VN-Index chịu sức ép trên diện rộng
Phiên cuối tuần 11/9 cho thấy rõ sự thay đổi của trạng thái thị trường. Ngay từ đầu phiên, VN-Index đã chìm trong sắc đỏ khi các thị trường chứng khoán châu Á đồng loạt giảm. Trong đó, Nhật Bản mất 2,14% và Hàn Quốc giảm 1,74%.
Đến 10h20, VN-Index giảm 18 điểm xuống 1.810 điểm, với khoảng 360 mã giảm giá, trong khi chỉ hơn 130 mã giữ được sắc xanh. Kết phiên, chỉ số giảm 15,95 điểm xuống 1.813,28 điểm. Độ rộng thị trường rất xấu khi HoSE chỉ có 49 mã tăng và 255 mã giảm, trong đó 150 mã giảm trên 1%.
Bên cạnh đó, áp lực bán không chỉ tập trung ở nhóm vốn hóa lớn. Các cổ phiếu vừa và nhỏ chịu sức ép mạnh khiến mức độ tổn thương của danh mục lớn hơn nhiều so với mức giảm của chỉ số.
Trong rổ VN30, chỉ có 3 mã tăng giá, gồm BSR, GAS và SSB, trong khi 27 mã giảm. Có tới 18 cổ phiếu giảm trên 1%, trong đó TCX giảm 2,78%, VNM giảm 2,44%, HDB giảm 2,37%, VRE giảm 2,27%, VIB giảm 2,19% và LPB giảm 2,08%.
Nhóm ngân hàng cũng không còn giữ được vai trò nâng đỡ chỉ số. BID, CTG, TCB và VPB đều giảm trên 1%, bên cạnh sức ép từ VCB, MBB. Nhóm bất động sản ghi nhận nhiều mã giảm mạnh như NVL, VPI, CII và DXG.
Đặc biệt, thanh khoản tại nhóm cổ phiếu giảm mạnh chiếm tới 65,5% tổng giá trị khớp lệnh trên HoSE. Điều này cho thấy đây không đơn thuần là một phiên điều chỉnh do thiếu lực cầu mà phản ánh áp lực bán chủ động khá rõ.
Khối ngoại cũng quay lại bán ròng khoảng 288,5 tỷ đồng trên HoSE. MBB bị bán ròng mạnh nhất với 82,9 tỷ đồng, tiếp đến là VHM 68,4 tỷ đồng, VNM 35,8 tỷ đồng, HPG 24,5 tỷ đồng và MSN 24,3 tỷ đồng. Mặt khác, dòng tiền ngoại vẫn tìm đến một số cổ phiếu như BSR, TCB, PNJ và VIC.
Nếu xét riêng chỉ số, VN-Index đang tiến sát vùng hỗ trợ tâm lý 1.800 điểm. Nhưng diễn biến của cổ phiếu cho thấy mức độ điều chỉnh thực tế đang mạnh hơn đáng kể so với những gì VN-Index thể hiện.
Trong bức tranh tổng thể, dầu khí là nhóm hiếm hoi duy trì được sắc xanh. PVD có thời điểm tăng 3,5%, PVT tăng 3,7%, BSR tăng 2,6% và OIL tăng khoảng 1,5%. Dòng tiền vào nhóm này cũng tăng đột biến, giá trị giao dịch đạt hơn 620 tỷ đồng.
Động lực trước mắt đến từ giá dầu thế giới. Dù vậy, diễn biến giá cổ phiếu cho thấy nhà đầu tư vẫn khá thận trọng. Ngay trong phiên, nhiều mã dầu khí đã phải thu hẹp đáng kể mức tăng so với vùng giá cao nhất.
Về cơ bản, nhóm dầu khí lại đang có một điểm tựa khác là kết quả kinh doanh. Sau nửa năm, PVS đạt 1.003 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tăng 64% và vượt kế hoạch cả năm 990 tỷ đồng. GAS đạt hơn 9.025 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tương đương mục tiêu cả năm. Trong khi đó, BSR ghi nhận 15.931 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, cao gấp nhiều lần kế hoạch 2.162 tỷ đồng.
