Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 28/2026/NQ-CP ngày 9/6/2026 về cơ chế đặc thù cho phép khai thác vượt không quá 15% công suất đối với các giấy phép khai thác khoáng sản than còn hiệu lực nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong tình huống cấp bách.
Theo Nghị quyết, cơ chế này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân được cấp giấy phép khai thác than và các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan.
Chính phủ yêu cầu việc áp dụng cơ chế đặc thù phải bảo đảm không làm gián đoạn nguồn cung than cho sản xuất điện và các ngành công nghiệp nền tảng. Sản lượng khai thác vượt công suất không được vượt quá trữ lượng đã được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, đồng thời phần sản lượng tăng thêm chỉ được sử dụng phục vụ sản xuất điện.
Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu quản lý chặt chẽ tài nguyên khoáng sản, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước và tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường, an toàn lao động và vệ sinh lao động.
Theo quy định, doanh nghiệp được phép khai thác vượt tối đa 15% công suất ghi trong giấy phép mà không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh giấy phép khai thác khoáng sản nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về năng lực kỹ thuật, thiết bị, công nghệ, an toàn sản xuất và bảo vệ môi trường.
Việc khai thác vượt công suất chỉ được triển khai sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký theo quy định. Tổng sản lượng khai thác, bao gồm cả phần vượt công suất, vẫn phải nằm trong giới hạn trữ lượng được cấp phép và được giám sát, báo cáo định kỳ.
Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 9/6/2026 đến hết ngày 31/12/2027. Sau thời gian này, hoạt động khai thác than sẽ thực hiện theo giấy phép đã được cấp và các quy định pháp luật hiện hành.
Việc ban hành cơ chế đặc thù diễn ra trong bối cảnh ngành than đang đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với hệ thống năng lượng quốc gia.
Theo Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), hoạt động sản xuất kinh doanh trong tháng 5 và 5 tháng đầu năm 2026 được triển khai trong điều kiện nhiều khó khăn khi kinh tế thế giới tiếp tục chịu tác động từ các xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và biến động chi phí đầu vào. Thời tiết nắng nóng kéo dài cùng các hiện tượng thời tiết cực đoan cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động khai thác than và khoáng sản.
Tuy nhiên, nhờ tăng cường quản trị sản xuất, siết chặt kỷ luật điều hành và chủ động ứng phó với các điều kiện bất lợi, các đơn vị trong toàn Tập đoàn vẫn duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh ở mức cao hơn bình quân cả năm.
Sản lượng than nguyên khai trong tháng 5 ước đạt 3,13 triệu tấn, vượt 1,9% kế hoạch tháng, lũy kế 5 tháng đầu năm đạt khoảng 16,29 triệu tấn. Than sạch sản xuất đạt khoảng 3,2 triệu tấn, nâng tổng sản lượng 5 tháng lên 16,31 triệu tấn.
Đáng chú ý, sản lượng tiêu thụ than đạt gần 4,92 triệu tấn trong tháng 5 và khoảng 22,17 triệu tấn trong 5 tháng đầu năm. Riêng lượng than cung cấp cho các nhà máy điện đạt hơn 4,07 triệu tấn trong tháng và khoảng 18,36 triệu tấn trong 5 tháng đầu năm.
Những con số này cho thấy vai trò chủ lực của TKV trong việc bảo đảm nguồn nhiên liệu cho sản xuất điện, nhất là trong giai đoạn cao điểm nắng nóng khi nhu cầu tiêu thụ điện tăng mạnh.
Trước tình hình đó, cơ chế cho phép khai thác vượt công suất đến 15% được đánh giá sẽ tạo thêm dư địa để ngành than chủ động hơn trong cân đối nguồn cung, đáp ứng nhu cầu nhiên liệu cho hệ thống điện quốc gia khi cần thiết.