Khu vực KTTT, HTX đã khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, nhất là ở khu vực nông thôn. Hàng chục nghìn HTX trên cả nước đang là cầu nối liên kết nông dân với doanh nghiệp, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, nâng cao giá trị nông sản và tạo việc làm ổn định cho hàng triệu lao động. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, khu vực này vẫn còn những hạn chế về quy mô, năng lực quản trị, khả năng huy động vốn, ứng dụng khoa học - công nghệ và sức cạnh tranh trên thị trường.
Xuất phát từ thực tiễn đó, Quyết định số 1128/QĐ-TTg đã xác định rõ quan điểm phát triển KTTT phải gắn với hoàn thiện thể chế, phát huy vai trò chủ thể của các thành viên, bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bình đẳng trong hợp tác. Đồng thời, phát triển KTTT phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế đất nước, gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và hội nhập quốc tế.
Một trong những điểm nhấn của Chương trình là khẳng định kinh tế tập thể không chỉ là khu vực hỗ trợ sản xuất mà phải trở thành thành phần kinh tế quan trọng, đóng góp ngày càng lớn vào tăng trưởng, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và bảo đảm an sinh xã hội.
Đối với khu vực nông nghiệp, đây được xem là định hướng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hiện nay, phần lớn các HTX nông nghiệp đang đảm nhận nhiều dịch vụ thiết yếu như cung ứng vật tư đầu vào, chuyển giao khoa học kỹ thuật, tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, liên kết tiêu thụ sản phẩm và xây dựng thương hiệu nông sản địa phương. Nhiều mô hình HTX đã trở thành hạt nhân trong phát triển vùng nguyên liệu tập trung, thúc đẩy chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) và xây dựng nông thôn mới.
Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, những vùng sản xuất chè, quế, cây ăn quả, dược liệu hay vùng nuôi trồng thủy sản đều ghi nhận hiệu quả rõ nét khi người dân liên kết thông qua HTX. Việc tổ chức sản xuất tập trung giúp giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng sức cạnh tranh.
Bên cạnh phát triển sản xuất, các HTX còn góp phần tạo việc làm tại chỗ, nhất là ở khu vực nông thôn và miền núi. Thông qua các hoạt động chế biến nông sản, dịch vụ nông nghiệp, du lịch cộng đồng hay phát triển ngành nghề truyền thống, nhiều lao động có việc làm ổn định, nâng cao thu nhập, hạn chế tình trạng lao động trẻ rời quê hương.
Chương trình tổng thể giai đoạn 2026-2030 cũng đặt ra 8 mục tiêu cụ thể và 10 định hướng phát triển nhằm xây dựng khu vực KTTT theo hướng năng động, hiệu quả, thích ứng với nền kinh tế số. Trong đó, ưu tiên phát triển các HTX hoạt động theo chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường liên kết với doanh nghiệp.
Đáng chú ý, chuyển đổi số được xác định là một trong những giải pháp quan trọng giúp HTX nâng cao năng lực quản trị và mở rộng thị trường. Nhiều HTX đã từng bước ứng dụng phần mềm quản lý sản xuất, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, bán hàng trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng số. Đây là tiền đề để khu vực KTTT thích ứng với xu thế phát triển của nền kinh tế hiện đại.
Chương trình hướng tới xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ HTX toàn diện thông qua hoàn thiện chính sách về đất đai, tín dụng, đào tạo nguồn nhân lực, xúc tiến thương mại, chuyển giao khoa học - công nghệ và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức hỗ trợ phát triển KTTT.
Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển sang mô hình tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, HTX sẽ tiếp tục giữ vai trò là "hạt nhân" liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và thị trường. Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, khu vực KTTT còn góp phần bảo vệ môi trường, phát triển cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa nông thôn và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Việc ban hành Chương trình tổng thể phát triển KTTT giai đoạn 2026-2030 vì vậy không chỉ mở ra cơ hội phát triển mới cho các HTX mà còn thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong xây dựng khu vực KTTT trở thành một thành phần kinh tế quan trọng của nền kinh tế quốc dân.
Với định hướng rõ ràng, mục tiêu cụ thể và hệ thống giải pháp đồng bộ, Chương trình được kỳ vọng sẽ tạo động lực để các HTX đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh, phát huy vai trò trung tâm trong phát triển kinh tế nông thôn. Qua đó, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu cơ cấu lại ngành nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn mới.