Chiều 29/9, Hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách lần thứ Nhất tiếp tục thảo luận về nhóm dự án thuộc lĩnh vực văn hóa, xã hội, gồm các dự án luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thu viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí; Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể nguời và hiến, lấy xác (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.
Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, một trong những vấn đề nhiều đại biểu quan tâm là việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc trên nền tảng số và người lao động không có quan hệ lao động.
Dự thảo đề xuất từng bước mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc với người làm việc qua nền tảng số và người làm việc không có quan hệ lao động. Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ quyết định nhóm tham gia và thời điểm thực hiện theo đề xuất của Chính phủ, căn cứ mức độ ổn định của việc làm, thu nhập và khả năng đóng góp.
Phó đoàn Đại biểu Quốc hội TP HCM Trần Thị Diệu Thúy thống nhất với định hướng đưa nhóm lao động này, trong đó có tài xế công nghệ, vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Tuy nhiên, bà cho rằng không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng như người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Doanh nghiệp nền tảng có khả năng tác động đáng kể đến giá cước, tỷ lệ chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng, cơ chế thưởng, phạt và quyền duy trì tài khoản nên cần chia sẻ trách nhiệm bảo đảm an sinh cho người lao động.
Bà Thúy đề xuất nghiên cứu cơ chế đóng góp "ba bên", gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước. Trong đó, Nhà nước hỗ trợ tài xế có thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ bảo hiểm xã hội tự nguyện sang bắt buộc. Doanh nghiệp nền tảng có thể khấu trừ phần bảo hiểm xã hội thuộc trách nhiệm của tài xế và đóng phần thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp. Chính phủ cũng cần có cơ chế quản lý trường hợp một tài xế hoạt động trên nhiều nền tảng để bảo đảm quyền lợi phù hợp với đặc thù việc làm và rủi ro nghề nghiệp.
Tán thành về nguyên tắc, song đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) lưu ý hai khái niệm “người làm việc không có quan hệ lao động” và “người làm việc trên nền tảng số” có phạm vi rộng, bao gồm nhiều phương thức làm việc và mức độ phụ thuộc khác nhau. Dự thảo cần xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, tránh việc chỉ căn cứ vào tên hợp đồng hoặc hình thức làm việc.
Theo đại biểu, cần phân biệt người thực chất có quan hệ lao động với người cung cấp dịch vụ độc lập, tự quyết định cách thức và thời gian làm việc. Nếu nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công, giá dịch vụ hoặc quyền tiếp tục làm việc của người cung cấp dịch vụ, phải làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu đóng bảo hiểm và phối hợp thu nộp. Chính sách cũng cần tính đến người làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều hoặc chỉ làm việc bán thời gian.
Đại biểu kiến nghị nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt, hỗ trợ nhóm thu nhập thấp và tránh đóng trùng đối với người đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo một quan hệ lao động khác.
Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội Lâm Văn Đoan nhận xét lao động nền tảng số ngày càng phổ biến, trong khi pháp luật về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội và các tiêu chuẩn an sinh chưa kịp thời điều chỉnh, do vậy tạo ra khoảng trống trên thực tế. Tuy nhiên, theo đại biểu, quy định mang tính nguyên tắc trong dự thảo chưa bảo đảm tính khả thi. Với một hình thái lao động mới, các quan hệ về thu, chi, đóng, hưởng và cơ chế tạo quỹ phải được nghiên cứu, đánh giá tác động kỹ lưỡng
Theo quy định hiện hành, người làm việc theo hợp đồng từ đủ một tháng thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Người từ đủ 15 tuổi không thuộc diện bắt buộc có thể tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, với mức đóng bằng 22% mức thu nhập làm căn cứ đóng do người tham gia lựa chọn.
Phần lớn tài xế công nghệ hiện ký hợp đồng hợp tác với doanh nghiệp vận hành ứng dụng và được xác định là đối tác, không phải nhân viên. Vì vậy, họ không thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quan hệ này và phải tự đăng ký, đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện nếu muốn tham gia.
.