Dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sáng 17/8 các đại biểu cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Đây là dự án luật có vai trò quan trọng nhằm tháo gỡ các vướng mắc pháp lý phát sinh trong thực tiễn, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, an toàn cho hệ thống tín dụng và khơi thông nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội. Các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu tạo dư địa cho tăng trưởng hai chữ số, kiểm soát chặt chẽ rủi ro.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý nhiều vấn đề quan trọng liên quan trực tiếp đến sự an toàn của hệ thống tiền tệ.
Đối với quy định cho phép áp dụng một hoặc một số tỷ lệ đảm bảo an toàn khác so với mức quy định chung, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải xây dựng hướng dẫn chi tiết về tiêu chí xác định các trường hợp phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra là phải giới hạn rõ phạm vi, điều kiện và thời hạn áp dụng, xác định lộ trình cụ thể để đưa các tỷ lệ an toàn về lại ngưỡng quy định, tránh bị lạm dụng. Quan trọng hơn cả là phải thiết lập được cơ chế giám sát và kiểm soát rủi ro hiệu quả.
Về việc luật hóa các chuẩn mực quốc tế liên quan đến chủ sở hữu hưởng lợi và việc xác định, báo cáo giao dịch đáng ngờ trong phòng, chống rửa tiền, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải đi kèm các hướng dẫn cụ thể, định lượng về tiêu chí, cách thức thu thập và sử dụng dữ liệu. Điều này nhằm giúp các đối tượng báo cáo có thể thực hiện được ngay, tránh vướng mắc do hiểu không thống nhất hoặc tạo ra gánh nặng tuân thủ quá cao cho doanh nghiệp và tổ chức tín dụng. Ngoài ra, việc rà soát trách nhiệm của các bộ, ngành, cơ quan và đối tượng báo cáo cũng phải đảm bảo đúng thẩm quyền, rõ trách nhiệm và có tính khả thi cao..
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu phải quy định cực kỳ rõ ràng về quyền hạn, nghĩa vụ của các bên cũng như cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích. Chủ tịch Quốc hội cảnh báo, "quan trọng hơn hết là phải tuân thủ các nguyên tắc quản trị rủi ro, không biến hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của ngân hàng thương mại thành giấy chứng nhận an toàn cho trái phiếu doanh nghiệp".
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cũng góp ý với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định kết quả tài chính của Ngân hàng Nhà nước sau khi trích lập các quỹ và bù đắp chênh lệch chi lớn hơn thu của năm trước sẽ nộp vào ngân sách nhà nước. Đồng chí đề nghị rà soát kỹ lưỡng và theo sát quá trình sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước (dự kiến hợp nhất với Luật Đầu tư) để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời cần có giải trình rõ ràng hơn nếu giữ nguyên quy định này trong dự thảo.
Về cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước, Thống đốc Phạm Đức Ấn nêu rõ, khi chênh lệch thu chi có phần thừa thì nộp ngân sách, nhưng khi có chênh lệch thiếu thì bắt buộc phải có cơ chế xử lý. Nội dung này gắn liền với quá trình sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước tới đây để cập nhật, đảm bảo tính thống nhất pháp lý và Chính phủ sẽ ban hành Nghị định quy định chi tiết về vấn đề này.
Đối với hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn làm rõ, dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng lần này chỉ bổ sung quyền được phép thực hiện chức năng này cho các ngân hàng thương mại (vì Luật quy định tổ chức tín dụng chỉ được làm những gì pháp luật cho phép). Về cách thức thực hiện làm sao để minh bạch, tách bạch trách nhiệm sẽ do pháp luật về chứng khoán quy định chi tiết.
Về quy định phòng, chống rửa tiền và xác định chủ sở hữu hưởng lợi, Thống đốc chia sẻ đây là khâu cực kỳ phức tạp khi phải cân bằng giữa hệ thống pháp luật trong nước với các chuẩn mực quốc tế khắt khe từ OECD, FATF, APG. Các tổ chức quốc tế thường không đưa ra tiêu chí định lượng cứng vì lo ngại đối tượng vi phạm sẽ lách luật. Khi đàm phán về khái niệm "chủ sở hữu hưởng lợi", OECD đề xuất bao hàm cả các "thỏa thuận pháp lý", nhưng phía Việt Nam đã đấu tranh giữ nguyên bản chất chủ sở hữu hưởng lợi phải là "cá nhân". Cơ quan soạn thảo đang nỗ lực tối đa để thể hiện thuật ngữ vừa chuẩn hóa theo luật pháp Việt Nam, vừa đáp ứng các khuyến nghị quốc tế để thuận lợi cho công tác đánh giá đa phương.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, về sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát nguyên tắc xử lý chênh lệch thu chi, đảm bảo tính đặc thù của Ngân hàng Trung ương, phù hợp với Luật Ngân sách nhà nước hiện hành và định hướng hợp nhất. Rà soát quy định chặt chẽ, phải có tiêu chí rõ ràng, cơ chế kiểm soát rủi ro phù hợp và có lộ trình cụ thể đưa tỷ lệ về ngưỡng quy định. Với kiểm tra in đúc tiền, thống nhất bãi bỏ kiểm tra hằng năm của Bộ Tài chính nhưng Chính phủ phải có cơ chế kiểm soát thay thế, không để xuất hiện khoảng trống quản lý.
Đối với việc sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền, cần rà soát, thống nhất quy định về dấu hiệu đáng ngờ, nguồn dữ liệu và trách nhiệm của đối tượng báo cáo (đặc biệt trong lĩnh vực tài sản mã hóa); làm rõ trách nhiệm thanh tra và cơ chế phối hợp liên ngành, tuyệt đối không để trùng lặp hoặc bỏ trống trách nhiệm.
Về sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị rà soát hoàn thiện quy định về đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp. Phải phân định rõ ràng địa vị pháp lý, quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của ngân hàng thương mại, cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích; phân định rành mạch giữa hoạt động đại lý quản lý tài sản với hoạt động bảo lãnh tín dụng, đảm bảo an toàn hệ thống và thống nhất với pháp luật về chứng khoán.