Sau khi Công an tỉnh Thanh Hóa khởi tố ông Đặng Ngọc Thảo, Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ (PNJ Lab), liên quan đến đường dây buôn lậu hơn 28.000 viên kim cương, tâm điểm chú ý của thị trường không chỉ dừng ở trách nhiệm của một cá nhân. Điều người tiêu dùng và giới đầu tư quan tâm hơn là nguồn gốc của hơn 28.000 viên kim cương này, cách hợp thức hóa và liệu các viên kim cương có từng đi vào thị trường chính thống hay không.
Trong buổi gặp gỡ nhà đầu tư ngày 6/7, bà Cao Thị Ngọc Dung, Chủ tịch HĐQT PNJ, khẳng định toàn bộ kim cương doanh nghiệp kinh doanh được hình thành từ hai nguồn gồm nhập khẩu chính ngạch và thu mua lại từ khách hàng theo chương trình của công ty.
Đáng chú ý, bà Dung cho biết kim cương nhập khẩu của PNJ chủ yếu đến từ Thái Lan và Hong Kong, đồng thời khẳng định không có viên nào trong số khoảng 28.000 viên kim cương bị cáo buộc liên quan đến vụ buôn lậu được bán qua hệ thống phân phối của PNJ. Đây là một tuyên bố có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh vụ án đang được điều tra. Tuy nhiên, khi đối chiếu với số liệu nhập khẩu chính thức của Cục Hải quan, một số dữ liệu đang đặt ra những câu hỏi cần được doanh nghiệp tiếp tục làm rõ.
Thái Lan và Hong Kong chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong nhập khẩu kim cương của Việt Nam
Theo thống kê của Cục Hải quan, năm 2025 Việt Nam nhập khẩu khoảng 241,2 triệu USD kim cương. Nguồn cung lớn nhất không đến từ Thái Lan hay Hong Kong mà tập trung tại các trung tâm giao dịch kim cương truyền thống của thế giới. Trong đó, Ấn Độ dẫn đầu với 107,6 triệu USD, tiếp theo là Bỉ với 51,7 triệu USD, Botswana đạt 22,3 triệu USD và Mỹ đạt 8,9 triệu USD. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu từ Hong Kong chỉ đạt khoảng 6,7 triệu USD, còn Thái Lan hơn 4 triệu USD.
Như vậy, tổng kim ngạch nhập khẩu kim cương của cả Việt Nam từ hai thị trường được Chủ tịch PNJ nhắc đến chỉ khoảng 10,8 triệu USD trong năm 2025, tương đương hơn 280 tỷ đồng theo tỷ giá hiện hành.
Bức tranh trong 6 tháng đầu năm 2026 cũng không thay đổi đáng kể. Ấn Độ tiếp tục là thị trường lớn nhất với 63,2 triệu USD, Bỉ đạt 17,9 triệu USD, Israel tăng lên 9,1 triệu USD, Botswana đạt 7,7 triệu USD. Trong khi đó, Hong Kong giảm còn 2,8 triệu USD, còn Thái Lan tăng lên 5,1 triệu USD. Ngay cả khi cộng gộp hai thị trường này, quy mô nhập khẩu vẫn thấp hơn đáng kể so với các nguồn cung truyền thống như Ấn Độ hay Bỉ.
Ở chiều ngược lại, các báo cáo thường niên của PNJ cho thấy kim cương là một trong những nhóm sản phẩm có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo ước tính của SSI Research, các sản phẩm liên quan đến kim cương hiện đóng góp khoảng 33% doanh thu mảng trang sức của PNJ. Với doanh thu năm 2025 đạt hơn 35.400 tỷ đồng, quy mô doanh thu từ nhóm sản phẩm này có thể lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng.
Các báo cáo của PNJ cũng cho thấy lượng kim cương sử dụng duy trì ở mức lớn qua nhiều năm. Năm 2022, doanh nghiệp công bố sử dụng hơn 146.000 carat kim cương nguyên liệu; năm 2024 đạt gần 108.000 carat; năm 2025 lượng kim cương cùng đá quý và đá thường được sử dụng khoảng 914.100 carat.
Chính vì vậy, phát biểu của lãnh đạo PNJ rằng nguồn kim cương nhập khẩu chủ yếu đến từ Thái Lan và Hong Kong đã làm dấy lên một câu hỏi, đó là, nếu đây là hai thị trường nhập khẩu chủ yếu của doanh nghiệp thì quy mô nhập khẩu thực tế của PNJ từ hai thị trường này là bao nhiêu?
Câu hỏi này xuất phát từ thực tế rằng tổng kim ngạch nhập khẩu kim cương của cả Việt Nam từ Thái Lan và Hong Kong trong năm 2025 chỉ đạt khoảng 10,8 triệu USD theo thống kê của Cục Hải quan. Cho thấy khoảng cách giữa quy mô kinh doanh kim cương mà PNJ công bố với quy mô nhập khẩu từ hai thị trường nói trên là điểm đang cần thêm dữ liệu để thị trường có thể đánh giá đầy đủ.
