10 dự án cao tốc với 21 dự án thành phần
Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, khu vực Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ hiện triển khai 10 dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc, được chia thành 21 dự án thành phần (DATP). Trong số này, Bộ Xây dựng làm cơ quan chủ quản 3 dự án thành phần, còn 18 dự án thành phần do các địa phương làm cơ quan chủ quản.
Đến nay, 16 dự án thành phần đang được triển khai thi công, 3 dự án thành phần trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư và 2 dự án thành phần đang thẩm định, phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi.
Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại phần lớn dự án cơ bản đáp ứng yêu cầu. Tuy nhiên, dự án TP.HCM - Chơn Thành và Gia Nghĩa - Chơn Thành vẫn chưa đạt tiến độ đề ra.
Một số dự án mới bước vào giai đoạn thu hồi, bàn giao mặt bằng như Vành đai 4 TP.HCM, TP.HCM - Mộc Bài và phần diện tích bổ sung của tuyến TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận.
Về vật liệu xây dựng, phần lớn dự án đã cơ bản xác định được nguồn cung. Riêng cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng vẫn đối mặt với bài toán thiếu vật liệu khi còn khoảng 5,3 triệu m³ cát đắp và 2,4 triệu m³ đá tại các dự án thành phần 2 và 4 chưa được đưa về công trường.
Đối với các dự án mới triển khai, các địa phương đang khảo sát, xác định nguồn vật liệu và hoàn thiện thủ tục khai thác.
Ba dự án cao tốc trọng điểm phía Nam cần tăng tốc để kịp về đích năm 2026
Áp lực lớn nhất hiện nay tập trung ở ba dự án có kế hoạch hoàn thành trong năm 2026 là Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, Vành đai 3 TP.HCM và Cao Lãnh - An Hữu.
Tại cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, các dự án thành phần hiện đạt khoảng 54-78% khối lượng. Đây là một trong những dự án đang chịu tác động rõ nhất từ bài toán vật liệu, đặc biệt là cát đắp và đá.
Với Vành đai 3 TP.HCM, khối lượng thực hiện tại các dự án thành phần đạt khoảng 71-95%. Dù là dự án có mức độ hoàn thành cao trong nhóm công trình dự kiến đưa vào khai thác năm nay, một số hạng mục vẫn cần được tăng tốc để bảo đảm tiến độ toàn tuyến.
Dự án Cao Lãnh - An Hữu cũng đã hoàn thành khoảng 80% khối lượng. Tuy nhiên, phần việc còn lại vẫn đáng kể trong khi thời gian đến mốc hoàn thành không còn nhiều.
Bộ Xây dựng đánh giá các dự án này cần "rất nỗ lực" mới có thể hoàn thành theo kế hoạch năm 2026. Để tránh dồn khối lượng vào những tháng cuối năm, Bộ yêu cầu chủ đầu tư và các nhà thầu rà soát, cập nhật tiến độ chi tiết từng hạng mục theo điều kiện thực tế trên công trường, thời tiết và khả năng huy động nguồn lực.
Các đơn vị được yêu cầu huy động tối đa tài chính, nhân lực, máy móc, thiết bị, tổ chức thi công đồng loạt và nghiên cứu phương án "3 ca, 4 kíp" đối với những hạng mục đủ điều kiện.
Bộ Xây dựng lưu ý việc tăng tốc không đồng nghĩa với cắt giảm quy trình. Công tác thi công phải bảo đảm chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn trong toàn bộ vòng đời công trình, tuyệt đối không vì áp lực tiến độ mà bỏ qua các yêu cầu kỹ thuật.
Trong nhóm dự án cần hoàn thành năm 2026, cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng đang được đặc biệt quan tâm bởi đây là tuyến có vai trò mở thêm trục kết nối ngang quan trọng cho Đồng bằng sông Cửu Long.
Toàn tuyến được chia thành 4 dự án thành phần. Đoạn qua An Giang dài khoảng 57 km, tổng vốn đầu tư hơn 13.500 tỷ đồng và đã thông xe kỹ thuật ngày 19/12/2025. Ba dự án thành phần còn lại qua TP Cần Thơ gồm dự án thành phần 2, 3 và 4, có tổng chiều dài hơn 131 km, tổng vốn đầu tư 31.288 tỷ đồng.
Tại dự án thành phần 1, tiến độ thi công đang được đẩy mạnh. Theo Ban Quản lý dự án tỉnh An Giang, đến ngày 10/8, tổng sản lượng thực hiện của 4 gói thầu xây lắp chính đạt 79,42%, cao hơn 0,23% so với tiến độ yêu cầu, tương ứng giá trị thực hiện khoảng 6.664 tỷ đồng.
Trong đó, gói thầu số 42 đạt 83,88%; gói thầu số 43 đạt 75,43%; gói thầu số 44 đạt 80,54% và gói thầu số 45 đạt 77,7%.
Từ đầu năm đến nay, sản lượng thực hiện tại dự án thành phần 1 đạt hơn 923 tỷ đồng, tương đương 11,01% giá trị theo hợp đồng.
Ngoài ra, toàn bộ 48,31 km nền đường tuyến chính đã hoàn thành. Các nhà thầu đã thảm bê tông nhựa hơn 25 km đường. Phần bê tông cốt thép của 33 cầu trên tuyến cũng đã hoàn thành, trong đó 15/33 cầu đã được thảm bê tông nhựa mặt cầu. Riêng cầu vượt ĐT.945 đã hoàn thành thảm nhựa.
