Nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), tại cuộc gặp mặt 101 nhà báo tiêu biểu diễn ra chiều 16/6 tại Phủ Chủ tịch, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra nhiều thông điệp quan trọng về vai trò của báo chí trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Đặc biệt, trước xu hướng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động truyền thông toàn cầu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh thông điệp, công nghệ có thể hỗ trợ rất nhiều nhưng không thể thay thế bản lĩnh, trách nhiệm và phẩm chất cốt lõi của người làm báo.
Khi trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi nghề báo
Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một cuộc chuyển dịch chưa từng có trong ngành báo chí - truyền thông. Chỉ trong vài phút, AI có thể tổng hợp thông tin, viết tin ngắn, biên tập nội dung, tạo hình ảnh, dựng video hay phân tích dữ liệu với tốc độ vượt xa con người.
Nhiều tòa soạn trên thế giới đã đưa AI vào quy trình sản xuất tin tức nhằm tối ưu hóa chi phí, tăng năng suất và mở rộng khả năng tiếp cận độc giả. Điều đó cũng làm dấy lên những tranh luận về tương lai của nghề báo: liệu AI có thể thay thế nhà báo hay không?
“Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, nền tảng số có thể hỗ trợ rất nhiều, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, khả năng kiểm chứng, sự nhạy cảm nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của nhà báo”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.
Thông điệp này cho thấy sự phân định rõ ràng giữa công cụ và chủ thể làm báo. AI có thể xử lý dữ liệu, nhưng không thể chịu trách nhiệm trước xã hội về một thông tin sai lệch. AI có thể tổng hợp sự kiện nhưng không thể thay thế khả năng đánh giá, lựa chọn và phản biện của một nhà báo được đào tạo bài bản.
Trong thời đại mạng xã hội và thuật toán chi phối dòng chảy thông tin, điều làm nên giá trị của báo chí chính thống không còn đơn thuần là tốc độ đưa tin.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, báo chí phải giữ vững bản lĩnh chính trị, nâng cao chất lượng thông tin, lắng nghe đời sống, nói đúng sự thật, nói trúng vấn đề và nói bằng trách nhiệm với Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
Đó cũng chính là những năng lực mà công nghệ chưa thể thay thế. Một thuật toán có thể nhận diện xu hướng đang được quan tâm, nhưng không thể tự mình quyết định đâu là vấn đề cần được ưu tiên vì lợi ích cộng đồng. AI có thể tạo ra hàng nghìn dòng nội dung trong thời gian ngắn, nhưng không thể thay nhà báo đi thực tế, gặp gỡ nhân chứng, xác minh thông tin và cảm nhận những chuyển động của đời sống xã hội.
Trước thực trạng tin giả, thông tin xuyên tạc và các chiến dịch thao túng dư luận ngày càng tinh vi, yêu cầu về kiểm chứng và trách nhiệm nghề nghiệp càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh rằng đấu tranh với thông tin sai trái không thể chỉ bằng khẩu hiệu hay lập trường, mà phải bằng chứng cứ, bằng lập luận, bằng ngôn ngữ chuẩn mực và bằng uy tín nghề nghiệp. Điều đó có nghĩa, giá trị của báo chí không nằm ở việc tạo ra nhiều nội dung hơn, mà ở việc tạo ra nội dung đáng tin cậy hơn.
Một điểm đáng chú ý trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là cách nhìn nhận về chuyển đổi số trong báo chí.
Chuyển đổi số không đơn thuần là sử dụng thêm các công cụ công nghệ mới hay ứng dụng AI vào sản xuất nội dung. Đó là quá trình thay đổi toàn diện tư duy làm báo, quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, phương thức phân phối thông tin, tương tác với công chúng và bảo vệ bản quyền, an toàn thông tin.
Cách tiếp cận này cho thấy AI không phải đích đến của báo chí, mà chỉ là một phần trong tiến trình hiện đại hóa tòa soạn.
Trong tương lai, các cơ quan báo chí được kỳ vọng xây dựng mô hình tòa soạn đa phương tiện hiện đại, có khả năng phân tích dữ liệu, sản xuất nội dung trên nhiều nền tảng và tiếp cận các nhóm công chúng mới, đặc biệt là giới trẻ. Tuy nhiên, quá trình đổi mới đó vẫn phải bảo đảm những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng, từ chiều sâu, độ tin cậy đến bản sắc riêng.
Báo chí phải làm cho xã hội bình tĩnh hơn, tử tế hơn
Nếu AI đang khiến cuộc đua thông tin trở nên nhanh hơn, thì phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lại gợi mở một yêu cầu khác đối với báo chí. Đó là không chỉ nhanh, mà còn phải có trách nhiệm.
Trong môi trường truyền thông số, khi ranh giới giữa thông tin, giải trí và thương mại ngày càng mờ nhạt, báo chí càng phải giữ chuẩn mực nghề nghiệp. Không chạy theo sự dễ dãi, không khai thác nỗi đau để câu khách và không biến những câu chuyện riêng tư thành hàng hóa truyền thông.
“Báo chí phải làm cho xã hội bình tĩnh hơn, tử tế hơn, có niềm tin hơn vào những điều tốt đẹp”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Thông điệp ấy có ý nghĩa đặc biệt trong thời đại AI. Bởi càng nhiều công nghệ hỗ trợ sản xuất nội dung, xã hội càng cần những nhà báo có khả năng phân biệt đúng - sai, thật - giả, lợi ích riêng và lợi ích chung.
Nhìn từ những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, có thể thấy tương lai của báo chí không phải là cuộc cạnh tranh giữa con người và trí tuệ nhân tạo, mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng, độ tin cậy và trách nhiệm xã hội của thông tin.
AI sẽ tiếp tục thay đổi cách làm báo, nhưng không thể thay thế vai trò của nhà báo trong việc kiểm chứng sự thật, phản ánh thực tiễn, bảo vệ lợi ích cộng đồng và kiến tạo niềm tin xã hội. Trong một thế giới mà bất kỳ ai cũng có thể tạo ra nội dung bằng vài câu lệnh, giá trị lớn nhất của báo chí chuyên nghiệp có lẽ không còn là khả năng sản xuất thông tin, mà là khả năng bảo đảm sự thật. Và đó chính là điều khiến nghề báo vẫn giữ được vị trí không thể thay thế, ngay cả trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.