DCM và DPM cũng lần lượt hoàn thành 157% và 192% kế hoạch lợi nhuận năm chỉ sau 6 tháng. POW đạt hơn 5.000 tỷ đồng lợi nhuận, gấp 4,5 lần kế hoạch cả năm. Những con số này cho thấy sự phân hóa giữa diễn biến thị trường và nền tảng lợi nhuận đang ngày càng rõ. Không phải toàn bộ thị trường đều thiếu câu chuyện tăng trưởng, mà dòng tiền hiện chưa đủ mạnh để phản ánh đồng đều các kết quả kinh doanh tích cực vào giá cổ phiếu.
Nâng hạng có thể hỗ trợ dòng tiền, nhưng chưa đủ để đảo chiều xu hướng
Một trong những yếu tố được quan tâm nhất trong tuần tới là hoạt động tái cơ cấu danh mục của các quỹ ETF trước thời điểm Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng.
Theo ước tính của VDSC, Fubon ETF có thể bán khoảng 103,2 triệu USD cổ phiếu, tương đương 28,9% danh mục hiện tại. Trong khi đó, FTSE GEIS có thể giải ngân khoảng 21,9 triệu USD, tương đương 10% tỷ trọng mới trước ngày hiệu lực 21/9.
Một số cổ phiếu có thể hưởng lợi từ dòng tiền cộng hưởng của hoạt động tái cơ cấu và vấn đề nâng hạng, gồm VCB, FPT, VPB, MCH, ACB và VPL. VCB được VDSC ước tính có thể nhận tổng dòng tiền mua khoảng 30,7 triệu USD từ hai nguồn.
Ngược lại, KBC, VCI, KDH và VND có thể chịu áp lực bán từ Fubon ETF. Đáng chú ý, KBC và KDH không nằm trong rổ nâng hạng FTSE nên không có dòng tiền đối ứng từ quỹ chỉ số.
Thế nhưng, không nên đồng nhất việc nâng hạng với một chu kỳ tăng giá mới. VDSC chỉ ra rằng tại nhiều thị trường từng được nâng hạng, thanh khoản thường tăng mạnh trong tháng hiệu lực nhưng mức tăng này không kéo dài. Diễn biến giá sau nâng hạng cũng rất khác nhau giữa các thị trường. Trung vị biến động 12 tháng sau ngày hiệu lực tại các thị trường được nghiên cứu là âm 10,5%. Một số thị trường như Saudi Arabia và Qatar giảm mạnh sau nâng hạng, trong khi Romania và Kuwait vẫn tiếp tục tăng.
Yếu tố quyết định nằm ở mức tăng của thị trường trước sự kiện. Với Việt Nam, VN-Index đã tăng 10,3% trong 11 tháng qua, mức cao nhất trong nhóm thị trường được VDSC so sánh. Vì vậy, kịch bản cơ sở của đơn vị này là chỉ số có thể tiếp tục tích lũy quanh thời điểm nâng hạng, thay vì lập tức bước vào một nhịp tăng mạnh mới.
Trong báo cáo tháng 8/2026 của TBLF, SGI Capital cho rằng VN-Index đã quay lại sát vùng đỉnh trong khi đòn bẩy, lãi suất và thanh khoản vẫn tạo ra những rủi ro. Theo quỹ khi xảy ra đổ vỡ thanh khoản, thị trường thường xuất hiện một nhịp bán chung để nhanh chóng hạ tỷ lệ margin. Lúc này, cổ phiếu có thể bị bán đồng loạt bất kể chất lượng doanh nghiệp, trước khi thị trường bước vào giai đoạn phục hồi và phân hóa.
Rủi ro lớn nhất là sự kết hợp bất lợi giữa các yếu tố này có thể tạo thành vòng xoáy hạ đòn bẩy trên diện rộng. Một nhịp giảm mạnh có thể mở ra cơ hội mua những doanh nghiệp có nền tảng tốt ở mức định giá thấp hơn nhưng điều kiện tiên quyết là nhà đầu tư phải còn sức mua.
