Quy mô khu vực kinh tế tập thể của Tỉnh Phú Thọ đang tạo ra một nền tảng đáng kể cho quá trình tổ chức lại sản xuất. Toàn tỉnh hiện có 2.130 hợp tác xã (HTX), trong đó 1.797 HTX đang hoạt động, chiếm 84,36%; cùng với đó là 3 liên hiệp HTX và khoảng 1.360 tổ hợp tác.
Nhìn từ góc độ phát triển kinh tế nông thôn, đây không chỉ là những con số về tổ chức. Mạng lưới HTX đang hiện diện ở nhiều lĩnh vực, tạo khả năng tập hợp hộ sản xuất nhỏ lẻ, hỗ trợ tiếp cận đầu vào, tổ chức sản xuất và từng bước đưa sản phẩm ra thị trường.
Đặc biệt, trong định hướng phát triển sản phẩm chủ lực giai đoạn 2026-2030, Phú Thọ xác định rõ việc xây dựng các liên kết ngang như HTX, tổ hợp tác, nhóm hộ để khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún; đồng thời hình thành liên kết dọc với doanh nghiệp làm trung tâm. Đây chính là dư địa quan trọng để HTX chuyển từ vai trò hỗ trợ sản xuất đơn thuần sang tổ chức sản xuất, quản trị vùng nguyên liệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Tỉnh Phú Thọ lợi thế từ vùng sản xuất và thị trường rộng
Một trong những lợi thế lớn của Phú Thọ là sự đa dạng về điều kiện sản xuất và sản phẩm nông nghiệp. Điều này tạo cơ sở để các HTX lựa chọn hướng đi phù hợp, từ sản xuất nông nghiệp hàng hóa, chăn nuôi, lâm nghiệp đến chế biến nông sản, dịch vụ nông nghiệp và phát triển sản phẩm OCOP.
Khi được tổ chức lại thông qua HTX, những lợi thế phân tán của từng hộ dân có thể được tập hợp thành vùng sản xuất có quy mô, đáp ứng yêu cầu về sản lượng, chất lượng và truy xuất nguồn gốc.Điểm đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường ngày càng chuyển từ mua sản phẩm đơn lẻ sang đặt hàng theo tiêu chuẩn, số lượng và chuỗi cung ứng ổn định.
HTX có thể trở thành mắt xích trung gian kết nối ba chủ thể: người sản xuất - doanh nghiệp - thị trường. Người dân có đầu ra ổn định hơn; doanh nghiệp có vùng nguyên liệu và nguồn cung được tổ chức; còn HTX có điều kiện nâng cao vai trò và doanh thu từ dịch vụ, chế biến, thương mại.
Việc toàn tỉnh có 2.130 HTX nhưng 1.797 HTX đang hoạt động, tương đương 84,36%, cho thấy bên cạnh lực lượng đang vận hành còn tồn tại một bộ phận HTX cần tiếp tục được củng cố, kiện toàn.Thách thức không chỉ nằm ở vốn mà còn ở năng lực quản trị, tổ chức sản xuất, xây dựng thị trường và khả năng thích ứng với phương thức kinh doanh mới.
Một HTX muốn phát triển trong giai đoạn mới không thể chỉ dừng ở việc cung ứng vật tư hay tập hợp sản phẩm của thành viên. HTX phải biết sản xuất cái thị trường cần, kiểm soát chất lượng, xây dựng thương hiệu, đàm phán hợp đồng, quản trị tài chính và tổ chức logistics.
Đây cũng là lý do định hướng của Phú Thọ giai đoạn 2026-2030 chuyển mạnh từ “phát triển số lượng” sang “nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động” là bước chuyển cần thiết.
Tỉnh Phú Thọ liên kết doanh nghiệp để thoát khỏi sản xuất nhỏ lẻ
Một trong những điểm nghẽn phổ biến của HTX là quy mô sản xuất chưa đủ lớn và thiếu liên kết thị trường ổn định. Nếu HTX chỉ tập hợp sản phẩm rồi tìm đầu ra theo từng vụ, giá trị tạo ra sẽ khó cao và rủi ro thị trường vẫn đẩy về phía người sản xuất.
Bởi vậy, hướng đi quan trọng của Phú Thọ là xây dựng liên kết dọc lấy doanh nghiệp làm trung tâm, trong đó HTX tổ chức vùng nguyên liệu, doanh nghiệp tham gia chế biến, tiêu thụ và phát triển thị trường. Định hướng này cũng đã được tỉnh xác định trong phát triển các sản phẩm chủ lực giai đoạn 2026-2030.
