Sáng ngày 9/6, Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 khai mạc tại Hà Nội với chủ đề "Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm".
Trước diễn biến khu vực và thế giới còn đối mặt với nhiều biến động khó lường, diễn đàn được kỳ vọng trở thành không gian đối thoại mở, nơi các quốc gia ASEAN cùng tìm kiếm những giải pháp tăng cường khả năng chống chịu và định hình tương lai phát triển của khu vực.
Đây là lần thứ ba Diễn đàn Tương lai ASEAN được tổ chức kể từ khi Việt Nam khởi xướng sáng kiến vào năm 2024. Đồng thời, đây cũng là sự kiện đối ngoại đa phương cấp cao đầu tiên do Việt Nam chủ trì sau thành công của Đại hội Đảng lần thứ XIV, cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI và quá trình kiện toàn các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Đảng, Nhà nước.
Diễn đàn diễn ra trong thời điểm ASEAN chính thức triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 với mục tiêu xây dựng một cộng đồng tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm. Chính vì vậy, AFF 2026 không chỉ là diễn đàn trao đổi chính sách mà còn là nơi kết nối các ý tưởng, sáng kiến nhằm hỗ trợ ASEAN hiện thực hóa những mục tiêu dài hạn.
Không gian đối thoại mở cho tương lai ASEAN
Chia sẻ về những điểm mới của AFF 2026, Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao (Bộ Ngoại giao), cho biết diễn đàn năm nay có quy mô và thành phần tham dự đa dạng hơn các kỳ trước.
Bên cạnh các cơ quan chính phủ, AFF 2026 còn quy tụ đông đảo đại diện giới học giả, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế, báo chí và các tổ chức xã hội. Đặc biệt, lần đầu tiên các chính đảng trong khu vực ASEAN tham gia đối thoại nhằm thúc đẩy hợp tác chính trị và đóng góp vào việc hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Một điểm nhấn đáng chú ý khác là Hội nghị lãnh đạo các thành phố lớn ASEAN. Theo ông Nguyễn Hùng Sơn, các đô thị lớn không chỉ là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa và khoa học công nghệ của mỗi quốc gia mà còn là nơi tập trung phần lớn dân số và động lực tăng trưởng của khu vực. Việc tăng cường kết nối giữa các thành phố sẽ góp phần thúc đẩy hợp tác ASEAN hiệu quả hơn.
Bên cạnh đó, sự tham gia của lực lượng thanh niên tiếp tục được xem là một cấu phần quan trọng của diễn đàn. Đây là nhóm đại biểu mang đến những góc nhìn mới, tư duy sáng tạo và những ý tưởng hướng tới tương lai cho ASEAN.
"Thông qua Diễn đàn Tương lai ASEAN, chúng tôi mong muốn tạo ra một không gian cởi mở và sáng tạo để các bên cùng nhau tìm kiếm những giải pháp đột phá cho tương lai của khu vực", ông Sơn nhấn mạnh.
Theo Ban Tổ chức, AFF 2026 được xây dựng theo hướng hỗ trợ các ưu tiên của ASEAN và chương trình nghị sự của Philippines - nước giữ vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2026.
Điểm đáng chú ý là các nội dung thảo luận không chỉ tập trung vào các vấn đề chiến lược cấp khu vực mà còn hướng đến những mối quan tâm thiết thực của người dân ASEAN.
Các phiên thảo luận sẽ đề cập đến hàng loạt vấn đề nổi bật như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số, tái cấu trúc nền kinh tế, tăng cường khả năng tự cường của cộng đồng và các giải pháp phòng ngừa, xử lý xung đột.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, đây đều là những thách thức mà cả chính phủ và người dân ASEAN đang phải đối mặt. Việc đưa các chủ đề này vào chương trình nghị sự thể hiện định hướng lấy người dân làm trung tâm trong quá trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.
Ban Tổ chức kỳ vọng diễn đàn sẽ tạo điều kiện để các nhà hoạch định chính sách lắng nghe nhiều hơn tiếng nói từ cộng đồng doanh nghiệp, giới trẻ và các tổ chức nghiên cứu, từ đó hình thành những sáng kiến mới phục vụ sự phát triển chung của khu vực.
Tăng cường năng lực chống chịu trước những biến động
Trong bối cảnh môi trường địa chính trị và kinh tế toàn cầu tiếp tục biến động nhanh chóng, nâng cao năng lực tự cường được xem là một trong những nội dung trọng tâm của AFF 2026.
Theo ông Nguyễn Hùng Sơn, ASEAN cần phối hợp chính sách chặt chẽ hơn và tăng cường hợp tác sâu rộng hơn để nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài, từ đó tăng cường mức độ sẵn sàng ứng phó với các thách thức trong tương lai.
ASEAN vẫn là một "ngọn hải đăng của hy vọng" trong bối cảnh thế giới phân cực và cạnh tranh ngày càng gay gắt. Một trong những thế mạnh lớn nhất của ASEAN là khả năng xây dựng và duy trì mạng lưới đối tác rộng khắp trên toàn cầu.
Trải qua gần 60 năm phát triển, ASEAN đã từng bước thể chế hóa nhiều khuôn khổ hợp tác với các đối tác trong và ngoài khu vực, qua đó duy trì đường lối đối ngoại độc lập, cân bằng và không phụ thuộc quá mức vào bất kỳ đối tác nào.
Theo ông Sơn, đây chính là nền tảng quan trọng tạo nên vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực hiện nay. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, mạng lưới hợp tác này cần tiếp tục được mở rộng và củng cố mạnh mẽ hơn nữa.
"AFF mong muốn đóng góp vào quá trình đó bằng việc thúc đẩy kết nối giữa các chính phủ, doanh nghiệp, giới học giả, thanh niên và các đối tác quốc tế để cùng tìm kiếm những cách tiếp cận mới và sáng tạo cho tương lai ASEAN", ông Sơn cho biết.
Sau ba năm tổ chức, Diễn đàn Tương lai ASEAN đang từng bước khẳng định vị thế là một trong những kênh đối thoại chính sách có uy tín của khu vực.
Sự hiện diện của lãnh đạo cấp cao các nước ASEAN, cùng đông đảo học giả, doanh nghiệp và đại diện thanh niên cho thấy sức hút ngày càng lớn của sáng kiến do Việt Nam khởi xướng.
Thông qua AFF 2026, Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là một thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Không chỉ tham gia vào các cơ chế hợp tác hiện có, Việt Nam còn chủ động kiến tạo những không gian đối thoại mới nhằm thúc đẩy hợp tác khu vực, củng cố đoàn kết nội khối và nâng cao vai trò trung tâm của ASEAN.
Trong bối cảnh ASEAN bước vào giai đoạn triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, AFF 2026 được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng góp những ý tưởng, sáng kiến và khuyến nghị chính sách có giá trị, góp phần xây dựng một ASEAN hòa bình, thịnh vượng, tự cường và lấy người dân làm trung tâm.