Tại Hội nghị lấy ý kiến rộng rãi dự thảo Nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu sáng 30/9, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) thông tin thêm về cơ chế giá xăng dầu được đề xuất trong dự thảo này.
Theo đó, nếu Nghị định được ban hành, hệ thống cung ứng xăng dầu sẽ chỉ còn 4 loại hình thương nhân gồm thương nhân sản xuất, thương nhân bao tiêu, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối. Trong chuỗi lưu thông, hai cấp được đặc biệt quan tâm là thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối.
Một thay đổi lớn khác nằm ở thương nhân phân phối. Dự thảo đề xuất bãi bỏ giấy phép đối với loại hình này. Các cửa hàng, đại lý, thương nhân nhận quyền và thương nhân phân phối theo cách gọi hiện nay được gộp vào một loại hình thương nhân phân phối.
Theo đó, doanh nghiệp chỉ cần đáp ứng các điều kiện để lập thương nhân phân phối, có cửa hàng bán lẻ và hợp đồng với thương nhân đầu mối, sau đó thực hiện thông báo trực tuyến với UBND tỉnh và Bộ Công Thương thay vì phải được cấp giấy phép như hiện nay.
Với giao dịch mua bán giữa các thương nhân phân phối, Dự thảo vẫn để hai phương án để tiếp tục lấy ý kiến doanh nghiệp. Phương án thứ nhất là thương nhân phân phối chỉ được mua từ thương nhân đầu mối, không được mua bán với nhau. Phương án thứ hai cho phép mua bán giữa các thương nhân phân phối nhưng phải đáp ứng các điều kiện về giao nhận thực tế và chuyển quyền sở hữu.
Theo ông Trần Hữu Linh, vấn đề này được đặt ra nhằm khắc phục tình trạng mua bán hóa đơn nhưng hàng hóa không thực sự dịch chuyển, qua đó bảo đảm truy xuất được nguồn gốc từng lô hàng và hạn chế tình trạng mua bán lòng vòng trong chuỗi cung ứng.
Một thay đổi có tính nền tảng của Dự thảo nghị định là cơ chế giá xăng dầu. Theo đó, khi Nghị định có hiệu lực, giá xăng dầu sẽ được vận hành theo cơ chế thị trường, do doanh nghiệp quyết định.
Dự thảo không quy định một mức giá bán cụ thể mà đưa ra công thức tính giá gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế. Trong đó, giá mua và cước phí tạo nguồn được xác định theo chi phí thực tế; lợi nhuận do doanh nghiệp tự xác định; các khoản thuế, phí do Nhà nước quy định. Nhà nước chỉ quy định chi phí kinh doanh định mức và điều chỉnh 3 năm một lần.
Theo ông Trần Hữu Linh, đây là thay đổi quan trọng để đưa xăng dầu trở về cơ chế thị trường.
Ông cho rằng cơ chế này sẽ tạo ra thay đổi đáng kể đối với thị trường và người tiêu dùng. Khi không còn cơ chế Nhà nước công bố giá bán lẻ tối đa theo từng kỳ điều hành, mỗi doanh nghiệp có thể đưa ra một mức giá khác nhau tùy thuộc vào giá mua, cước phí, chi phí kinh doanh, mức lợi nhuận và chính sách chiết khấu.
"Phải chấp nhận chuyện mỗi cây xăng sẽ một giá. Mỗi thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối sẽ quy định giá trong hệ thống của mình", ông Linh nói.
Theo ông, vào thời điểm đó, việc kinh doanh xăng dầu sẽ được quyết định nhiều hơn bởi các yếu tố thị trường. Doanh nghiệp cũng chủ động quyết định mức chiết khấu cho đại lý, cửa hàng bán lẻ, thay vì thường xuyên kiến nghị về mức chiết khấu như trong cơ chế hiện nay.
"Thứ năm hàng tuần sẽ không phải quy định giá trần bán lẻ xăng dầu nữa. Mỗi doanh nghiệp có thể có giá xăng dầu khác nhau, phụ thuộc vào giá mua, cước phí, lợi nhuận là bao nhiêu và chiết khấu như thế nào cho đại lý", ông Linh nhấn mạnh.
Tuy nhiên, việc trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp không đồng nghĩa Nhà nước buông quản lý. Dự thảo vẫn thiết kế các công cụ bình ổn trong trường hợp thị trường có biến động lớn.
Theo đó, các công cụ được sử dụng theo thứ tự gồm thuế, phí, dự trữ quốc gia, phân giao tổng nguồn tối thiểu và trong những trường hợp đặc biệt mới sử dụng nguồn lực Nhà nước để bình ổn. Trường hợp giá tăng, giảm đột biến, xảy ra chiến tranh hoặc thị trường biến động khoảng 15 - 20%, Nhà nước có thể điều hành giá trở lại.
Một nội dung liên quan trực tiếp đến hoạt động bán lẻ là hóa đơn điện tử. Dự thảo tiếp tục quy định hóa đơn điện tử theo từng lần bán và kết nối trực tiếp với cơ quan thuế. Dữ liệu hóa đơn cũng sẽ được kết nối với Hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia, qua đó từng bước khắc phục tình trạng dữ liệu chưa bóc tách được theo từng cửa hàng, thương nhân phân phối và thương nhân đầu mối.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết những vấn đề tác động lớn tới thị trường, doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ tiếp tục được cơ quan quản lý đánh giá trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định.