Đây là những vấn đề được phân tích, luận bàn tại Tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức sáng 9/7.
Muốn đạt 100 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng phải gấp đôi hiện nay
Tại tọa đàm, các chuyên gia đều thống nhất rằng mục tiêu 100 tỷ USD không phải là quá xa vời, nhưng sẽ rất khó đạt nếu ngành tiếp tục duy trì cách tăng trưởng như hiện nay.
Theo thông tin được đưa ra, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đã đạt hơn 70 tỷ USD. Đây là nền tảng quan trọng để ngành hướng tới mục tiêu 100 tỷ USD trước năm 2030, thậm chí nhiều ý kiến kỳ vọng có thể hoàn thành ngay vào cuối năm 2027 nếu có các giải pháp đủ mạnh.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), đây là mục tiêu rất thách thức khi ngành vẫn đang đối mặt với nhiều "điểm nghẽn".
Trong 6 tháng đầu năm 2026, nhiều mặt hàng xuất khẩu vẫn gặp khó về kiểm dịch, kiểm nghiệm và chất lượng sản phẩm, trong khi các thị trường nhập khẩu liên tục nâng cao yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc. Ông Nguyễn Thanh Bình cho rằng, muốn đạt mốc 100 tỷ USD thì trước hết phải tháo gỡ các rào cản này để gia tăng giá trị xuất khẩu thay vì chỉ tăng sản lượng.
Đối với ngành thủy sản, ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đưa ra phép tính cụ thể hơn. Nếu muốn đạt mục tiêu 100 tỷ USD ngay trong năm 2027, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành phải tăng khoảng 30%, trong khi mức tăng trưởng thông thường hiện nay chỉ khoảng 15-20%. Riêng xuất khẩu thủy sản năm 2026 được dự báo đạt hơn 12 tỷ USD, tăng khoảng 10%, cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn nhưng chưa đủ để tạo bước đột phá cho toàn ngành.
Doanh nghiệp phải là động lực của mô hình tăng trưởng mới
Không chỉ nhìn vào các con số, các chuyên gia cho rằng bài toán lớn hơn nằm ở chất lượng tăng trưởng.
Ông Đặng Kim Sơn, chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển Nông nghiệp nông thôn, nhận định xuất khẩu nông sản Việt Nam nhiều năm qua liên tục duy trì mức tăng trưởng hai con số và là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng đang có dấu hiệu chậm lại khi mô hình phát triển chủ yếu dựa vào mở rộng sản lượng đã dần tới hạn.
Để chinh phục mục tiêu 100 tỷ USD, ngành nông nghiệp cần chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, phát triển chuỗi giá trị và nâng cao năng suất lao động. Thay vì cạnh tranh bằng giá rẻ, nông sản Việt Nam phải cạnh tranh bằng chất lượng, tiêu chuẩn xanh và khả năng đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.
Các chuyên gia tại tọa đàm cũng nhất trí rằng, doanh nghiệp sẽ là chủ thể quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu 100 tỷ USD. Từ đầu tư công nghệ, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển logistics đến mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu đều cần vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp.
Trong khi đó, Nhà nước cần tiếp tục mở rộng thị trường thông qua các hiệp định thương mại tự do, hoàn thiện hệ thống kiểm dịch, nâng cấp hạ tầng logistics, đơn giản hóa thủ tục xuất khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của các thị trường lớn. Đây cũng là định hướng mà Thủ tướng Chính phủ nhiều lần nhấn mạnh khi yêu cầu phát triển kinh tế nông nghiệp, lấy thị trường làm trung tâm, lấy doanh nghiệp làm động lực và lấy người nông dân làm chủ thể của quá trình sản xuất.
Trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng cạnh tranh, mục tiêu 100 tỷ USD xuất khẩu nông, lâm, thủy sản không chỉ là bài toán về quy mô mà còn là thước đo cho quá trình chuyển đổi từ nền nông nghiệp dựa vào sản lượng sang nền nông nghiệp dựa trên giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh bền vững.