Từ ngày 1/7, Hà Nội chính thức triển khai giai đoạn đầu của Đề án vùng phát thải thấp (LEZ) trong khu vực Vành đai 1. Khác với nhiều thông tin lan truyền, thành phố không cấm đồng loạt xe máy, ô tô sử dụng nhiên liệu hóa thạch, mà áp dụng lộ trình hạn chế theo từng khu vực, từng loại phương tiện và từng khung giờ, trước khi mở rộng dần đến năm 2030.
Việc triển khai được kỳ vọng góp phần cải thiện chất lượng không khí, giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy người dân chuyển sang các phương thức giao thông xanh.
Thí điểm từ vùng lõi Hoàn Kiếm
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, vùng phát thải thấp được xác định trong phạm vi Vành đai 1, gồm 9 phường: Hoàn Kiếm, Cửa Nam, Ba Đình, Giảng Võ, Ngọc Hà, Tây Hồ, Ô Chợ Dừa, Hai Bà Trưng và Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Tuy nhiên, từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12/2026, thành phố chỉ thí điểm tại hai khu vực thuộc phường Hoàn Kiếm.
Khu vực 1 là không gian bên trong đường bao phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm và chợ đêm, gồm 12 tuyến phố bao quanh như Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân, Lý Thái Tổ và Ngô Quyền.
Khu vực 2 là các tuyến đường bao quanh khu phố cổ và hồ Hoàn Kiếm, gồm Tràng Thi, Thợ Nhuộm, Hàng Bông, Phùng Hưng, Phan Đình Phùng, Hàng Đậu, Trần Nhật Duật, Trần Quang Khải, Tràng Tiền và Hàng Khay.
Điểm đáng chú ý là Hà Nội chưa cấm xe xăng trên toàn bộ Vành đai 1, mà mới áp dụng các biện pháp hạn chế có chọn lọc tại hai khu vực này.
Những phương tiện bị hạn chế từ ngày 1/7
Trong giai đoạn đầu, Khu vực 1 tiếp tục duy trì không gian phố đi bộ như hiện nay. Từ 19h đến 24h các ngày thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ nhật, toàn bộ xe mô tô, xe gắn máy và ô tô bị cấm lưu thông, ngoại trừ các phương tiện ưu tiên theo quy định và phương tiện thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.
Đối với các loại phương tiện khác, thành phố áp dụng theo hướng hạn chế và khuyến khích chuyển đổi thay vì cấm tuyệt đối.
Xe ôm công nghệ sử dụng xăng được khuyến khích giảm hoạt động; các nền tảng gọi xe được khuyến khích điều hướng phương tiện phù hợp. Xe mô tô sản xuất trước năm 2008 và xe gắn máy sản xuất trước năm 2016 cũng được khuyến khích hạn chế lưu thông, đồng thời người dân được khuyến khích sử dụng giao thông công cộng hoặc chuyển sang phương tiện xanh.
Với ô tô trên 16 chỗ (trừ xe buýt và xe đưa đón học sinh), chỉ được lưu thông ngoài giờ cao điểm; nếu hoạt động trong giờ cao điểm phải được Công an thành phố chấp thuận bằng văn bản.
Các xe tải dưới 2 tấn chỉ được hoạt động ngoài giờ cao điểm; xe tải từ 2 tấn trở lên chủ yếu chỉ được lưu thông từ 21h đến 6h sáng hôm sau, trừ trường hợp được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Riêng tại Khu vực 2, từ ngày 1/7, ô tô trên 16 chỗ sử dụng nhiên liệu hóa thạch (trừ xe buýt và xe đưa đón học sinh) bị hạn chế hoạt động trong giờ cao điểm từ 6h-9h và 16h-19h30 hằng ngày. Thành phố cũng bố trí bốn điểm trung chuyển để phục vụ việc đón, trả khách.
Lộ trình siết dần đến năm 2030
Theo đề án, phạm vi vùng phát thải thấp sẽ được mở rộng theo từng giai đoạn.
Từ năm 2027, vùng phát thải thấp mở rộng sang các phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Hà Nội sẽ không cho phép xe ôm công nghệ chạy xăng hoạt động trong khu vực; ô tô sử dụng nhiên liệu hóa thạch muốn lưu thông phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 trở lên.
Giai đoạn 2028-2029, vùng phát thải thấp được áp dụng trên toàn bộ Vành đai 1. Khi đó, xe mô tô, xe gắn máy không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 3 và ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 sẽ không được phép lưu thông trong khu vực.
Từ năm 2030, thành phố tiếp tục duy trì mô hình vùng phát thải thấp, đồng thời đánh giá hiệu quả để điều chỉnh hoặc mở rộng phạm vi áp dụng theo điều kiện thực tế.
Cùng với các biện pháp hạn chế phương tiện, Hà Nội triển khai nhiều chính sách hỗ trợ nhằm tạo điều kiện cho người dân thay đổi thói quen đi lại.
Từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 30/6/2027, toàn bộ hành trình xe buýt trong phạm vi Vành đai 1 được miễn phí (trừ xe buýt phục vụ kinh doanh, du lịch).
Thành phố cũng hỗ trợ chuyển đổi phương tiện từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch; trong đó, hộ nghèo được hỗ trợ 100% giá trị phương tiện xanh nhưng tối đa 20 triệu đồng.
Để phục vụ nhu cầu đi lại, Hà Nội đã bố trí 220 bãi, điểm trông giữ phương tiện quanh khu vực Vành đai 1, xây dựng 44 trạm xe đạp công cộng với 456 xe và dự kiến hình thành 10 bãi đỗ xe trung chuyển (Park and Ride) tại các cửa ngõ như Yên Phụ, Trần Khát Chân, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Cầu Giấy và khu vực Công viên Thủ Lệ.
Thành phố đồng thời tiếp tục phát triển xe buýt điện, xe buýt cỡ nhỏ, tăng kết nối với đường sắt đô thị và khuyến khích sử dụng xe đạp, phương tiện phi cơ giới nhằm từng bước giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc triển khai vùng phát thải thấp xuất phát từ thực trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng tại Hà Nội. Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia cho thấy nồng độ bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội cao gần gấp đôi quy chuẩn quốc gia; trong khi giao thông là nguồn phát thải lớn nhất, chiếm từ 58-74%, với xe máy là tác nhân chủ yếu.
Hiện Hà Nội có hơn 8 triệu phương tiện, trong đó khoảng 6,9 triệu xe máy và 1,1 triệu ô tô, cùng khoảng 1,2 triệu phương tiện từ các địa phương khác lưu thông mỗi ngày. Riêng khu vực Vành đai 1 có khoảng 600.000 xe máy và 180.000 ô tô, phần lớn vẫn sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Vì vậy, lộ trình vùng phát thải thấp được xem là bước đi đầu tiên nhằm kiểm soát nguồn phát thải từ giao thông, cải thiện chất lượng không khí và hướng tới mục tiêu phát triển đô thị xanh, bền vững trong những năm tới.