Khi doanh nghiệp tham gia từ đầu, HTX có thể tổ chức sản xuất theo đơn hàng và tiêu chuẩn cụ thể. Đây là cách chuyển từ tư duy “làm ra rồi tìm nơi bán” sang “có thị trường rồi tổ chức sản xuất”.Với Phú Thọ, việc hình thành những chuỗi liên kết như vậy sẽ có ý nghĩa lớn đối với các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, OCOP và sản phẩm đặc trưng địa phương.
Chuyển đổi số mở thêm không gian cho HTX ở Phú Thọ
Một lợi thế mới mà các HTX có thể tận dụng là sự phát triển của hạ tầng số và thương mại điện tử. Phú Thọ đang đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; trong 5 tháng đầu năm 2026, tỉnh ghi nhận nhiều kết quả về hạ tầng số, trong đó 5G đã phủ tới 100% trung tâm xã, phường.
Đối với HTX, chuyển đổi số không nhất thiết bắt đầu từ những hệ thống công nghệ phức tạp. Những việc thiết thực hơn như quản lý thành viên, quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, bán hàng trực tuyến, quảng bá sản phẩm, thanh toán số và quản lý đơn hàng đã có thể tạo thay đổi đáng kể.
Khi sản phẩm HTX có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng trên các nền tảng số, không gian thị trường không còn bị giới hạn trong phạm vi địa phương,xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường rộng hơn.
Một HTX mạnh không nhất thiết phải có thật nhiều thành viên, mà phải tạo ra giá trị đủ lớn cho thành viên. Giá trị đó có thể đến từ giảm chi phí đầu vào, nâng năng suất, ổn định đầu ra, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu hoặc mở rộng thị trường.
Với lợi thế 2.130 HTX và khoảng 1.360 tổ hợp tác, Phú Thọ có điều kiện để lựa chọn, củng cố và nhân rộng những mô hình hiệu quả, thay vì phát triển dàn trải.Cùng với đó, cần tập trung đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý HTX theo hướng chuyên nghiệp hơn, nâng năng lực quản trị tài chính, marketing, đàm phán thương mại và ứng dụng công nghệ.
HTX muốn đứng vững phải được vận hành theo nguyên tắc thị trường nhưng đồng thời bảo đảm lợi ích của thành viên. Đây là sự khác biệt căn bản giữa một tổ chức kinh tế tập thể hoạt động thực chất với một HTX chỉ tồn tại về mặt hình thức.
Để khu vực HTX phát triển mạnh trong thời kỳ mới, nỗ lực của từng HTX là chưa đủ. Cần hình thành hệ sinh thái hỗ trợ từ chính sách, vốn, đất đai, khoa học công nghệ, đào tạo nhân lực đến xúc tiến thương mại.
Trong đó, chính quyền địa phương cần chuyển mạnh từ hỗ trợ trực tiếp sang kiến tạo môi trường và kết nối nguồn lực. Các HTX cần được tiếp cận thông tin thị trường, chương trình hỗ trợ công nghệ, đào tạo quản trị và các kênh xúc tiến thương mại.Doanh nghiệp lớn cũng cần được khuyến khích tham gia chuỗi liên kết, đặt hàng vùng nguyên liệu và hỗ trợ tiêu chuẩn hóa sản phẩm.
Các HTX phải chủ động thay đổi, không trông chờ vào hỗ trợ Nhà nước. Hỗ trợ chỉ tạo điều kiện ban đầu; năng lực quản trị và khả năng bán được sản phẩm mới quyết định sức sống lâu dài của HTX.
Tạo động lực mới cho kinh tế nông thôn tỉnh Phú Thọ
Tỉnh Phú Thọ đang sở hữu một mạng lưới kinh tế tập thể có quy mô đáng kể. Bước sang giai đoạn 2026-2030 không còn nằm ở việc có thêm bao nhiêu HTX, mà là có bao nhiêu HTX hoạt động thực chất, có năng lực cạnh tranh và tạo thu nhập tốt hơn cho thành viên.
Nếu chuyển thành công từ phát triển số lượng sang chất lượng; từ sản xuất riêng lẻ sang chuỗi giá trị; từ thị trường truyền thống sang kết hợp thương mại số; từ quản lý hành chính sang quản trị theo thị trường, HTX có thể trở thành một trong những lực lượng quan trọng để tổ chức lại sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn Phú Thọ.
Đích đến không chỉ là những HTX có doanh thu cao hơn, mà là một khu vực kinh tế tập thể đủ năng lực kết nối nông dân với doanh nghiệp, công nghệ và thị trường, qua đó biến lợi thế sản xuất của từng địa phương thành giá trị hàng hóa và thu nhập bền vững.
Đây cũng là cơ sở để Phú Thọ xây dựng mô hình kinh tế nông thôn hiện đại hơn, trong đó HTX không chỉ là nơi tập hợp nông dân mà trở thành “hạt nhân” tổ chức sản xuất và một mắt xích thực chất trong chuỗi giá trị.