Theo quy định hiện hành của Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương trong 11 ngày lễ, tết mỗi năm, gồm: Tết Dương lịch, Tết Âm lịch, Giỗ Tổ Hùng Vương, Ngày Chiến thắng 30/4, Ngày Quốc tế Lao động 1/5 và Quốc khánh 2/9.
Tuy nhiên, thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ hiện mới chỉ dừng ở việc quyết định cụ thể lịch nghỉ đối với Tết Âm lịch và Quốc khánh hằng năm. Các dịp còn lại được thực hiện theo quy định cố định của luật.
Theo bà Chu Thị Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), thực tế nhiều năm qua cho thấy các ngày nghỉ lễ thường rơi vào cuối tuần hoặc nằm xen giữa các ngày làm việc, phát sinh nhu cầu hoán đổi ngày làm việc để tạo thành kỳ nghỉ liên tục. Tuy nhiên, mỗi lần điều chỉnh đều phải trải qua quá trình lấy ý kiến từ nhiều bộ, ngành, địa phương trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Quá trình này không chỉ mất nhiều thời gian mà còn khiến việc công bố lịch nghỉ thường diễn ra khá sát thời điểm nghỉ lễ. Điều đó ảnh hưởng đến khả năng chủ động của doanh nghiệp trong xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh, cũng như gây khó khăn cho người dân trong việc bố trí lịch trình đi lại, du lịch hay các hoạt động cá nhân.
Theo Bộ Nội vụ, việc giao Thủ tướng quyết định cụ thể lịch nghỉ đối với tất cả các ngày lễ trong năm sẽ tạo cơ sở pháp lý để xem xét, sắp xếp các kỳ nghỉ một cách tổng thể ngay từ đầu năm. Trên cơ sở đó, Bộ trưởng Nội vụ sẽ có trách nhiệm thông báo chính thức lịch nghỉ trước ngày 31/12 của năm liền kề trước đó.
Cục Việc làm là đơn vị được giao tham mưu cho Bộ Nội vụ trong lĩnh vực thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và các ngày nghỉ lễ, tết. Bà Chu Thị Hạnh cho biết, hiện nay Thủ tướng mới được quy định tổng số ngày nghỉ đối với một số dịp nhất định mà chưa có cơ chế thống nhất đối với toàn bộ các kỳ nghỉ trong năm.
Việc sửa đổi lần này nhằm quy định rõ hơn thẩm quyền quyết định lịch nghỉ, đồng thời bảo đảm tính chủ động trong công tác quản lý nhà nước. Khi lịch nghỉ được xác định từ sớm, doanh nghiệp có thể chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, phân bổ lao động; ngành du lịch, vận tải cũng có điều kiện chuẩn bị tốt hơn cho các giai đoạn cao điểm.
Đây cũng được xem là bước hoàn thiện cơ chế điều hành phù hợp với thực tiễn, nhất là trong bối cảnh nhu cầu dịch chuyển, du lịch và tiêu dùng của người dân ngày càng tăng, kéo theo yêu cầu phải có những kỳ nghỉ được bố trí hợp lý và thuận lợi.
Bên cạnh đề xuất về thẩm quyền quyết định lịch nghỉ, một nội dung đáng chú ý khác là kiến nghị của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam về việc bổ sung thêm 2 ngày nghỉ vào dịp Quốc khánh.
Theo kiến nghị được tổng hợp từ đoàn viên, người lao động và các tổ chức công đoàn, việc kéo dài kỳ nghỉ Quốc khánh từ ngày 2/9 đến hết ngày 5/9 sẽ tạo điều kiện để phụ huynh đưa con tham dự lễ khai giảng năm học mới, đồng thời góp phần kích cầu tiêu dùng, du lịch và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, theo đại diện Bộ Nội vụ, đến nay chưa có chỉ đạo chính thức đối với đề xuất này. Qua quá trình nắm bắt thực tiễn, cơ quan quản lý ghi nhận nhiều ý kiến khác nhau. Một bộ phận người lao động, đặc biệt là các gia đình có con trong độ tuổi đi học, ủng hộ việc tăng số ngày nghỉ để có thêm thời gian chăm lo cho con em trong dịp khai giảng. Ngược lại, không ít công nhân và người lao động trực tiếp lại mong muốn duy trì số ngày nghỉ hiện nay để có thêm cơ hội làm việc, tăng thu nhập.
Theo bà Chu Thị Hạnh, đây là vấn đề cần tiếp tục theo dõi dư luận xã hội, đánh giá tác động nhiều chiều và tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi đưa ra quyết định chính sách phù hợp.
Ngoài những nội dung nêu trên, Bộ Nội vụ cũng đang đề xuất bổ sung ngày 24/11 – Ngày Văn hóa Việt Nam vào danh mục các ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương. Đề xuất này nhằm thể chế hóa Nghị quyết của Bộ Chính trị và Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó xác định ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam.
Theo cơ quan soạn thảo, việc bổ sung ngày nghỉ mới không chỉ tạo điều kiện để người dân tham gia các hoạt động văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần mà còn góp phần lan tỏa các giá trị văn hóa, xây dựng môi trường văn minh và khuyến khích sáng tạo nghệ thuật trong toàn xã hội. Nếu được thông qua, tổng số ngày nghỉ lễ, tết hưởng nguyên lương của người lao động Việt Nam sẽ tăng từ 11 lên 12 ngày mỗi năm.
Có thể thấy, trọng tâm của lần sửa đổi Bộ luật Lao động không chỉ nằm ở việc tăng hay giảm số ngày nghỉ lễ, mà còn ở việc hoàn thiện cơ chế quản lý và điều hành lịch nghỉ theo hướng linh hoạt, chủ động hơn.
Khi những hoạt động sản xuất, kinh doanh, du lịch và dịch vụ ngày càng đòi hỏi tính dự báo cao, việc công bố lịch nghỉ lễ từ sớm sẽ giúp giảm chi phí tổ chức, tăng hiệu quả điều hành và tạo thuận lợi cho người dân. Ngoài ra, những đề xuất liên quan đến mở rộng số ngày nghỉ hay bổ sung ngày nghỉ mới cũng đặt ra yêu cầu phải cân bằng hài hòa giữa quyền lợi người lao động, năng suất lao động và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.