Vì vậy, TBLF tiếp tục duy trì chiến lược phòng thủ. Tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục của quỹ giảm từ khoảng 30,7% xuống 28,2% NAV cuối tháng 8. Trong khi đó, thanh khoản thị trường vẫn chưa cho thấy sự cải thiện tương xứng với đà tăng của chỉ số. Giá trị giao dịch bình quân tháng 8 đạt khoảng 15.273 tỷ đồng/phiên, giảm 3,63% so với tháng trước và thấp hơn 27,68% so với mức bình quân 5 tháng.
Lợi nhuận doanh nghiệp vẫn là điểm tựa
Dù thị trường chịu áp lực điều chỉnh, nhìn chung lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết lại không quá tiêu cực. Tính đến ngày 3/9, có 1.134 trong tổng số 1.522 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch đã công bố kết quả kinh doanh quý II và 6 tháng đầu năm, đại diện cho 99,6% vốn hóa toàn thị trường. Doanh thu quý II của nhóm này tăng 36,6%, trong khi lợi nhuận tăng hơn 50%. Nhiều doanh nghiệp thậm chí đã vượt kế hoạch lợi nhuận cả năm sau hai quý. PVS, GAS, BSR, DCM, DPM và POW là những trường hợp nổi bật.
Ở nhóm vốn hóa lớn, VHM đạt 52.092 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế trong 6 tháng, tăng gần 380% và hoàn thành 86,8% kế hoạch năm. HPG đạt 15.480 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tăng 103% và hoàn thành 70% mục tiêu năm.
Không phải tất cả mức tăng lợi nhuận đều đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi. GAS có khoản hoàn nhập dự phòng khoảng 492 tỷ đồng trong quý II, trong khi TV2 ghi nhận thu nhập tài chính tăng mạnh. Do đó, nhà đầu tư vẫn cần tách bạch lợi nhuận thường xuyên và lợi nhuận bất thường khi đánh giá khả năng duy trì tăng trưởng.
Dù vậy, một số doanh nghiệp vẫn còn dư địa đáng kể trong nửa cuối năm. Với GAS, sản lượng tiêu thụ khí trong 7 tháng đạt hơn 4,2 tỷ m3, bằng 105% kế hoạch và tăng 17% so với cùng kỳ. SSI dự báo doanh thu năm 2026 của GAS đạt khoảng 161.961 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 16.225 tỷ đồng, lần lượt tăng 20% và 40%.
PVS có thể tiếp tục ghi nhận doanh thu từ các dự án Lạc Đà Vàng và Lô B - Ô Môn. Trong đó, doanh thu phần CPP của Lạc Đà Vàng dự kiến được ghi nhận trong quý III và IV/2026. Các hợp đồng mới như EPCIC Sư Tử Trắng 2B cũng bổ sung thêm backlog cho giai đoạn 2026-2028.
BSR tiếp tục hưởng lợi nếu biên lợi nhuận lọc dầu duy trì ở mức cao. Trong khi đó, DPM và DCM vẫn có dư địa từ mặt bằng giá phân bón và việc vận hành nhà máy ở công suất cao. Điều này tạo ra một nghịch lý tương đối rõ trên thị trường hiện nay: kết quả kinh doanh của nhiều doanh nghiệp đang cải thiện, nhưng giá cổ phiếu chưa chắc phản ánh ngay sự cải thiện đó.
PYN Elite từng đánh giá tăng trưởng lợi nhuận chưa hoàn toàn chuyển hóa thành mức tăng tương ứng của giá cổ phiếu do thanh khoản vẫn là lực cản. Nếu thanh khoản cải thiện trong khi lãi suất không còn tăng mạnh, những doanh nghiệp có lợi nhuận thực chất và định giá hợp lý sẽ có nhiều cơ hội được thị trường định giá lại.
Ngoài ra, một diễn biến khác đáng chú ý trong tuần là việc cơ quan quản lý liên tiếp xử phạt doanh nghiệp công bố thông tin sai lệch, đặc biệt liên quan đến lợi nhuận.
Ngày 9/9, Tập đoàn Điện Quang (DQC) bị phạt 150 triệu đồng do số liệu lợi nhuận sau thuế năm 2025 trên báo cáo tài chính tự lập cao hơn đáng kể so với báo cáo đã kiểm toán. Trước đó, C32 cũng bị phạt với mức tương tự.
