"Ông lớn" mất dần ưu thế trong cuộc đua môi giới
Cuộc đua thị phần môi giới trên thị trường chứng khoán đang bước sang một giai đoạn hoàn toàn khác so với vài năm trước. Nếu giai đoạn 2020-2023, thị trường chứng kiến sự áp đảo của một số tên tuổi lớn thì hiện nay, "miếng bánh" môi giới đang được chia nhỏ hơn khi ngày càng nhiều công ty chứng khoán tham gia cạnh tranh quyết liệt.
Theo thống kê của HoSE, 10 công ty chứng khoán dẫn đầu chỉ còn nắm hơn 65% thị phần môi giới cổ phiếu trong quý II/2026, mức thấp nhất trong nhiều năm và giảm đáng kể so với mức bình quân khoảng 68% ở các quý trước. Điều này đồng nghĩa gần 35% thị phần còn lại đang được chia cho khoảng 70 công ty chứng khoán khác - tỷ lệ cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.
Xu hướng phân mảnh diễn ra ngay cả với những doanh nghiệp từng giữ vị thế thống lĩnh. VPS - công ty nhiều năm liên tiếp dẫn đầu thị phần giảm từ 15,3% xuống còn 12,6%, thấp hơn đáng kể so với thời kỳ đỉnh cao khi từng chiếm hơn 20% thị phần cách đây khoảng hai năm. Vietcap, HSC, MBS, VNDirect, KIS Việt Nam... cũng ghi nhận sự thu hẹp thị phần môi giới.
Mặt khác, SSI là số ít doanh nghiệp cải thiện được vị thế khi nâng thị phần lên 11,17%, tiếp tục giữ vững vị trí thứ hai nhờ mở rộng tệp khách hàng và phát triển hệ thống bán hàng. VPBankS cũng vươn lên vị trí thứ 8 với 3,57% thị phần, đây là mức cao nhất kể từ khi thành lập. Trong khi đó, DNSE tiếp tục mở rộng sự hiện diện ở cả thị trường cơ sở lẫn phái sinh, phản ánh sự nổi lên của nhóm công ty chứng khoán theo định hướng công nghệ.
Việc thị phần không còn tập trung vào một số doanh nghiệp lớn cho thấy cuộc cạnh tranh trong ngành đã chuyển sang giai đoạn mới. Nếu trước đây, các công ty chủ yếu cạnh tranh bằng chính sách miễn phí giao dịch (zero fee), ưu đãi lãi suất margin hay khuyến mại tiền mặt để nhanh chóng thu hút khách hàng, thì hiện nay chiến lược này dần bộc lộ giới hạn.
Sau nhiều đợt tăng vốn trong giai đoạn 2025-2026, mặt bằng lãi suất vẫn duy trì ở mức cao khiến chi phí vốn của các công ty chứng khoán gia tăng. Điều đó khiến việc tiếp tục giảm phí hay duy trì các chương trình ưu đãi quy mô lớn trở nên tốn kém hơn, buộc doanh nghiệp phải chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ, năng lực tư vấn, nền tảng công nghệ và khả năng xây dựng hệ sinh thái khách hàng.
Quan điểm này cũng được lãnh đạo nhiều doanh nghiệp chia sẻ. Chủ tịch SSI Nguyễn Duy Hưng từng cho biết công ty không theo đuổi cuộc đua giảm phí để giành thị phần mà tập trung đầu tư vào đội ngũ phân tích, chất lượng tư vấn, hạ tầng công nghệ và mở rộng kênh tiếp cận khách hàng thông qua nền tảng số. Theo ông, biến động thị phần trong từng quý là điều bình thường, trong khi năng lực phục vụ khách hàng mới là yếu tố quyết định vị thế dài hạn.
Tương tự, SHS cho biết không lựa chọn chiến lược miễn phí giao dịch trên diện rộng mà tập trung phân nhóm khách hàng để thiết kế sản phẩm phù hợp, đồng thời tận dụng lợi thế từ hệ sinh thái SHB và T&T nhằm mở rộng tệp khách hàng doanh nghiệp. DNSE cũng theo đuổi chiến lược khác biệt khi đầu tư mạnh vào nền tảng công nghệ, tích hợp VNeID trong mở tài khoản trực tuyến, phát triển trợ lý AI và liên tục triển khai các chương trình thúc đẩy giao dịch để mở rộng thị phần.
