Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 220/NQ-CP về việc thông qua chính sách của Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Theo đó, Chính phủ thống nhất tên gọi của dự án Luật là Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh và thông qua 5 chính sách lớn làm định hướng xây dựng dự án Luật.
Đây là bước quan trọng trong quá trình xây dựng đạo luật chuyên ngành đầu tiên điều chỉnh thống nhất, toàn diện hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam, từ phạm vi điều chỉnh, sản phẩm, chủ thể tham gia, phương thức giao dịch đến hạ tầng thị trường, thanh toán bù trừ, quản lý rủi ro và hoạt động giao dịch có yếu tố nước ngoài.
Điểm mới của dự án Luật là chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu về quản lý hoạt động giao dịch sang xây dựng khuôn khổ pháp lý vừa bảo đảm an toàn, minh bạch, vừa tạo động lực phát triển thị trường, gắn thị trường phái sinh với thị trường hàng hóa cơ sở và từng bước kết nối với khu vực, quốc tế.
Tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất cho thị trường
Lần đầu tiên, Việt Nam định hướng xây dựng một đạo luật chuyên ngành điều chỉnh một cách thống nhất toàn bộ thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, xác định rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng và mối quan hệ với các luật có liên quan.
Khuôn khổ này nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, hạn chế chồng chéo giữa pháp luật về giao dịch hàng hóa phái sinh với pháp luật về chứng khoán, ngân hàng, ngoại hối và các lĩnh vực chuyên ngành khác.
Trên nền tảng pháp lý thống nhất, thị trường sẽ có điều kiện phát triển đồng bộ về sản phẩm, phương thức giao dịch, chủ thể tham gia và các thiết chế hỗ trợ, tạo cơ sở cho việc hình thành một thị trường hàng hóa phái sinh chuyên nghiệp, minh bạch và có khả năng mở rộng trong tương lai.
Gắn thị trường phái sinh với thị trường hàng hóa cơ sở
Chính sách thứ hai định hướng phát triển thị trường phái sinh trong mối quan hệ tương hỗ với thị trường hàng hóa cơ sở.
Theo đó, thị trường hàng hóa cơ sở tạo nền tảng về hàng hóa và nhu cầu phòng ngừa rủi ro, trong khi thị trường phái sinh cung cấp công cụ quản trị rủi ro biến động giá, đồng thời góp phần hình thành và cung cấp thông tin tham chiếu về giá hàng hóa.
Sự phát triển của hai thị trường được kỳ vọng thúc đẩy lẫn nhau. Thị trường cơ sở cung cấp nền tảng cho các sản phẩm phái sinh, trong khi thanh khoản, thông tin và giá trên thị trường phái sinh góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả của thị trường cơ sở.
Dự án Luật sẽ tạo điều kiện đa dạng hóa sản phẩm, phương thức giao dịch và mở rộng khả năng tham gia thị trường, đáp ứng nhu cầu phòng ngừa rủi ro và đầu tư của doanh nghiệp, nhà sản xuất, thương nhân và các chủ thể khác.
Xây dựng hạ tầng giao dịch hiện đại, an toàn
Một nội dung quan trọng khác là dự án Luật đặt trọng tâm vào việc hoàn thiện hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro phù hợp với thông lệ quốc tế.
Các thiết chế như trung tâm thanh toán bù trừ, cơ chế ký quỹ, thanh toán, quản lý tài sản bảo đảm và các công cụ kiểm soát rủi ro sẽ được hoàn thiện nhằm bảo đảm khả năng thực hiện nghĩa vụ và an toàn của thị trường.
Cùng với đó, hạ tầng vật chất hỗ trợ thị trường hàng hóa như kho bãi, quản lý hàng hóa, chứng thư kho và các giải pháp số hóa được định hướng phát triển đồng bộ, tăng cường kết nối giữa giao dịch phái sinh với hàng hóa vật chất.
Định hướng này nhằm hình thành hệ thống hạ tầng thị trường hiện đại, nâng cao năng lực thanh toán, bù trừ, quản lý hàng hóa và kiểm soát rủi ro, tạo điều kiện để thị trường Việt Nam từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.
Khuyến khích đổi mới, nâng cao chất lượng thị trường
Dự án Luật cũng định hướng đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng kiến tạo phát triển, phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát và quản lý rủi ro; đồng thời cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ.
Đáng chú ý, dự án Luật định hướng xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với những sản phẩm, mô hình, công nghệ hoặc phương thức giao dịch mới. Cách tiếp cận này nhằm tạo không gian cho đổi mới, đồng thời bảo đảm các yêu cầu kiểm soát rủi ro cần thiết.
Song song với đổi mới mô hình và công nghệ, các yêu cầu về năng lực tài chính, quản trị, quản lý rủi ro và điều kiện hoạt động của các chủ thể tham gia thị trường sẽ được hoàn thiện.
Dự án Luật cũng nghiên cứu cơ chế chứng chỉ hành nghề, chuẩn hóa năng lực chuyên môn đối với các vị trí nghiệp vụ phù hợp, qua đó từng bước hình thành đội ngũ tham gia thị trường có kiến thức chuyên sâu, hoạt động chuyên nghiệp và có trách nhiệm.
Mở rộng kết nối với thị trường quốc tế
Chính sách thứ năm tập trung hoàn thiện khuôn khổ đối với giao dịch hàng hóa phái sinh có yếu tố nước ngoài, bao gồm sự tham gia của chủ thể nước ngoài, giao dịch xuyên biên giới và kết nối với thị trường nước ngoài.
Đồng thời, dự án Luật nghiên cứu các cơ chế niêm yết chéo, kết nối và liên thông thị trường, tạo điều kiện để những hàng hóa Việt Nam có thế mạnh như cà phê, cao su, nông sản và các nhóm hàng hóa khác có thể tham gia sâu hơn vào thị trường khu vực và quốc tế.
Qua đó, thị trường phái sinh không chỉ phục vụ nhu cầu quản trị rủi ro trong nước mà còn có thể trở thành cầu nối để hàng hóa Việt Nam tiếp cận hệ thống hình thành và tham chiếu giá quốc tế.
Theo định hướng được Chính phủ thông qua, 5 nhóm chính sách gồm xây dựng nền tảng pháp lý; phát triển sản phẩm và chủ thể; hoàn thiện hạ tầng, kiểm soát rủi ro; tạo môi trường kiến tạo, khuyến khích đổi mới; và mở rộng kết nối quốc tế.
Mục tiêu là hình thành hệ sinh thái thị trường hàng hóa hiện đại, trong đó thị trường cơ sở và thị trường phái sinh tương hỗ, thúc đẩy lẫn nhau; giá hàng hóa được hình thành và tham chiếu minh bạch hơn; hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ, kho bãi và chứng thư kho được phát triển đồng bộ.
Trên cơ sở 5 chính sách được Chính phủ thông qua, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức có liên quan xây dựng và hoàn thiện dự án Luật theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý thống nhất, hiện đại và có tính mở, vừa bảo đảm thị trường hoạt động an toàn, minh bạch, vừa tạo động lực phát triển; trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp quản trị rủi ro giá, thúc đẩy thị trường hàng hóa cơ sở và nâng cao khả năng cạnh tranh, kết nối của hàng hóa Việt Nam trên thị trường khu vực và quốc tế.