Cải cách hoàn thuế GTTT của Bộ Tài chính đã góp phần đẩy nhanh hoàn thuế, khơi thông dòng vốn cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng, chống gian lận và bảo đảm an toàn ngân sách nhà nước (NSNN).
Đổi mới phương thức quản lý hoàn thuế
Theo Bộ Tài chính, cơ sở pháp lý về hoàn thuế tiếp tục được hoàn thiện tại Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn, tạo cơ sở phân nhóm NNT theo mức độ tuân thủ, áp dụng chế độ ưu tiên, hoàn thuế tự động trên cơ sở dữ liệu và quản lý rủi ro; từng bước chuyển từ đánh giá rủi ro đối với toàn bộ hồ sơ sang xác định phần số tiền đủ điều kiện hoàn và phần có rủi ro cần kiểm tra, xác minh.
Công tác tổ chức thực hiện được tăng cường; tiến độ giải quyết hồ sơ được theo dõi thường xuyên, gắn với trách nhiệm người đứng đầu; các hồ sơ tồn đọng, kéo dài được tập trung rà soát, xử lý. Việc tiếp nhận, phân loại, xử lý, thẩm định, phê duyệt và trả kết quả hoàn thuế từng bước được điện tử hóa, tự động hóa và lưu vết trên hệ thống.
Công tác phòng, chống gian lận cũng từng bước chuyển từ kiểm tra riêng lẻ từng hồ sơ, chứng từ sang phân tích tổng thể người nộp thuế, chuỗi hóa đơn, chuỗi giao dịch; kết hợp dữ liệu kê khai, hóa đơn điện tử và thông tin của các cơ quan, tổ chức liên quan để nhận diện rủi ro
Tính hết ngày 30/9/2026, toàn quốc đã ban hành 14.668 quyết định hoàn thuế, với số tiền hoàn là 149.463 tỷ đồng, bằng 146% so cùng kỳ năm 2025 (12.736 quyết định, 102.379 tỷ đồng) và bằng 86,4% so với dự toán hoàn (173.000 tỷ đồng).
Trong đó, hoàn thuế GTGT xuất khẩu là 13.387 quyết định, 125.018 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 91% số quyết định, 84% số tiền; hoàn thuế GTGT dự án đầu tư là 791 quyết định, 23.469 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 5% số quyết định, 16% số tiền; hoàn thuế GTGT đối với trường hợp ưu đãi, miễn trừ ngoại giao, trường hợp khác là 490 quyết định, 975 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 3% số quyết định, 1% số tiền.
Tuy nhiên, theo Bộ Tài chính, một số hồ sơ hoàn thuế vẫn có thời gian giải quyết kéo dài, chủ yếu đối với trường hợp giao dịch qua nhiều khâu trung gian, nhiều doanh nghiệp, địa bàn hoặc có dấu hiệu rủi ro cần kiểm tra, xác minh. Một số quy định về điều kiện khấu trừ, hoàn thuế còn phức tạp; dữ liệu phục vụ quản lý còn phân tán; việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với hải quan, ngân hàng, công an và các cơ quan liên quan chưa đầy đủ, kịp thời.
Các giải pháp rút ngắn thời gian giải quyết hoàn thuế GTGT
Với mục tiêu rút ngắn thực chất thời gian hoàn thuế, kịp thời khơi thông dòng vốn cho sản xuất, kinh doanh; đồng thời kiểm soát chặt chẽ gian lận và bảo đảm an toàn tiền hoàn thuế của NSNN, trọng tâm là chuyển mạnh từ quản lý theo hồ sơ sang quản lý theo dữ liệu và rủi ro, xử lý đến từng giao dịch, từng phần số tiền đề nghị hoàn. Bộ Tài chính tiếp tục đổi mới công tác hoàn thuế, tập trung thực hiện 3 nhóm giải pháp sau:
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện chính sách, đơn giản hóa thủ tục và đẩy nhanh hoàn thuế đối với NNT tuân thủ tốt. Rà soát, tháo gỡ các vướng mắc về điều kiện khấu trừ, hoàn thuế; đơn giản hóa hồ sơ, loại bỏ thông tin, chứng từ trùng lặp và không yêu cầu NNT cung cấp lại thông tin cơ quan nhà nước đã có. Phân nhóm NNT theo mức độ tuân thủ, rủi ro để áp dụng quy trình phù hợp, ưu tiên rút ngắn thời gian giải quyết đối với NNT tuân thủ tốt, kết hợp kiểm tra sau hoàn theo quản lý rủi ro.
Thứ hai, đẩy mạnh số hóa, tự động hóa và quản lý rủi ro đến từng giao dịch, từng phần số tiền đề nghị hoàn. Tăng cường kết nối, đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử, kê khai thuế, hải quan, thanh toán và các nguồn dữ liệu liên quan; trên cơ sở đó tự động xác định số tiền đủ điều kiện để hoàn ngay, số tiền cần giải trình, xác minh và số tiền có rủi ro cần kiểm tra, không để rủi ro của một phần giao dịch làm kéo dài việc hoàn đối với toàn bộ số tiền đã đủ điều kiện. Hoàn thiện bộ tiêu chí rủi ro, thí điểm tự động xác định số tiền đủ điều kiện hoàn trong tháng 12/2026, làm cơ sở triển khai chính thức từ năm 2027.
Thứ ba, nâng cao hiệu quả kiểm soát gian lận gắn với trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Chuyển mạnh từ kiểm tra riêng lẻ từng hồ sơ, doanh nghiệp sang phân tích chuỗi giao dịch, chuỗi hóa đơn và dòng tiền; tập trung kiểm tra đúng doanh nghiệp, giao dịch và mắt xích có dấu hiệu rủi ro. Tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan thuế với hải quan, ngân hàng, công an và các cơ quan liên quan; gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ, tỷ lệ giải quyết đúng hạn, hồ sơ tồn đọng và mức độ tự động hóa.
Thông qua các giải pháp về cải cách chính sách, thủ tục thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ, cá nhân kinh doanh và công tác hoàn thuế giá trị gia tăng nêu trên, Bộ Tài chính định hướng từng bước hình thành phương thức quản lý thuế theo nguyên tắc “hỗ trợ để tuân thủ - quản lý theo rủi ro - phục vụ theo nhu cầu”, lấy thời gian, chi phí thực tế và mức độ thuận lợi của người dân, doanh nghiệp làm thước đo kết quả cải cách, qua đó cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển đạt mục tiêu hai con số.