Trường hợp đáng chú ý nhất là ST8 khi doanh nghiệp tự lập báo cáo lợi nhuận sau thuế 90,3 tỷ đồng nhưng báo cáo kiểm toán sau đó ghi nhận lỗ hơn 8 tỷ đồng. NRC cũng ghi nhận mức chênh lệch lớn khi lợi nhuận sau thuế trên báo cáo tự lập 35,5 tỷ đồng nhưng sau kiểm toán chỉ còn gần 6,7 tỷ đồng.
Tổng cộng 4 doanh nghiệp bị xử phạt do công bố thông tin sai lệch về lợi nhuận từ tháng 8 đến tháng 9 với tổng tiền phạt 550 triệu đồng, đồng thời phải hủy bỏ hoặc cải chính thông tin đã công bố.
Những trường hợp này không thể kết luận mọi chênh lệch giữa báo cáo tự lập và báo cáo kiểm toán đều là vi phạm. Nhưng chúng cho thấy chất lượng báo cáo tài chính và công bố thông tin đang trở thành vấn đề khó có thể xem nhẹ khi thị trường bước vào giai đoạn yêu cầu cao hơn về minh bạch.
Theo UBCKNN, hơn 10% doanh nghiệp trong năm 2024-2025 nhận ý kiến kiểm toán không phải ý kiến chấp nhận toàn phần. Một số trường hợp còn xuất hiện chênh lệch số liệu sau kiểm toán, thiếu thuyết minh thông tin trọng yếu hoặc chưa thống nhất dữ liệu.
Khi thị trường hướng tới mục tiêu nâng hạng và thu hút thêm dòng vốn tổ chức, những vấn đề này có ý nghĩa lớn hơn một khoản tiền phạt hành chính. Chất lượng báo cáo tài chính, quản trị công ty và khả năng giải trình sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến mức độ tin cậy của doanh nghiệp và khả năng thị trường chấp nhận mức định giá cao hơn.
Thị trường cần một nhịp lọc hơn là một kỳ vọng mới
Nhìn lại tuần 7-11/9, diễn biến điều chỉnh cho thấy thị trường đang bước vào giai đoạn nhạy cảm. VN-Index vẫn đứng trên vùng 1.800 điểm nhưng độ rộng suy yếu, áp lực bán tập trung ở nhóm chứng khoán, ngân hàng, bất động sản và cổ phiếu vừa và nhỏ. Trong khi đó, lực cầu bắt đáy chưa đủ mạnh để tạo sự cân bằng.
Nâng hạng FTSE và hoạt động tái cơ cấu ETF trong tuần tới có thể tạo ra những phiên giao dịch đột biến về thanh khoản, khiến dòng tiền phân hóa mạnh giữa các cổ phiếu. Nhưng đây nhiều khả năng là yếu tố tạo biến động hơn là một bảo đảm cho xu hướng tăng.
Ở chiều tích cực, nền lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp đang tốt lên và một số doanh nghiệp đã vượt kế hoạch cả năm ngay sau nửa chặng đường. Nếu lãi suất ổn định, thanh khoản trở lại và dòng vốn ngoại chuyển sang mua ròng, nhóm cổ phiếu có tăng trưởng lợi nhuận thực chất có thể trở thành nơi dòng tiền tìm đến sau giai đoạn điều chỉnh.
Ngược lại, nếu áp lực margin tiếp tục gia tăng trong khi dòng tiền mới chưa vào đủ mạnh, thị trường có thể cần thêm thời gian để hấp thụ lượng cung trước khi hình thành một xu hướng rõ ràng hơn.
Vì vậy, tuần giao dịch tiếp theo sẽ không chỉ là phép thử đối với mốc 1.800 điểm của VN-Index. Mà quan trọng hơn, đó là phép thử về khả năng hấp thụ áp lực bán của thị trường ngay trước sự kiện nâng hạng và khả năng dòng tiền thực sự tìm đến những doanh nghiệp có nền tảng lợi nhuận tốt.