Tại An Giang, mục tiêu được đặt ra là phấn đấu đưa đoạn tuyến từ đầu tuyến đến nút giao ĐT.943 vào khai thác trước Tết Nguyên đán 2027. Nếu đạt mục tiêu này, tuyến cao tốc có thể góp phần phân luồng, giảm tải cho Quốc lộ 91, đồng thời mở thêm hướng kết nối từ Châu Đốc, Long Xuyên đến các địa phương trong khu vực.
Để rút ngắn thời gian, lãnh đạo tỉnh An Giang yêu cầu Ban Quản lý dự án và các nhà thầu tập trung tối đa nhân lực, máy móc, thiết bị; tổ chức thi công song song những hạng mục đủ điều kiện, hạn chế thời gian chờ đợi trên công trường.
Nguồn vật liệu, đặc biệt là nhựa phục vụ thảm mặt đường, cũng được yêu cầu kiểm soát chặt. Các đơn vị phải chủ động làm việc với nhà cung cấp, bảo đảm nguồn vật liệu liên tục, tránh phát sinh điểm nghẽn mới khi tiến độ thi công được đẩy lên cao.
Cùng với thi công, công tác nghiệm thu cũng được yêu cầu triển khai. Ban Quản lý dự án tỉnh phải chủ động phối hợp với Hội đồng Kiểm tra Nhà nước về công tác nghiệm thu công trình xây dựng để khi các hạng mục hoàn thành và đủ điều kiện kỹ thuật, dự án có thể được nghiệm thu, đưa vào khai thác ngay.
Bên cạnh tiến độ thi công, Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Chủ tịch UBND TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp và Lâm Đồng huy động cả hệ thống chính trị để đẩy nhanh bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời công trình hạ tầng kỹ thuật.
Các dự án được đặc biệt lưu ý gồm Vành đai 4 TP.HCM, TP.HCM - Chơn Thành, TP.HCM - Mộc Bài, Gia Nghĩa - Chơn Thành và TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận.
Bộ Xây dựng yêu cầu quá trình giải phóng mặt bằng phải gắn với việc bảo đảm đời sống, sinh kế của người dân bị ảnh hưởng. Nơi ở mới phải đáp ứng điều kiện bằng hoặc tốt hơn nơi ở hiện tại.
Đối với vật liệu xây dựng, các địa phương như TP.HCM, Đồng Nai, An Giang, Vĩnh Long và Đồng Tháp được yêu cầu tiếp tục rà soát nguồn cung, đẩy nhanh thủ tục cấp phép, gia hạn các mỏ, đặc biệt phục vụ cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng và TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận.
Các địa phương cũng phải tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về giá vật liệu xây dựng, kịp thời công bố giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng, kiểm soát mặt bằng giá theo quy định.
Những dự án mới chuẩn bị tăng tốc
Trong khi ba dự án đang chạy đua về đích, một số dự án khác bước vào giai đoạn triển khai quan trọng.
Dự án TP.HCM - Mộc Bài đã lựa chọn được nhà đầu tư và dự kiến khởi công trong tháng 8/2026. Các công việc liên quan đến khảo sát, xác định nguồn vật liệu và hoàn thiện thủ tục khai thác đang được triển khai.
Đối với Vành đai 4 TP.HCM, các dự án thành phần 2-2, 2-4 và 2-5 đang lựa chọn nhà đầu tư. Hai dự án thành phần 2-1 và 2-3 đang được thẩm định, phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi.
Bộ Xây dựng kiến nghị Thủ tướng yêu cầu TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh khẩn trương hoàn tất lựa chọn nhà đầu tư đối với 3 dự án thành phần đã được phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi, đồng thời sớm phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi của 2 dự án còn lại, hoàn thành thủ tục để khởi công toàn bộ 5 dự án thành phần trong quý IV/2026.
Trong khi đó, hai dự án TP.HCM - Chơn Thành và Gia Nghĩa - Chơn Thành dù đã khởi công từ năm 2025 nhưng tiến độ vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.
Riêng Gia Nghĩa - Chơn Thành đang thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư. Thủ tướng Chính phủ đã thành lập Hội đồng thẩm định nhà nước để thẩm định báo cáo nghiên cứu tiền khả thi điều chỉnh dự án. Trong thời gian hoàn thiện thủ tục, UBND Đồng Nai được yêu cầu chỉ đạo nhà đầu tư tiếp tục thực hiện hợp đồng đã ký, tránh ảnh hưởng đến tiến độ và giải ngân. Việc tăng tốc các dự án cao tốc không chỉ nhằm hoàn thành những công trình giao thông theo kế hoạch mà còn có ý nghĩa trong việc hoàn thiện mạng lưới kết nối liên vùng.
Khi cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng hoàn thành, tuyến đường được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển giữa các địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long, tăng khả năng kết nối với các trung tâm logistics, trong đó có cảng Trần Đề, đồng thời giảm tải cho Quốc lộ 91 và các tuyến đường hiện hữu.
Từ góc độ phát triển vùng, tuyến cao tốc cũng được kỳ vọng tạo thêm một trục giao thông quan trọng theo hướng ngang, kết nối các đô thị, khu công nghiệp, trung tâm sản xuất và logistics của Đồng bằng sông Cửu Long.
Dù vậy, từ nay đến các mốc hoàn thành, áp lực không còn nằm riêng trên công trường. Mặt bằng phải được bàn giao đúng tiến độ, nguồn vật liệu phải được bảo đảm liên tục, vốn phải được giải ngân kịp thời và năng lực thi công phải được huy động tương xứng với khối lượng còn lại. Đây sẽ là những yếu tố quyết định khả năng các tuyến cao tốc phía Nam về đích đúng kế hoạch, thay vì phải tiếp tục kéo dài tiến độ sang những năm tiếp theo.