Áp lực phát triển đặt ra yêu cầu mở rộng không gian tăng trưởng
Là trung tâm chính trị, hành chính và một trong hai đầu tàu kinh tế của cả nước, Hà Nội đang chịu áp lực lớn về dân số, nhà ở, giao thông và hạ tầng. Trong khi khu vực nội đô lịch sử gần như không còn quỹ đất mở rộng, mô hình phát triển về phía Tây cũng bộc lộ hạn chế khi khoảng cách giữa nơi ở và nơi làm việc ngày càng lớn, kéo theo ùn tắc, ô nhiễm và chi phí logistics đô thị gia tăng.
Trong bối cảnh đó, tăng trưởng của Hà Nội không thể tiếp tục dựa vào mở rộng đất đai mà phải dựa trên chất lượng không gian đô thị và các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Điều này đòi hỏi thành phố phải tìm kiếm một cực tăng trưởng mới.
Sông Hồng được xem là lợi thế chưa được khai thác tương xứng. Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Đại học Kinh tế Quốc dân, việc triển khai Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là bước ngoặt trong tư duy quy hoạch, đưa sông Hồng trở thành "trục xương sống" kết nối các cực tăng trưởng, phát triển dịch vụ, tài chính, văn hóa sáng tạo và du lịch.
Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu cũng buộc Hà Nội phải thay đổi mô hình phát triển. Theo KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, quy hoạch mới tác động tới 119/126 xã, phường, mở ra cơ hội tái cấu trúc không gian đô thị trên quy mô lớn. Ông cho rằng thành phố cần chuyển từ xử lý ô nhiễm sang phát triển kinh tế sinh thái tuần hoàn, lấy công nghệ số làm nền tảng quản trị.
Xu hướng này cũng phù hợp với chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam, khi các tiêu chuẩn môi trường và ESG ngày càng trở thành lợi thế trong thu hút đầu tư chất lượng cao.
Quy hoạch ven sông hướng tới đô thị xanh và kinh tế sinh thái
Quy hoạch ven sông Hồng không chỉ là xây dựng hạ tầng mà hướng tới hình thành một hệ sinh thái kinh tế mới.
Theo quy hoạch, Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng có quy mô hơn 11.000 ha, dài khoảng 80 km dọc hai bờ sông, với tuyến Hữu Hồng dài 45,35 km và Tả Hồng dài 35 km. Không gian này sẽ phát triển các trung tâm tài chính, thương mại, dịch vụ, du lịch, văn hóa sáng tạo và kinh tế ban đêm, đồng thời xây dựng 11 công viên chuyên đề, công viên rừng, bến tàu du lịch và chuỗi không gian công cộng.
Điểm đáng chú ý là định hướng phát triển cân bằng giữa kinh tế và sinh thái. Công nghệ số sẽ được ứng dụng trong quản lý tài nguyên nước, môi trường, giao thông, tái chế chất thải và phát triển nông nghiệp đô thị, tạo nền tảng cho mô hình kinh tế tuần hoàn.
Bên cạnh đó, các làng nghề như Bát Tràng, Nhật Tân, Quảng Bá sẽ được kết nối với các không gian sáng tạo và du lịch nhằm vừa tạo giá trị kinh tế vừa gìn giữ bản sắc văn hóa.
Tuy nhiên, để quy hoạch phát huy hiệu quả, Hà Nội cần giải quyết hài hòa bài toán phát triển kinh tế với bảo đảm thoát lũ, kiểm soát đầu cơ bất động sản và bảo vệ hệ sinh thái. Quản trị minh bạch và phối hợp đồng bộ sẽ quyết định thành công của chiến lược này.
Hành lang kinh tế mới mở dư địa cho dịch vụ, logistics và đầu tư
Ở góc độ kinh tế, giá trị lớn nhất của việc phát triển không gian ven sông Hồng không nằm ở việc mở thêm hàng chục nghìn héc-ta đất phát triển, mà ở khả năng hình thành một hệ sinh thái kinh tế mới, tạo động lực tăng trưởng dài hạn cho Hà Nội. Khi hạ tầng được hoàn thiện, hành lang kinh tế ven sông sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhiều lĩnh vực.
Trước hết là thị trường bất động sản, khi nguồn cung đất phát triển được mở rộng sẽ góp phần tái phân bổ không gian đô thị, giảm áp lực lên khu vực trung tâm. Tuy nhiên, điều này cũng đòi hỏi cơ chế quản lý chặt chẽ để hạn chế đầu cơ và tình trạng "sốt đất" theo quy hoạch, tránh làm méo mó mục tiêu phát triển bền vững.
Đối với ngành du lịch, sông Hồng có tiềm năng trở thành "trục du lịch văn hóa" của Hà Nội nếu kết nối hiệu quả hệ thống bến tàu, công viên ven sông, không gian công cộng và các làng nghề truyền thống như Bát Tràng, Nhật Tân, Quảng Bá. Khi kết hợp với kinh tế ban đêm, lễ hội, nghệ thuật công cộng và các không gian sáng tạo, dòng sông có thể tạo ra chuỗi sản phẩm du lịch có giá trị gia tăng cao, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách.
Ở góc độ logistics, việc khai thác hiệu quả tuyến đường thủy trên sông Hồng cũng mở ra cơ hội giảm chi phí vận tải, kết nối Hà Nội với các địa phương vùng trung du, đồng bằng sông Hồng và hệ thống cảng biển phía Bắc. Đây là xu hướng nhiều đô thị lớn trên thế giới đang thúc đẩy nhằm giảm áp lực cho giao thông đường bộ, đồng thời cắt giảm phát thải carbon trong hoạt động vận tải.
Đáng chú ý, việc phát triển hành lang kinh tế ven sông còn có thể nâng cao sức hấp dẫn của Hà Nội đối với dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Trong bối cảnh nhiều tập đoàn quốc tế ngày càng quan tâm đến các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG), một đô thị có hệ thống hạ tầng xanh, không gian công cộng chất lượng, quản trị số và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ rệt trong thu hút FDI cũng như các ngành dịch vụ giá trị gia tăng cao.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều thành phố đã biến các dòng sông thành động lực phát triển kinh tế. Seoul hồi sinh khu vực ven sông Hàn để hình thành không gian văn hóa, du lịch và dịch vụ hiện đại. Paris khai thác giá trị của sông Seine thông qua các không gian công cộng và hoạt động văn hóa. Hay London phát triển mạnh các khu tài chính, thương mại và du lịch dọc sông Thames. Điểm chung của các mô hình này là đặt yếu tố sinh thái, không gian công cộng và giá trị văn hóa song hành với phát triển kinh tế.
Đối với Thành phố Hà Nội, phát triển ven sông Hồng vì vậy không nên được nhìn nhận đơn thuần là một dự án hạ tầng hay mở rộng đô thị, mà là cơ hội tái cấu trúc mô hình tăng trưởng. Nếu kết hợp hiệu quả giữa quy hoạch, công nghệ số, bảo vệ hệ sinh thái và cơ chế quản trị minh bạch, hành lang kinh tế ven sông Hồng có thể trở thành cực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho mục tiêu phát triển xanh, bền vững của Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.