Sau quá trình chuẩn bị về pháp lý, hạ tầng công nghệ và cơ chế vận hành, Sàn giao dịch carbon trong nước đang hoàn tất những điều kiện cuối cùng để chính thức khai trương vào ngày 29/6/2026. Đây được xem là cột mốc quan trọng trong quá trình hình thành thị trường carbon tại Việt Nam, mở ra một công cụ thị trường mới nhằm thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Hoàn thiện nền tảng để vận hành thị trường carbon
Thực hiện Nghị định số 29/2026/NĐ-CP của Chính phủ và chỉ đạo của Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã chỉ đạo Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) phối hợp cùng các cơ quan liên quan triển khai các điều kiện cần thiết để đưa Sàn giao dịch carbon trong nước vào hoạt động.
Đến nay, các nhóm nhiệm vụ trọng yếu gồm khuôn khổ pháp lý, quy chế nghiệp vụ, hàng hóa giao dịch, hệ thống công nghệ thông tin và cơ chế thanh toán đã cơ bản hoàn tất, bảo đảm sẵn sàng cho việc vận hành theo lộ trình được Chính phủ phê duyệt.
Về hành lang pháp lý, Bộ Tài chính đã ban hành các quy định hướng dẫn liên quan đến giám sát giao dịch trên sàn giao dịch carbon, chế độ báo cáo của các đơn vị vận hành thị trường. Trên cơ sở đó, UBCKNN đã chỉ đạo các đơn vị thuộc hệ thống giao dịch chứng khoán xây dựng, hoàn thiện các quy chế nghiệp vụ nhằm bảo đảm hoạt động giao dịch diễn ra minh bạch, an toàn và phù hợp với đặc thù của thị trường carbon.
Theo đánh giá của cơ quan quản lý, việc hoàn thiện khung pháp lý là bước nền tảng quan trọng, bởi thị trường carbon không chỉ là nơi mua bán một loại “hàng hóa” mới mà còn liên quan trực tiếp đến quản lý phát thải, nghĩa vụ tuân thủ của doanh nghiệp và các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu.
Hình thành hàng hóa giao dịch và kết nối hệ thống
Một trong những điều kiện quan trọng để vận hành sàn giao dịch là phải có hàng hóa giao dịch. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026 phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm giai đoạn 2025-2026.
Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thực hiện phân bổ thí điểm hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho 110 cơ sở phát thải. Đồng thời, Bộ cũng ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT quy định việc quản lý, vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, tạo nền tảng quản lý và xác lập quyền giao dịch đối với loại hàng hóa đặc biệt này.
Cục Biến đổi khí hậu cùng VNX, HNX và VSDC đã ký kết cơ chế phối hợp nhằm thống nhất quy trình trao đổi dữ liệu, đối soát thông tin, xử lý sự cố và bảo đảm sự liên thông giữa các hệ thống.
Theo mô hình vận hành được Chính phủ phê duyệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm quản lý Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon; HNX tổ chức, vận hành hệ thống giao dịch; VSDC đảm nhiệm chức năng lưu ký và thanh toán; VNX thực hiện giám sát hoạt động giao dịch theo thẩm quyền; ngân hàng thanh toán thực hiện thanh toán tiền giao dịch.
Sự phân định rõ vai trò giữa các cơ quan quản lý và đơn vị vận hành được xem là yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm thị trường carbon hoạt động ổn định, hạn chế rủi ro và tăng tính minh bạch.
Cùng với việc xây dựng cơ chế quản lý, các đơn vị liên quan đã tập trung hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật phục vụ vận hành sàn giao dịch.
Hệ thống giao dịch tại HNX, hệ thống lưu ký và thanh toán tại VSDC cùng Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon đã được kết nối đồng bộ, trải qua các đợt kiểm thử toàn thị trường trong tháng 5 và tháng 6/2026.
Kết quả kiểm thử cho thấy việc kết nối giữa các hệ thống vận hành ổn định, các quy trình nghiệp vụ, trao đổi dữ liệu và xử lý giao dịch đáp ứng yêu cầu triển khai thực tế.
UBCKNN cũng đã hoàn thành việc lựa chọn ngân hàng thanh toán phục vụ hoạt động của Sàn giao dịch carbon trong nước theo quy định tại Nghị định số 29/2026/NĐ-CP, bảo đảm các yêu cầu về năng lực tài chính, kỹ thuật và nghiệp vụ.
Bên cạnh việc hoàn thiện hạ tầng, các cơ quan chức năng cũng tổ chức nhiều chương trình tập huấn, hội nghị, hội thảo nhằm phổ biến quy định pháp luật, quy trình nghiệp vụ và cơ chế vận hành thị trường cho các tổ chức, doanh nghiệp và các chủ thể tham gia.
Công cụ mới cho mục tiêu phát triển bền vững
Việc đưa Sàn giao dịch carbon trong nước vào vận hành không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận giảm phát thải tại Việt Nam.
Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, phát triển thị trường carbon là một nhiệm vụ quan trọng nhằm thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Thông qua cơ chế mua bán hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon, doanh nghiệp có thêm công cụ để tối ưu hóa chi phí giảm phát thải. Những doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải hiệu quả có thể tạo ra tín chỉ carbon để giao dịch. Mặt khác, các doanh nghiệp chưa đạt yêu cầu có thể sử dụng cơ chế thị trường để thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải.
Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp, thị trường carbon còn mở ra khả năng huy động nguồn lực xã hội cho các dự án giảm phát thải, thúc đẩy đầu tư vào năng lượng sạch, sản xuất xanh và mô hình kinh tế tuần hoàn.
Theo tính toán của nhóm chuyên gia hỗ trợ kỹ thuật cho Cục Biến đổi khí hậu, nếu Việt Nam tham gia bán tín chỉ carbon trên thị trường quốc tế, nguồn thu có thể đạt khoảng 1,9 tỷ USD mỗi năm trong kịch bản giá tín chỉ ở mức 47 USD. Với các kịch bản giá thấp hơn, nguồn thu ước tính có thể đạt khoảng 600 triệu USD hoặc 1,2 tỷ USD mỗi năm.
Những con số này cho thấy carbon không chỉ là công cụ môi trường mà đang dần trở thành một loại tài sản kinh tế mới, tạo thêm dư địa cho tăng trưởng xanh.
Đại diện UBCKNN cho rằng quá trình chuẩn bị vận hành sàn giao dịch carbon thể hiện sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, đơn vị vận hành hạ tầng thị trường và các tổ chức liên quan.
Trong khi đó, lãnh đạo Cục Biến đổi khí hậu nhận định thị trường carbon là lĩnh vực mới, có tính phức tạp cao, đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ giao dịch.
Trong giai đoạn đầu vận hành, các nhiệm vụ trọng tâm sẽ tập trung vào bảo đảm an toàn thông tin, xử lý các tình huống phát sinh, hướng dẫn doanh nghiệp tham gia thị trường và từng bước hoàn thiện cơ chế vận hành phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.
Việc khai trương Sàn giao dịch carbon trong nước vào ngày 29/6/2026 được kỳ vọng sẽ đặt nền móng cho sự phát triển của một thị trường carbon minh bạch, hiện đại, góp phần đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế carbon thấp.