Tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật ngày 22/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu phải tạo bước đột phá mạnh mẽ về thể chế, coi đây là điều kiện tiên quyết để giải phóng nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045.
Tham dự Phiên họp có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Lê Minh Hưng, Thủ tướng Chính phủ, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo; Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Quốc hội, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo; Trần Cẩm Tú, Thường trực Ban Bí thư, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo; các đồng chí thành viên Ban Chỉ đạo và đại diện Lãnh đạo một số ban, bộ, ngành Trung ương.
Tại phiên họp, các đại biểu đã cho ý kiến về 4 nhóm nội dung: các văn bản nền tảng hoạt động của Ban Chỉ đạo; các báo cáo chuyên đề về cơ chế, chính sách, giải pháp lớn để thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng; báo cáo tình hình và giải pháp rà soát, sửa đổi, ban hành, bãi bỏ các quy định pháp luật để cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh bất hợp lý trong năm 2026; Đề án "Nghiên cứu, đề xuất sửa đổi Bộ Luật Tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới".
Tháo gỡ điểm nghẽn trong thể chế
Phát biểu tại cuộc làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ rằng trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã xác định hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều rào cản về cơ chế, chính sách vẫn đang làm chậm quá trình phát triển của nền kinh tế.
Những bất cập về pháp luật, sự chồng chéo giữa các quy định, tình trạng thủ tục hành chính rườm rà, cơ chế xin - cho tồn tại ở nhiều lĩnh vực cùng với tâm lý sợ trách nhiệm, né tránh trách nhiệm của một bộ phận cán bộ đã trở thành những lực cản đáng kể đối với hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư và đổi mới sáng tạo.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, nếu không tháo gỡ được những điểm nghẽn này, đất nước sẽ khó tận dụng được các cơ hội phát triển trong bối cảnh thế giới đang thay đổi nhanh chóng bởi cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và cạnh tranh địa chính trị ngày càng phức tạp.
Vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải thay đổi tư duy tiếp cận đối với công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế. Thể chế không chỉ là công cụ quản lý nhà nước mà phải trở thành nguồn lực phát triển, tạo ra động lực mới cho nền kinh tế. Mọi quy định pháp luật phải hướng tới mục tiêu khơi thông các nguồn lực xã hội, tạo điều kiện để các thành phần kinh tế phát triển và đóng góp cho đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh thể chế phải trở thành "đột phá của đột phá", trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia. Điều đó đòi hỏi phải tiếp tục rà soát toàn diện hệ thống pháp luật, kịp thời sửa đổi những quy định bất cập, loại bỏ các rào cản không cần thiết đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh và phát triển khoa học công nghệ.
Một yêu cầu quan trọng khác là chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn phải đóng vai trò tạo lập môi trường thuận lợi để người dân và doanh nghiệp phát huy tối đa năng lực sáng tạo, chủ động tham gia vào quá trình phát triển đất nước.
Theo đó, việc xây dựng pháp luật cần bảo đảm tính ổn định, minh bạch, dễ thực hiện và có khả năng dự báo cao. Mỗi chính sách khi ban hành phải được đánh giá kỹ lưỡng về tác động kinh tế - xã hội, tránh tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp và người dân.
Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của cải cách thể chế
Một trong những thông điệp nổi bật tại cuộc làm việc là yêu cầu đặt người dân và doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của mọi chính sách cải cách.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, mục tiêu cuối cùng của phát triển không phải là những con số tăng trưởng đơn thuần mà là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Do đó, mọi cải cách thể chế phải hướng tới việc giúp người dân được hưởng lợi nhiều hơn từ thành quả phát triển, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển thuận lợi và bền vững.
Trong bối cảnh khu vực kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định vai trò là một động lực quan trọng của nền kinh tế, việc xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và thuận lợi trở thành yêu cầu cấp thiết. Các cơ chế, chính sách cần bảo đảm quyền tự do kinh doanh, quyền sở hữu tài sản hợp pháp, giảm thiểu chi phí tuân thủ pháp luật và các thủ tục hành chính không cần thiết.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong mô hình tăng trưởng mới. Theo đó, thể chế phải đi trước mở đường cho sự phát triển của các lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, kinh tế số, kinh tế xanh và các mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng công nghệ.
Điều này đòi hỏi hệ thống chính sách phải có tính linh hoạt cao hơn, cho phép thử nghiệm những mô hình mới, chấp nhận rủi ro trong phạm vi kiểm soát để khuyến khích sáng tạo. Nếu chậm đổi mới thể chế, Việt Nam có nguy cơ bỏ lỡ những cơ hội quan trọng trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng giao nhiều quyền chủ động hơn cho địa phương. Khi được trao quyền phù hợp, các địa phương sẽ chủ động hơn trong thu hút đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội và giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Tuy nhiên, phân quyền phải đi đôi với phân định rõ trách nhiệm và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát. Cùng với đó là xây dựng cơ chế bảo vệ những cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, gây cản trở quá trình phát triển.
Thông điệp xuyên suốt được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh là thể chế phải thực sự trở thành động lực cho phát triển. Mọi cải cách đều phải hướng tới mục tiêu cao nhất là giải phóng nguồn lực xã hội, thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững, nâng cao đời sống nhân dân và tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.