Văn phòng Trung ương Đảng - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vừa ban hành Thông báo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương, tại phiên họp chuyên đề về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị.
Theo kết luận, sau hơn một năm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, công tác chuyển đổi số trong hệ thống chính trị đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Nhận thức về chuyển đổi số được nâng lên, thể chế từng bước hoàn thiện, nhiều nền tảng số và cơ sở dữ liệu quan trọng được hình thành, việc xử lý văn bản điện tử, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, khai thác dữ liệu dân cư và định danh điện tử ngày càng đi vào thực chất.
Đặc biệt, chuyển đổi số đã góp phần bảo đảm hoạt động thông suốt của hệ thống chính trị, phục vụ vận hành mô hình tổ chức mới và chính quyền ba cấp. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều hạn chế và điểm nghẽn vẫn cần khẩn trương khắc phục.
Ba nghịch lý lớn cản trở tiến trình chuyển đổi số
Qua báo cáo của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo và ý kiến tại phiên họp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ ra ba nghịch lý lớn đang làm giảm hiệu quả chuyển đổi số.
Thứ nhất, nguồn lực dành cho chuyển đổi số còn hạn chế nhưng nguồn vốn đã bố trí lại chưa được sử dụng hiệu quả. Tỷ lệ giải ngân mới đạt hơn 12,2%, thấp hơn nhiều so với mức giải ngân đầu tư công chung của cả nước. Trong khi nhiều địa phương, đặc biệt ở cấp xã, vẫn thiếu thiết bị, hạ tầng và nguồn lực để làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu thì nguồn vốn đã được phân bổ lại chậm đưa vào sử dụng.
Thứ hai, mặc dù các bộ, ngành và địa phương đã đầu tư nhiều hệ thống, nền tảng và cơ sở dữ liệu, song mức độ liên thông, chia sẻ và khai thác dữ liệu vẫn chưa tương xứng với nguồn lực đầu tư. Dữ liệu chưa thực sự trở thành nguồn lực phục vụ quản trị quốc gia, phát triển kinh tế số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Thực tế tại cấp xã cho thấy các hệ thống, phần mềm và dữ liệu còn phân tán, thiếu kết nối. Cán bộ, công chức phải thao tác trên nhiều hệ thống khác nhau do Trung ương và địa phương triển khai, dẫn đến trùng lặp quy trình, gia tăng áp lực công việc và ảnh hưởng đến chất lượng phục vụ.
Thứ ba, quyết tâm chính trị rất lớn nhưng kết quả triển khai ở nhiều nơi chưa tương xứng, còn mang tính hình thức, đối phó và thiếu chuyển biến thực chất. Trong cùng điều kiện về thể chế và chính sách, có địa phương triển khai hiệu quả, trong khi một số bộ, ngành và địa phương vẫn chậm tiến độ, chủ yếu viện dẫn khó khăn, vướng mắc.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, ba nghịch lý trên cho thấy điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không còn nằm ở nhận thức, chủ trương hay nguồn lực mà nằm ở năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm đến cùng của từng cơ quan, đơn vị, đặc biệt là người đứng đầu. Vì vậy, yêu cầu trọng tâm trong thời gian tới là siết chặt kỷ luật thực thi, xác định rõ trách nhiệm, đánh giá kết quả theo sản phẩm đầu ra và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu.
Sáu nhiệm vụ trọng tâm tạo đột phá
Để khắc phục các điểm nghẽn, Ban Chỉ đạo thống nhất triển khai nhóm nhiệm vụ cấp bách trong 100 ngày và các nhiệm vụ tạo đột phá, trong đó tập trung vào sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Trước hết, các cơ quan phải xử lý dứt điểm những nhiệm vụ quá hạn, văn bản còn nợ đọng và các điểm nghẽn đã được xác định. Mỗi nhiệm vụ phải xác định rõ người chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành và kết quả đầu ra, coi đây là căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể và cá nhân.
Thứ hai, đẩy mạnh phát triển dữ liệu và các nền tảng dùng chung, coi dữ liệu là tài nguyên chiến lược của chuyển đổi số. Từ nay đến hết năm 2026, các bộ, ngành và địa phương phải hoàn thành việc rà soát, làm sạch, chuẩn hóa, kết nối và khai thác dữ liệu trong toàn hệ thống chính trị; đồng thời hoàn thiện các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia để khai thác, chia sẻ theo quy định.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tiếp tục định danh phương tiện giao thông và thiết bị bay không người lái (UAV); khẩn trương kết nối VNeID với hệ thống định danh điện tử của Singapore và các nước ASEAN, đồng thời mở rộng các tiện ích phục vụ người dân, doanh nghiệp và công tác quản lý nhà nước.
Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số phục vụ vận hành hệ thống chính trị và chính quyền ba cấp theo hướng đồng bộ, thông suốt và hiệu quả. Việc hoàn thiện hạ tầng số từ Trung ương đến cấp xã, nâng cấp Cổng Dịch vụ công quốc gia và cải cách thủ tục hành chính phải gắn với nguyên tắc không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu.
Chất lượng dịch vụ công trực tuyến sẽ được đánh giá dựa trên mức độ sử dụng thực tế, sự thuận tiện và khả năng tiết giảm thời gian, chi phí cho người dân và doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào số lượng thủ tục được đưa lên môi trường số.
Thứ tư, chủ động phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) theo hướng an toàn, có kiểm soát và hiệu quả. AI được xác định là công cụ hỗ trợ nâng cao năng suất và chất lượng công việc nhưng không thay thế trách nhiệm và thẩm quyền của con người. Việc triển khai phải ưu tiên các mô hình tập trung, dùng chung, tránh đầu tư dàn trải, đồng thời bảo đảm an ninh và an toàn dữ liệu ngay từ khâu thiết kế.
Thứ năm, bảo đảm vững chắc an ninh mạng, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu quốc gia. Mọi hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu phải được thiết kế theo nguyên tắc "an toàn ngay từ đầu", tuyệt đối không để xảy ra tình trạng dữ liệu quốc gia, dữ liệu của người dân và doanh nghiệp bị lộ, lọt, mua bán hoặc khai thác trái phép.
Thứ sáu, tăng cường công tác lãnh đạo, kiểm tra, giám sát và đánh giá theo sản phẩm đầu ra. Nhiệm vụ chỉ được coi là hoàn thành khi tạo ra sản phẩm cụ thể, vận hành hiệu quả, có dữ liệu kiểm chứng và mang lại giá trị thực tiễn. Kết quả chuyển đổi số sẽ trở thành tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, thi đua, khen thưởng và xem xét trách nhiệm của người đứng đầu.
Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, bộ, ngành và địa phương triển khai quyết liệt Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số, tạo chuyển biến rõ nét ngay trong năm 2026, đưa chuyển đổi số trở thành động lực đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.