Đưa kỹ năng số đến từng thôn, bản
Trong tiến trình chuyển đổi số, đầu tư hạ tầng và xây dựng các nền tảng số mới chỉ là điều kiện cần. Để công nghệ thực sự đi vào đời sống, người dân phải có kỹ năng sử dụng và có thể tiếp cận các tiện ích số một cách thuận lợi. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với một tỉnh có địa bàn rộng, nhiều khu vực vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số như Lào Cai.
Từ thực tế đó, phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai với trọng tâm đưa kiến thức, kỹ năng số đến gần người dân ngay tại cộng đồng. Toàn tỉnh hiện có 2.880 Tổ Công nghệ số cộng đồng với 20.260 thành viên, trực tiếp hỗ trợ người dân tiếp cận các nền tảng và dịch vụ số.
Cách làm này giúp việc phổ cập kỹ năng số không còn là những khái niệm xa lạ, mà gắn với những nhu cầu cụ thể trong cuộc sống. Người dân được hướng dẫn cách sử dụng thiết bị thông minh, truy cập Internet, tiếp cận các nền tảng số và thực hiện các dịch vụ trực tuyến.
Đặc biệt, tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hiệu quả hỗ trợ được nâng lên khi người hướng dẫn am hiểu phong tục, tập quán và có phương thức giao tiếp phù hợp với từng cộng đồng. Khi công nghệ được giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu, gần với thực tế đời sống, khoảng cách giữa người dân và công nghệ được thu hẹp đáng kể.
Từ chỗ cần người hướng dẫn hỗ trợ từng thao tác, người dân từng bước hình thành sự tự tin khi sử dụng công nghệ, đặc biệt ngay trong đời sống hàng ngày như thủ tục hành chính, quảng bá sản phẩm, tra cứu thông tin... Đây là chuyển biến quan trọng, bởi mục tiêu cuối cùng của phổ cập kỹ năng số không phải là người dân biết sử dụng một ứng dụng, mà là có khả năng chủ động khai thác công nghệ để phục vụ cuộc sống.
Một dấu ấn đáng chú ý trong quá trình triển khai “Bình dân học vụ số” tại Lào Cai là việc xây dựng lực lượng “Người bản số” – những người trực tiếp hỗ trợ cộng đồng tiếp cận công nghệ.Đến nay, 32 xã, phường đã hoàn thành tuyển chọn 1.200 “Người bản số” chính thức cùng 580 nhân sự dự bị, hướng tới mục tiêu xây dựng khoảng 3.000 “Người bản số” trong giai đoạn 2026-2028.
Việc hình thành lực lượng này tạo thêm một kênh hỗ trợ kỹ năng số ngay tại cơ sở. Khác với những hình thức tuyên truyền chung, “Người bản số” có lợi thế gần dân, hiểu địa bàn và nắm được những khó khăn cụ thể mà người dân gặp phải khi tiếp cận công nghệ.
Ở vùng cao, lợi thế đó càng rõ nét. Người hướng dẫn không chỉ cần có kỹ năng công nghệ mà còn phải hiểu phong tục, tập quán, cách giao tiếp của cộng đồng. Chính sự gần gũi ấy giúp việc hướng dẫn trở nên dễ tiếp nhận, tạo niềm tin và khuyến khích người dân chủ động học hỏi.
Có thể nói, nếu hạ tầng số là nền móng thì “Người bản số” là những cầu nối đưa công nghệ từ nền tảng đến đời sống. Mỗi người được hướng dẫn thành thạo thêm một kỹ năng số cũng đồng nghĩa với việc mạng lưới công dân số tại cơ sở được mở rộng.
Mục tiêu khoảng 3.000 “Người bản số” trong giai đoạn 2026-2028 vì thế không đơn thuần là tăng số lượng nhân lực hỗ trợ, mà hướng tới xây dựng một mạng lưới có khả năng duy trì, mở rộng việc phổ cập kỹ năng số lâu dài và bền vững.
Song song với nâng cao kỹ năng số, Lào Cai tiếp tục duy trì và khai thác đồng bộ các nền tảng phục vụ chính quyền số. Hệ thống quản lý văn bản và điều hành hiện có trên 45.000 tài khoản, được triển khai tại 100% cơ quan, đơn vị. 100% văn bản, trừ văn bản mật, được trao đổi điện tử và ký số, góp phần giảm đáng kể việc sử dụng văn bản giấy, rút ngắn thời gian luân chuyển và xử lý công việc.
Hạ tầng viễn thông cũng tiếp tục được đầu tư, tạo điều kiện để hoạt động trên môi trường mạng ổn định hơn. 100% đơn vị cấp xã đã có hạ tầng cáp quang phục vụ truy cập Internet. Toàn tỉnh có 5.059 trạm thu phát sóng di động, trong đó có 2.959 trạm 4G và 578 trạm 5G, tăng 474 trạm so với cùng kỳ.
Nhờ đó, những khu vực khó khăn về kết nối tiếp tục được thu hẹp. Hiện còn 22 thôn, bản chưa có Internet băng rộng cố định, 4 thôn, bản lõm sóng và 2 thôn trắng sóng.Những con số trên cho thấy chuyển đổi số tại Lào Cai đang được triển khai theo hướng đồng bộ hơn: vừa phát triển hạ tầng, nền tảng, vừa nâng cao năng lực số của người dân.
Từ “biết dùng” đến chủ động trong môi trường số
Cùng với xây dựng chính quyền số và hạ tầng số, Lào Cai chú trọng tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số. Việc quán triệt Nghị quyết số 57-NQ/TW được triển khai bằng nhiều hình thức; chuyên trang chuyển đổi số của tỉnh duy trì trên 2 triệu lượt truy cập.
Tuy nhiên, thước đo quan trọng của chuyển đổi số không chỉ nằm ở số lượng nền tảng hay mức độ phủ sóng, mà ở khả năng người dân sử dụng công nghệ để giải quyết công việc và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Đây cũng là ý nghĩa thiết thực mà “Bình dân học vụ số” đang hướng tới. Từ các Tổ Công nghệ số cộng đồng đến lực lượng “Người bản số”, việc phổ cập kỹ năng số đang từng bước chuyển từ tuyên truyền sang hỗ trợ trực tiếp, từ “biết đến” công nghệ sang “biết sử dụng” và tiến tới “chủ động” khai thác công nghệ.
Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cách tiếp cận này càng có ý nghĩa. Khi người dân được hỗ trợ ngay tại nơi sinh sống, bằng phương thức phù hợp với văn hóa và điều kiện thực tế, công nghệ không còn là khoảng cách mà trở thành công cụ phục vụ phát triển kinh tế, nâng cao đời sống.
Hành trình phổ cập kỹ năng số tại Lào Cai chắc chắn còn nhiều việc phải làm, nhất là ở những địa bàn khó khăn về hạ tầng và nguồn nhân lực. Song với cách làm lấy cơ sở làm trọng tâm, lấy người dân làm chủ thể và từng bước hình thành lực lượng hỗ trợ tại cộng đồng, “Bình dân học vụ số” đang tạo nền tảng để chuyển đổi số đi sâu hơn vào đời sống.
Từ mỗi thôn, bản, mỗi xã, phường, những kỹ năng số được phổ cập sẽ góp phần hình thành những công dân số chủ động, thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng, miền, qua đó tạo động lực để Lào Cai xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số theo hướng bao trùm, thực chất và bền vững.