Cần thêm dữ liệu để làm rõ nguồn cung
Cần lưu ý rằng số liệu của Cục Hải quan phản ánh tổng kim ngạch nhập khẩu của toàn bộ Việt Nam, trong khi phát biểu của Chủ tịch PNJ đề cập đến nguồn nhập khẩu của riêng doanh nghiệp. Vì vậy, hai nhóm dữ liệu không mặc nhiên phủ định lẫn nhau.
Mặc dù vậy, với vị thế là doanh nghiệp dẫn đầu thị trường trang sức, mọi thông tin liên quan đến nguồn gốc kim cương đều có tác động trực tiếp đến niềm tin của người tiêu dùng và nhà đầu tư.
Trong bối cảnh đó, thị trường đang chờ đợi thêm những thông tin cụ thể hơn từ PNJ như tỷ trọng kim cương nhập khẩu theo từng thị trường, kim ngạch nhập khẩu của doanh nghiệp qua các năm, tỷ lệ giữa kim cương nhập khẩu mới và kim cương thu mua lại từ khách hàng, cũng như cơ cấu giữa kim cương tự nhiên và kim cương nhân tạo. Đây là những dữ liệu có thể giúp lý giải rõ hơn mối tương quan giữa phát biểu của doanh nghiệp và số liệu nhập khẩu chính thức.
Đến thời điểm hiện tại, vụ án liên quan hơn 28.000 viên kim cương vẫn đang trong quá trình điều tra và cơ quan chức năng chưa đưa ra kết luận về trách nhiệm của PNJ. Tuy nhiên, chính vì chưa có kết luận nên mọi khoảng trống thông tin đều có thể tạo ra những nghi vấn trên thị trường.
Đối với một doanh nghiệp mà kim cương được ước tính đóng góp khoảng một phần ba doanh thu mảng trang sức, việc minh bạch về nguồn cung, chuỗi nhập khẩu và cơ chế kiểm soát chất lượng không chỉ là yêu cầu về quản trị doanh nghiệp mà còn là yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin của người tiêu dùng và nhà đầu tư.
Điều công chúng đang chờ đợi lúc này không chỉ là khẳng định rằng các viên kim cương trong vụ án không đi vào hệ thống phân phối của PNJ, mà còn là những dữ liệu đủ chi tiết để lý giải rõ nguồn cung kim cương của doanh nghiệp trong bối cảnh số liệu nhập khẩu chính thức từ Cục Hải quan đang cho thấy một bức tranh khác về cơ cấu thị trường.
Cửa hàng có bắt buộc phải mua lại kim cương, nhẫn đính kim cương đã bán?
Hiện nay, nhiều người tiêu dùng băn khoăn, nếu muốn bán lại kim cương rời hoặc nhẫn vàng đính kim cương đã mua trước đó để thu hồi vốn thì cửa hàng đã bán có bắt buộc phải thu mua lại hay không. Đồng thời, nếu nghi ngờ sản phẩm là hàng giả nhưng cửa hàng từ chối mua lại, người mua cần làm gì để bảo vệ quyền lợi?
Về bản chất, giao dịch mua bán kim cương rời hoặc nhẫn vàng đính kim cương là quan hệ dân sự được xác lập trên nguyên tắc tự nguyện, "thuận mua vừa bán". Vì vậy, cửa hàng không có nghĩa vụ pháp lý phải mua lại sản phẩm đã bán, trừ trường hợp trước đó đã có chính sách hoặc cam kết thu đổi, thu mua lại với khách hàng thì phải thực hiện đúng nội dung đã cam kết.
Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp quy định rất cụ thể về chính sách thu mua lại. Chẳng hạn, có đơn vị không nhận thu mua lại một số loại kim cương rời; hoặc chỉ áp dụng tỷ lệ thu đổi 80-90% đối với một số dòng sản phẩm và chỉ dành cho các hóa đơn được phát hành trong một khoảng thời gian nhất định.
Do đó, trước khi quyết định mua kim cương hoặc trang sức đính kim cương, người tiêu dùng nên tìm hiểu kỹ chính sách thu mua lại của từng doanh nghiệp để tránh rủi ro khi có nhu cầu chuyển nhượng hoặc thu hồi vốn.
Trong trường hợp cửa hàng từ chối thu mua, người sở hữu vẫn có thể bán cho các đơn vị kinh doanh khác nếu hai bên đạt được thỏa thuận.
Đối với trường hợp nghi ngờ sản phẩm đã mua là kim cương giả hoặc bị làm giả chứng nhận, người tiêu dùng nên đưa sản phẩm đến đơn vị kiểm định độc lập để xác minh chất lượng. Nếu kết quả kiểm định cho thấy sản phẩm không đúng như cam kết khi bán, người mua có thể thu thập hóa đơn, chứng từ và kết quả kiểm định để gửi đơn tố giác tới cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền nhằm điều tra, xử lý hành vi vi phạm (nếu có) và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.