Điều này cho thấy cuộc đua môi giới đang dần chuyển từ "đốt tiền" sang cạnh tranh về năng lực vận hành. Trong giai đoạn thị trường ngày càng “trưởng thành”, lợi thế sẽ thuộc về những công ty sở hữu quy mô vốn lớn, công nghệ hiện đại, hệ sinh thái khách hàng rộng và khả năng cung cấp nhiều dịch vụ tài chính giá trị gia tăng thay vì chỉ dựa vào phí giao dịch.
Định giá vẫn thấp có tạo đà giúp triển vọng lợi nhuận sáng hơn?
Điều đáng chú ý là trong khi cạnh tranh ngày càng gay gắt, định giá của nhóm cổ phiếu chứng khoán lại chưa phản ánh đầy đủ triển vọng tăng trưởng của ngành.
Theo báo cáo chiến lược nửa cuối năm 2026 của VNDirect, nhóm chứng khoán hiện giao dịch với mức P/B khoảng 1,75 lần, thấp hơn mức bình quân khoảng 1,9 lần của 5 năm gần đây. Nhiều doanh nghiệp đầu ngành như FPTS, SSI, MBS, BSC, Vietcap hay VPBankS đều đang giao dịch dưới mức định giá lịch sử, bất chấp triển vọng lợi nhuận được đánh giá tích cực hơn nhờ thanh khoản cải thiện và dư nợ margin duy trì ở mức cao.
Theo VNDirect, việc định giá thấp trong khi các yếu tố cơ bản đang cải thiện tạo dư địa để nhóm cổ phiếu chứng khoán được tái định giá trong nửa cuối năm. NSI cũng đưa ra quan điểm tương tự, song cho rằng cơ hội sẽ không trải đều mà tập trung vào những doanh nghiệp có lợi thế về quy mô vốn, thị phần môi giới lớn và năng lực phát triển mảng ngân hàng đầu tư (IB).
Điểm khác biệt của chu kỳ tăng trưởng lần này là cơ cấu lợi nhuận của ngành đã thay đổi đáng kể so với giai đoạn bùng nổ 2020-2021. Khi đó, nguồn thu chủ yếu đến từ phí môi giới nhờ thanh khoản tăng đột biến. Hiện nay, doanh thu của các công ty chứng khoán đã đa dạng hơn và phụ thuộc nhiều hơn vào các mảng có biên lợi nhuận cao.
Theo số liệu của NSI, trong quý I/2026, doanh thu môi giới toàn ngành đạt 4.883 tỷ đồng, trong khi doanh thu từ cho vay ký quỹ lên tới 11.136 tỷ đồng, cao gấp hơn hai lần. Điều này phản ánh mảng margin đã trở thành nguồn đóng góp lợi nhuận chủ lực của nhiều doanh nghiệp.
Đến cuối quý I, dư nợ cho vay ký quỹ toàn thị trường đã vượt 444.000 tỷ đồng, tăng khoảng 51% so với cùng kỳ năm trước. Dù vậy, theo VNDirect, chỉ một số ít công ty như HSC hay KBSV đã tiệm cận giới hạn cho vay trên vốn chủ sở hữu, đồng nghĩa phần lớn doanh nghiệp vẫn còn dư địa mở rộng hoạt động cho vay nếu thanh khoản thị trường tiếp tục cải thiện.
Diễn biến tại MBS là một ví dụ điển hình. Báo cáo tài chính quý II/2026 cho thấy doanh thu môi giới giảm 15% so với cùng kỳ, nhưng doanh thu từ cho vay và tự doanh tăng mạnh, giúp lợi nhuận trước thuế vẫn tăng 38%. Dư nợ margin của MBS cũng lập kỷ lục mới gần 16.700 tỷ đồng. Điều này cho thấy động lực tăng trưởng của ngành đang dịch chuyển từ hoạt động môi giới sang các mảng kinh doanh có hiệu quả sinh lời cao hơn như cho vay ký quỹ, ngân hàng đầu tư, tư vấn phát hành và tự doanh.
Ngoài câu chuyện định giá, nhóm công ty chứng khoán còn đứng trước nhiều động lực tăng trưởng mang tính chu kỳ trong những năm tới. VNDirect dự báo giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên trong nửa cuối năm 2026 có thể đạt khoảng 34.000 tỷ đồng, tăng khoảng 16% so với cùng kỳ. Thanh khoản cải thiện không chỉ giúp doanh thu môi giới phục hồi mà còn tạo điều kiện để các công ty mở rộng dư nợ cho vay ký quỹ, một mảng mà đang đóng góp tỷ trọng lợi nhuận lớn nhất.
