Trước những biến động sâu sắc của kinh tế và chính trị toàn cầu, mô hình Nhà nước kiến tạo phát triển đang được xem là một trong những giải pháp quan trọng giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng khả năng thích ứng và duy trì đà tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.
Đây là nội dung trọng tâm được các chuyên gia, nhà khoa học và nhà hoạch định chính sách thảo luận tại Hội thảo khoa học quốc gia “Nhà nước kiến tạo phát triển ở Việt Nam trong bối cảnh phân mảnh toàn cầu” do Trường Đại học Ngoại thương phối hợp với Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới tổ chức.
Hội thảo đã thu hút đông đảo đại biểu tham dự, gồm lãnh đạo các sở, ban ngành, đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và chuyên gia đầu cùng các giảng viên, sinh viên chương trình Kinh tế chính trị quốc tế, và nhà khoa học từ nhiều cơ quan, tổ chức khác.
Phân mảnh toàn cầu đặt ra yêu cầu mới đối với quản trị quốc gia
Theo các chuyên gia, sau nhiều thập kỷ hội nhập sâu rộng, thế giới đang chứng kiến xu hướng phân mảnh ngày càng rõ nét khi các quốc gia gia tăng bảo hộ thương mại, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và cạnh tranh chiến lược trên nhiều lĩnh vực.
Xu hướng này tạo ra những thách thức chưa từng có đối với các nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Trong khi mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 vẫn được xác định là định hướng chiến lược, yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực quản trị quốc gia đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương nhận định thế giới đang trải qua những thay đổi sâu sắc về địa chính trị, kinh tế và công nghệ. Những biến động này đòi hỏi Nhà nước không chỉ thực hiện vai trò quản lý, điều tiết mà còn phải chủ động kiến tạo phát triển.
Theo bà, Nhà nước kiến tạo cần có khả năng hoạch định tầm nhìn chiến lược, xây dựng thể chế hiệu quả, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo môi trường thuận lợi cho các thành phần kinh tế phát triển.
Doanh nghiệp đối mặt nhiều thách thức trong bối cảnh mới
Tại hội thảo, nhiều tham luận đã phân tích những tác động của phân mảnh toàn cầu đối với thương mại, đầu tư và môi trường kinh doanh tại Việt Nam.
Chuyên gia thương mại quốc tế Phùng Thị Lan Phương cho biết mặc dù tốc độ tăng trưởng thương mại của Việt Nam vẫn cao hơn mức trung bình thế giới, song hơn 70% kim ngạch xuất khẩu hiện nay vẫn thuộc khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
Trong khi đó, doanh nghiệp trong nước đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức mới như gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe hơn và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường quốc tế.
Theo bà Phương, thành công của Nhà nước kiến tạo không nằm ở số lượng chính sách được ban hành mà ở khả năng biến các chính sách thành động lực phát triển thực chất, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.
Liên quan đến dòng vốn FDI, TS Lý Đại Hùng, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế nhằm nâng cao hiệu quả thu hút và giải ngân vốn đầu tư nước ngoài trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng quyết liệt.
Thể chế, nhân lực và hạ tầng số là ba điểm nghẽn cần tháo gỡ
Một trong những nội dung được các chuyên gia đặc biệt quan tâm là các điểm nghẽn đang ảnh hưởng đến năng lực kiến tạo phát triển của Nhà nước.
PGS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Trường Đại học Ngoại thương cho rằng Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng minh bạch, đồng bộ và thân thiện với thị trường. Mặc dù việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đã góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, song tình trạng chồng chéo pháp luật, phối hợp liên ngành chưa hiệu quả và chi phí tuân thủ cao vẫn là những rào cản lớn.
Từ góc nhìn nghiên cứu chính sách, TS Trần Toàn Thắng cho rằng Việt Nam đang đứng trước nguy cơ tụt hậu về công nghệ nếu không có những giải pháp đột phá để nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.
Trong khi đó, TS Dương Đức Đại nhận định ba điểm nghẽn lớn nhất hiện nay gồm nguồn cung lao độngthể chế và cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng số.
Theo ông, thị trường lao động không chỉ thiếu nhân lực mà còn thiếu lao động có kỹ năng phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế số. Bên cạnh đó, khả năng thích ứng của thể chế trước những thay đổi nhanh chóng của kinh tế thế giới vẫn còn hạn chế.
Đặc biệt, hạ tầng số đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Do đó, Việt Nam cần đẩy nhanh đầu tư hạ tầng số thông qua cả nguồn lực công và nguồn lực xã hội hóa.
Xây dựng Nhà nước kiến tạo theo hướng dẫn dắt, thân thiện thị trường và vì dân
Từ các tham luận và thảo luận chuyên sâu, hội thảo đã xác định bốn đặc trưng cốt lõi của Nhà nước kiến tạo phát triển trong giai đoạn mới đó là: Một, Dẫn dắt (Nhà nước thực hiện vai trò dẫn dắt); Hai, chuyển đổi tư duy (Cần chuyển đổi ở cả tư duy và cách làm); Ba là, thân thiện thị trường (Nhà nước đứng ở phía sau kiến tạo để thị trường, doanh nghiệp, người lao động… “ghi bàn”); Bốn là vì dân (Nhà nước phục vụ nhân dân tối đa).
Các chuyên gia nhận định, việc xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển không chỉ là yêu cầu trước mắt nhằm ứng phó với xu hướng phân mảnh toàn cầu, mà còn là điều kiện tiên quyết để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng vào năm 2045.