Công nghiệp hàng hải phải trở thành trụ cột của chiến lược quốc gia biển
Chiều 14/7, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với các cơ quan về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia. Cùng dự có lãnh đạo Chính phủ, các ban, bộ, ngành Trung ương cùng đại diện một số tập đoàn, tổng công ty.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu đặt công nghiệp hàng hải quốc gia đúng vị trí trong chiến lược xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Theo đó, đây không chỉ là một ngành sản xuất đơn thuần mà là năng lực công nghiệp nền tảng, quyết định khả năng phát triển kinh tế biển, tổ chức hệ thống giao thông thủy, bảo đảm quốc phòng - an ninh và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng biến động, Việt Nam cần duy trì các năng lực cốt lõi về thiết kế, đóng mới, sửa chữa và bảo đảm kỹ thuật đối với các phương tiện thiết yếu, tránh phụ thuộc khi thị trường biến động hoặc phát sinh các tình huống khẩn cấp.
Một trong những định hướng quan trọng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là chuyển từ tư duy phát triển đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hàng hải. Công nghiệp đóng tàu phải được phát triển đồng bộ với đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa, logistics, công nghiệp phụ trợ và hệ thống dịch vụ trong toàn bộ vòng đời phương tiện.
Theo đó, sẽ không còn cách tiếp cận phát triển riêng lẻ theo từng nhà máy, từng địa phương hay từng dòng sản phẩm. Chính sách cần tạo liên kết chuỗi, hình thành thị trường ổn định, phân công hợp lý giữa các chủ thể nhằm nâng cao hiệu quả tổng thể của toàn ngành.
Phát triển theo cơ chế thị trường nhưng giữ vững năng lực chiến lược
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định Nhà nước tập trung kiến tạo phát triển thông qua hoàn thiện thể chế, định hướng chiến lược, tổ chức thị trường và bảo đảm các năng lực thiết yếu, không bao cấp trở lại và không làm thay doanh nghiệp.
Ngược lại, doanh nghiệp phải trực tiếp đầu tư, đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, cạnh tranh và chịu trách nhiệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh. Chính sách phát triển phải bảo đảm cạnh tranh minh bạch, phát huy đúng vai trò của từng khu vực kinh tế, đồng thời không sử dụng các cơ chế hỗ trợ để che lấp những yếu kém trong quản trị.
Quan điểm xuyên suốt được nhấn mạnh là phát triển có chọn lọc, có trọng tâm và dựa trên lợi thế cạnh tranh quốc gia. Mọi quyết định đầu tư phải được đánh giá trên cơ sở hiệu quả dài hạn, khả năng làm chủ hoặc tiếp nhận công nghệ, năng lực quản trị, quy mô thị trường và tỷ lệ giá trị gia tăng giữ lại trong nước; không chạy theo quy mô hình thức, không đầu tư dàn trải, trùng lặp và không đánh đổi chất lượng, an toàn hay môi trường để lấy tăng trưởng ngắn hạn.
Đối với hợp tác quốc tế, việc thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển công nghiệp quốc phòng lưỡng dụng phải hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ quốc gia, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp nội địa, đào tạo nguồn nhân lực và mở rộng thị trường.
Khẩn trương xây dựng Chương trình quốc gia phát triển công nghiệp hàng hải
Về các nhiệm vụ trước mắt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tập trung tháo gỡ điểm nghẽn thị trường và khai thác hiệu quả năng lực hiện có.
Đảng ủy Chính phủ được giao khẩn trương xây dựng Chương trình quốc gia phát triển công nghiệp hàng hải và cơ khí biển đến năm 2035, tầm nhìn 2050. Chương trình phải xác định rõ mục tiêu, lộ trình, nguồn lực và cơ chế tổ chức thực hiện, đồng thời gắn kết với chiến lược phát triển đội tàu biển, vận tải thủy, cảng biển, logistics, năng lượng biển và quốc phòng - an ninh.
Cùng với đó là nhiệm vụ rà soát, đánh giá toàn diện năng lực ngành nhằm xác định rõ những năng lực cần bảo toàn, nâng cấp, liên kết, chuyển đổi hoặc xử lý; nhận diện các doanh nghiệp, tài sản, công nghệ, dữ liệu và đội ngũ kỹ thuật có giá trị chiến lược để làm cơ sở hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng yêu cầu nghiên cứu hoàn thiện cơ chế tài chính, tín dụng, bảo lãnh và bảo hiểm phù hợp với đặc thù của ngành đóng tàu. Các cơ chế hỗ trợ phải gắn với đơn hàng, năng lực doanh nghiệp, phương án tài chính khả thi và quản trị minh bạch; tuyệt đối không cấp vốn để bù lỗ, không tạo nợ xấu mới và không hợp thức hóa các sai phạm cũ.
Ngoài ra, cần tổ chức lại thị trường trong nước theo hướng gắn nhu cầu phát triển đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa, tàu công vụ, dịch vụ ngoài khơi và quốc phòng với năng lực sản xuất trong nước trên nguyên tắc cạnh tranh, chất lượng và hiệu quả.
Trong ngắn hạn, hoạt động sửa chữa, hoán cải, nâng cấp xanh, bảo trì và dịch vụ vòng đời được xác định là hướng đi quan trọng nhằm khai thác tối đa năng lực hiện hữu, tạo dòng tiền cho doanh nghiệp và giữ chân đội ngũ lao động kỹ thuật chất lượng cao.
Về lâu dài, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu chuyển từ mục tiêu duy trì năng lực sản xuất sang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hàng hải và đường thủy hiện đại, xanh, số, có khả năng tự chủ và đủ sức cạnh tranh quốc tế.
Định hướng này bao gồm phát triển đồng bộ công nghiệp phụ trợ, thiết kế, khoa học - công nghệ, đăng kiểm, tiêu chuẩn, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao; đổi mới phương thức thu hút FDI theo hướng ưu tiên chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và mở rộng xuất khẩu.
Bên cạnh đó, cần hình thành các trung tâm và cụm liên kết công nghiệp hàng hải trọng điểm theo lợi thế từng vùng, có chuyên môn hóa cao và kết nối trong mạng lưới quốc gia, thay vì phát triển dàn trải giữa các địa phương. Việc phát triển công nghiệp đóng tàu, cơ khí biển và công nghiệp quốc phòng lưỡng dụng phải vừa duy trì năng lực chiến lược, vừa tạo sức lan tỏa có kiểm soát sang khu vực dân sự.
Kết luận buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt là phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia bằng tư duy hệ sinh thái, lựa chọn có trọng tâm và kỷ luật thực thi; phát huy đúng vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp và hợp tác quốc tế. Quan điểm nhất quán là không cứu trợ dàn trải, không bao cấp trở lại, không đầu tư theo phong trào nhưng cũng không để mất năng lực công nghiệp chiến lược.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, chủ trương chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành các chương trình, công nghệ, doanh nghiệp, việc làm và năng lực quốc gia. Đây sẽ là nền tảng để công nghiệp hàng hải trở thành động lực hiện thực hóa chiến lược đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, làm chủ hệ thống giao thông thủy và nâng cao vị thế đất nước trong giai đoạn phát triển mới.