong bài giảng “Cách viết” dành cho các cán bộ làm công tác tuyên truyền, báo chí và văn nghệ tại lớp chính Đảng Trung ương ngày 17/8/1953, Bác chỉ ra 5 cách tìm tài liệu để viết: “Nghe: lắng tai nghe các cán bộ, nghe các chiến sĩ, nghe đồng bào để lấy tài liệu mà viết; Hỏi: hỏi những người đi xa về, hỏi nhân dân, hỏi bộ đội những việc, những tình hình ở các nơi; Thấy: mình phải đi đến, xem xét mà thấy; Xem: xem báo chí, xem sách vở, xem báo chí trong nước, xem báo chí nước ngoài; Ghi: những gì đã nghe, đã thấy, đã hỏi được, đã đọc được thì chép lấy để dùng mà viết, có khi xem mấy tờ báo mà chỉ được một tài liệu thôi. Tìm tài liệu cũng như những công tác khác, phải chịu khó”.
Người dạy cách viết báo hết sức giản dị: Tác phẩm của mình viết ra để cho ai xem? Tác phẩm viết để làm gì? Tác phẩm viết cái gì? Tác phẩm viết như thế nào? Trả lời các câu hỏi đó, theo Hồ Chí Minh chính là viết vì nhân dân, vì sự nghiệp chung của toàn dân tộc Việt Nam, vì độc lập tự do… chỉ khi hướng đến cái đích đó, báo chí mới khẳng định được vị thế của mình trong nhân dân, được nhân dân mến yêu và tin tưởng.
Đối với hoạt động sáng tạo báo chí, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt lưu ý các nhà báo phải khách quan đối với từng con người, từng sự việc trong tác phẩm của mình, phải tránh “thổi phồng”; những gì không biết, không được nghe hoặc nhìn thấy cụ thể thì "chớ nói, chớ viết". Theo Người, báo chí phản ánh đời sống nhân dân, phản ánh sự nghiệp cách mạng của dân tộc, vì vậy, không lúc nào người làm báo được quên trách nhiệm của mình với Đảng, với dân.
Sâu sát thực tế, sâu sát quần chúng, nói lên sự thật… là phong cách làm báo Hồ Chí Minh. Trong những lần làm việc và nói chuyện với đội ngũ nhà báo, Người đã từng phê phán cách làm báo của một số nhà báo thiếu đi sâu vào đời sống thực tiễn nên viết ba hoa, viết “dây cà ra dây muống” hoặc “tầm chương trích cú” khiến cho người đọc như “lắt chắt vào rừng xanh”...
Những chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nghề báo đến nay vẫn còn nguyên giá trị định hướng, tiếp tục là kim chỉ nam cho hoạt động báo chí cách mạng Việt Nam. Tư tưởng và phong cách làm báo của Người đặt ra yêu cầu xuyên suốt đối với đội ngũ người làm báo: phải không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng, giữ gìn đạo đức nghề nghiệp trong sáng, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn.
Trong bối cảnh mới, đội ngũ những người làm báo càng phải phát huy vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận văn hóa - tư tưởng, tích cực tuyên truyền, lan tỏa những giá trị tích cực, góp phần củng cố niềm tin xã hội, tạo đồng thuận và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước, xứng đáng với sự tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.