Động lực lớn hơn đến từ câu chuyện nâng hạng thị trường. Nếu Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng vào tháng 9 và tiếp tục đáp ứng các tiêu chí của MSCI trong năm 2027, thị trường có thể đón lượng vốn ngoại quy mô lớn.
Theo NSI, quá trình nâng hạng có thể giúp thị trường thu hút từ 0,8-4 tỷ USD vốn thụ động, đồng thời kéo theo khoảng 5-10 tỷ USD tổng dòng vốn ngoại trong hai năm tới. Không chỉ gia tăng thanh khoản, dòng vốn này còn tạo điều kiện để các công ty chứng khoán mở rộng hoạt động môi giới tổ chức, lưu ký, giao dịch ký quỹ và tư vấn đầu tư.
Bên cạnh đó, làn sóng IPO và thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước cũng được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới. NSI ước tính tổng giá trị huy động vốn từ các thương vụ tiềm năng trong giai đoạn 2026-2028 có thể vượt 40 tỷ USD, trải rộng ở nhiều lĩnh vực như công nghệ, tài chính, bán lẻ, hạ tầng và y tế.
Đây sẽ là "sân chơi" của các doanh nghiệp có thế mạnh về ngân hàng đầu tư như SSI, Vietcap, HSC, đồng thời mở ra nhiều cơ hội cho các công ty thuộc hệ sinh thái ngân hàng như TCBS, VPBankS hay MBS trong việc tư vấn phát hành, phân phối chứng khoán và thu xếp vốn.
Cơ hội hưởng lợi đầu tư từ cả sóng ngắn và triển vọng dài hạn
Nhìn từ các yếu tố trên, nhóm cổ phiếu chứng khoán đang sở hữu đồng thời cả động lực ngắn hạn lẫn câu chuyện tăng trưởng dài hạn.
Trong ngắn hạn, nhóm này được kỳ vọng hưởng lợi từ thanh khoản thị trường cải thiện, kết quả kinh doanh quý II tích cực, kỳ vọng nâng hạng và mặt bằng định giá còn thấp hơn trung bình nhiều năm. Nếu dòng tiền tiếp tục quay lại thị trường, đây nhiều khả năng sẽ là một trong những nhóm cổ phiếu phản ứng sớm nhất.
Ở góc nhìn dài hạn, dư địa tăng trưởng không còn đến từ hoạt động môi giới đơn thuần mà đến từ quá trình mở rộng quy mô thị trường vốn Việt Nam. Nâng hạng thị trường, sự gia tăng số lượng nhà đầu tư, làn sóng IPO, phát triển ngân hàng đầu tư, sản phẩm phái sinh, thị trường carbon và các dịch vụ tài chính mới sẽ giúp các công ty chứng khoán từng bước chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng đa dạng nguồn thu và nâng cao hiệu quả sinh lời.
Tuy nhiên, cơ hội sẽ không còn mang tính đồng đều như các chu kỳ trước. Giữa làn sóng thị phần môi giới ngày càng phân mảnh và chi phí vốn gia tăng, dòng tiền nhiều khả năng sẽ ưu tiên những doanh nghiệp có quy mô vốn lớn, nền tảng công nghệ tốt, lợi thế hệ sinh thái và khả năng duy trì tăng trưởng ở các mảng margin, ngân hàng đầu tư và quản lý tài sản.
Ở chiều ngược lại, rủi ro vẫn đến từ mặt bằng lãi suất cao, khiến chi phí huy động vốn tăng nhanh hơn khả năng điều chỉnh lãi suất cho vay margin. Cùng với đó, áp lực cạnh tranh gay gắt khiến nhiều doanh nghiệp khó cải thiện biên lợi nhuận nếu tiếp tục theo đuổi chiến lược giảm phí để mở rộng thị phần.
Tựu trung lại, nhóm cổ phiếu chứng khoán đang đứng trước một nghịch lý đáng chú ý: thị phần môi giới ngày càng phân mảnh nhưng triển vọng lợi nhuận vẫn tích cực, trong khi định giá của nhiều doanh nghiệp đầu ngành vẫn thấp hơn mức trung bình lịch sử. Điều này mở ra cơ hội tái định giá cho nhóm cổ phiếu chứng khoán trong nửa cuối năm 2026 và xa hơn, song dòng tiền nhiều khả năng sẽ tập trung vào các doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững, lợi thế cạnh tranh rõ ràng và khả năng tận dụng tốt chu kỳ phát triển mới của thị trường vốn Việt Nam.