Thay vì quản lý theo điều kiện kinh doanh như trước đây, cơ quan quản lý chuyển sang mô hình quản lý dựa trên tiêu chuẩn, góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp.
Thông tư số 83/2026/TT-BTC bàn hành ngày 30/6/2026, quy định tiêu chuẩn hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan, tiêu chuẩn nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan; tổ chức thi, cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan; quản lý hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan, nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan.
Tiêu chuẩn hoạt động của đại lý và nhân viên đại lý
Theo đó, tiêu chuẩn hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan, tiêu chuẩn nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan (Điều 3 Thông tư số 83/2026/TT-BTC) được quy định như sau: Tiêu chuẩn đối với đại lý làm thủ tục hải quan: Là doanh nghiệp được thành lập và đang hoạt động theo quy định của pháp luật. Người đứng tên thành lập doanh nghiệp không thuộc trường hợp quy định tại điểm g khoản 6 Điều 11 Thông tư này; Có hạ tầng công nghệ thông tin thực hiện khai hải quan điện tử, gồm: phần mềm khai hải quan, chữ ký số, internet, hệ thống máy tính để phục vụ khai hải quan điện tử và các tiêu chuẩn khác theo quy định pháp luật có liên quan; Có nhân viên đủ tiêu chuẩn là nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan; Không thuộc danh sách đại lý làm thủ tục hải quan không được hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan do vi phạm các quy định trong quá trình hoạt động đại lý hải quan theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 8 Thông tư này.
Tiêu chuẩn đối với nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan: Là công dân Việt Nam, đủ 18 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự; Có trình độ cao đẳng trở lên; Có chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan được cấp theo quy định tại Thông tư này. Trường hợp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan quá thời hạn 05 (năm) năm kể từ ngày cấp thì phải hoàn thành khóa đào tạo bổ sung kiến thức pháp luật hải quan theo quy định tại khoản 7 Điều 11 Thông tư này. Khóa đào tạo bổ sung kiến thức được thực hiện trong thời gian 03 (ba) năm tính đến thời điểm doanh nghiệp gửi thông báo hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan đến Cục Hải quan;
Nhân viên đại lý phải tham gia đầy đủ chương trình cập nhật kiến thức theo quy định tại khoản 7 Điều 11 Thông tư này; Được cơ quan hải quan cấp mã số nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan theo quy định; Không thuộc danh sách cá nhân không được cấp mã số nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan do vi phạm các quy định trong quá trình hoạt động nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan quy định tại điểm g khoản 6 Điều 11 Thông tư này”.
Thay đổi phương thức quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quan
Hoạt động kinh doanh dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quan không còn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, không còn phải cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện trước khi hoạt động kinh doanh. Thay vào đó, Bộ Tài chính quản lý bằng tiêu chuẩn.
Doanh nghiệp tự rà soát, đối chiếu tiêu chuẩn quy định để xây dựng, trang bị các tiêu chuẩn theo quy định và thông báo cho Cục Hải quan việc đáp ứng tiêu chuẩn hoạt động đại lý hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan làm việc tại doanh nghiệp trước khi hoạt động.
Doanh nghiệp thực hiện và tự chịu trách nhiệm đối với hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan. Cơ quan hải quan sẽ “hậu kiểm” trong quá trình doanh nghiệp hoạt động. Nếu doanh nghiệp không đảm bảo duy trì các tiêu chuẩn thì cơ quan hải quan sẽ dừng quyền hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan của doanh nghiệp trên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
Theo quy định tại Thông tư số 83/2026/TT-BTC thì việc đăng ký tham gia kỳ thi cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan được thực hiện qua Cổng dịch vụ công trực tuyến của Cục Hải quan. Phương thức này sẽ tạo thuận lợi và cắt giảm chi phí cho các tổ chức cá nhân so với phương thức nộp hồ sơ giấy để đăng ký dự thi như trước đây.
Thông tư cũng quy định hình thức thi cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan là trắc nghiệm trên máy tính. Đây là hình thức thi đã được Cục Hải quan thực hiện và được đánh giá cao về tính hiệu quả, minh bạch trong nhiều năm vừa qua.
Thông tư bãi bỏ các quy định về phúc khảo kết quả thi, miễn thi một số môn thi và bảo lưu kết quả thi được quy định tại Thông tư số 12/2015/TT-BTC và các văn bản sửa đổi bổ sung.
Thông tư cũng quy định việc hủy bỏ chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan đối với các trường hợp vi phạm trong thi cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan hoặc có hành vi vi phạm nghiêm trọng trong quá trình hoạt động nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan.
Chuyển từ “điều kiện” sang “tiêu chuẩn” hoạt động
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Thông tư là ban hành bộ tiêu chuẩn đối với đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, thay thế các quy định về điều kiện hoạt động trước đây đã được bãi bỏ theo chủ trương cải cách thủ tục hành chính.
Theo đó, doanh nghiệp muốn hoạt động đại lý hải quan cần đáp ứng các tiêu chuẩn về tư cách pháp lý, hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ khai hải quan điện tử, có nhân viên đạt tiêu chuẩn theo quy định và không thuộc diện bị dừng hoạt động do vi phạm. Đối với nhân viên đại lý, Thông tư quy định rõ các tiêu chuẩn về trình độ, chứng chỉ nghiệp vụ, cập nhật kiến thức định kỳ, được cấp mã số nhân viên và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu theo quy định.
Thông tư 83/2026/TT-BTC cũng thay đổi phương thức quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quan. Theo đó, lĩnh vực này không còn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện và doanh nghiệp không phải xin cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện trước khi hoạt động.
Thay vào đó, doanh nghiệp chủ động tự đánh giá việc đáp ứng các tiêu chuẩn, thực hiện thông báo với Cục Hải quan trước khi cung cấp dịch vụ và tự chịu trách nhiệm trong quá trình hoạt động. Cơ quan hải quan sẽ thực hiện hậu kiểm để giám sát việc duy trì các tiêu chuẩn. Trường hợp doanh nghiệp không còn đáp ứng yêu cầu, quyền hoạt động đại lý hải quan sẽ bị dừng trên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
Theo lãnh đạo Cục Hải quan, cách tiếp cận mới giúp giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian gia nhập thị trường, đồng thời nâng cao trách nhiệm tự quản của doanh nghiệp. Thông tư cũng có nhiều đổi mới trong công tác tổ chức thi cấp chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan. Thí sinh thực hiện đăng ký dự thi trực tuyến thông qua Cổng dịch vụ công của Cục Hải quan, thay cho hình thức nộp hồ sơ giấy như trước đây, qua đó tiết kiệm thời gian và chi phí cho người tham gia.
Bên cạnh đó, kỳ thi tiếp tục được tổ chức theo hình thức trắc nghiệm trên máy tính nhằm bảo đảm tính minh bạch, khách quan và hiệu quả. Đồng thời, Thông tư bãi bỏ các quy định về phúc khảo kết quả thi, miễn thi một số môn và bảo lưu kết quả thi theo các quy định trước đây.
Để nâng cao chất lượng đội ngũ nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, Thông tư bổ sung quy định về việc hủy bỏ chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan đối với các trường hợp vi phạm quy chế thi hoặc có hành vi vi phạm nghiêm trọng trong quá trình hành nghề.