Ngày 14/7, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp tổ chức Diễn đàn “Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu tăng trưởng hai con số”.
Tốc độ tăng trưởng cao đi đôi với phát triển bền vững
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, PGS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi đổi mới mô hình tăng trưởng sâu sắc hơn để từng bước đạt tốc độ tăng trưởng hai con số. Đây được xác định không đơn thuần là chỉ tiêu về quy mô hay tốc độ, mà là yêu cầu tạo ra bước chuyển về chất lượng thể chế, năng suất, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả phân bổ nguồn lực.
Yêu cầu đặt ra không chỉ là đạt tốc độ tăng trưởng cao mà còn phải nâng cao chất lượng, tính bền vững và khả năng chống chịu của nền kinh tế. Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ xác định mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP cả nước năm 2026 từ 10% trở lên, gắn với giữ vững ổn định kinh tế vi mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.
Ở tầm trung hạn, Nghị quyết số 25/2026/QH16 về Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2026-2030 đặt mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, đồng thời thực hiện mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và thuộc nhóm 30 nền kinh tế có quy mô GDP hàng đầu thế giới.
Theo các chuyên gia tại Diễn đàn, trong việc đánh giá tiến trình thực hiện các mục tiêu nêu trên, cần phân biệt giữa phân loại nền kinh tế theo thu nhập của Ngân hàng Thế giới và mục tiêu phát triển quốc gia. Từ ngày 1/7/2026, tương ứng với năm tài khóa 2027 của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam được chuyển từ nhóm nền kinh tế có thu nhập trung bình thấp sang nhóm nền kinh tế có thu nhập trung bình cao.
Việc phân loại được thực hiện hằng năm trên cơ sở GNI bình quân đầu người của năm dương lịch liền trước, tính theo phương pháp Atlas của Ngân hàng Thế giới và được sử dụng cho mục đích phân tích, thống kê cũng như một số hoạt động nghiệp vụ của Ngân hàng Thế giới.
Vì vậy, việc Việt Nam sớm được xếp vào nhóm nước thu nhập trung bình cao là một dấu mốc quan trọng, nhưng không đồng nghĩa với việc đã hoàn thành mục tiêu quốc gia đến năm 2030. Mục tiêu này còn bao hàm những yêu cầu rộng lớn hơn về trình độ công nghiệp, năng suất, khoa học – công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, thể chế phát triển và mức sống của người dân.
Chính sách thuế phải khuyến khích mở rộng năng lực sản xuất
Kết quả sáu tháng đầu năm 2026 cho thấy, nền kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, song khoảng cách đến mục tiêu tăng trưởng hai con số vẫn còn lớn. GDP quý II/2026 ước tăng 8,39% so với cùng kỳ năm trước, qua đó đưa tốc độ tăng GDP sáu tháng đầu năm lên 8,18%.
Triển khai thực hiện Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 tại Hội nghị lần thứ hai của Ban chấp hành Trung ương Đảng (Khóa XIV), Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 168/NQ-CP ngày 27/6/2026 về cập nhật kịch bản tăng trưởng và các giải pháp trọng tâm trong những quý còn lại, tiếp tục xác định mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 phấn đấu từ 10% trở lên, gắn với giữ vững ổn định kinh tế vi mô.
Theo kịch bản điều chỉnh kèm theo Nghị quyết, để đạt mục tiêu tăng trưởng cả năm, GDP trong sáu tháng cuối năm phải tăng khoảng 11,9%. Đây là mức tăng trưởng rất cao, đòi hỏi các chính sách tài khóa, tiền tệ, đầu tư công, phát triển doanh nghiệp và cải cách thể chế phải được phối hợp chặt chẽ, nhưng đồng thời không được làm gia tăng mất cân đối vĩ mô hoặc suy giảm tính bền vững tài khóa.
Theo chuyên gia Nguyễn Văn Phụng (nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế Doanh nghiệp lớn, Bộ Tài chính) cho biết, trong bối cảnh kiên trì theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số trong các năm tiếp theo, chính sách thuế cần được nhìn nhận không chỉ là công cụ huy động nguồn thu cho ngân sách nhà nước mà còn là một bộ phận quan trọng của chính sách phát triển.
“Thông qua việc tác động đến tiêu dùng, tiết kiệm, đầu tư, đổi mới công nghệ và quyết định phân bổ nguồn lực của các chủ thể kinh tế, chính sách thuế có thể góp phần hỗ trợ tổng cầu trong ngắn hạn, khuyến khích mở rộng năng lực sản xuất và nâng cao năng suất trong trung và dài hạn”, ông Nguyễn Văn Phụng cho biết.
Mô hình tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số
Trước mô hình tăng trưởng đang đòi hỏi phải chuyển đổi mạnh mẽ, ông Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, trong giai đoạn mới, mô hình tăng trưởng cần dựa nhiều hơn vào năng suất lao động, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chất lượng doanh nghiệp, thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào vốn đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác lợi thế chi phí thấp.
Cũng theo ông Phạm Anh Tuấn, trong bối cảnh làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và dòng vốn FDI chất lượng cao, khu vực doanh nghiệp cũng phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ chi phí đầu vào, các tiêu chuẩn xanh, môi trường - xã hội - quản trị (ESG), yêu cầu chuyển đổi số và sự cạnh tranh gay gắt của thương mại điện tử xuyên biên giới.
Theo TS. Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, chi phí sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) giảm nhanh, nhưng năng lực làm chủ AI vẫn đòi hỏi đầu tư lớn. Việt Nam không nhất thiết phải chạy đua về quy mô bằng mọi giá. Trọng tâm cần đặt vào những năng lực có ý nghĩa chiến lược - hạ tầng tính toán dùng chung, dữ liệu Việt Nam, mô hình tiếng Việt và các ứng dụng giải quyết bài toán cụ thể của doanh nghiệp, người dân, cơ quan nhà nước.
Luật Trí tuệ nhân tạo xác định hạ tầng AI quốc gia là hạ tầng có tính chiến lược, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở giáo dục tham gia đầu tư, kết nối, chia sẻ nguồn lực. Điều đó cho thấy hạ tầng AI không thể chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước, nhưng cũng không thể giao cho từng doanh nghiệp tự giải quyết: cần mô hình hợp tác công tư và cơ chế dùng chung, đặc biệt để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận năng lực tính toán với chi phí hợp lý. “Vấn đề không phải là làm mọi thứ từ đầu. Vấn đề là làm chủ những năng lực có ý nghĩa chiến lược”, TS. Hồ Đức Thắng khẳng định.