Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng vừa ký quyết định số 5008 phê duyệt đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước.
Tạo dấu ấn riêng từ những hàng cây
Nhắc đến Hà Nội, nhiều người thường nhớ tới những hàng sấu trên phố Phan Đình Phùng, hàng sao đen trên phố Lò Đúc hay hương hoa sữa mỗi độ thu về. Qua nhiều thế hệ, cây xanh không chỉ mang lại bóng mát mà còn góp phần tạo nên diện mạo và bản sắc của từng tuyến phố.
Tuy nhiên, hệ thống cây xanh tại Hà Nội hiện có sự đa dạng về chủng loại, trong đó một số tuyến đường trồng xen kẽ nhiều loài cây. Điều này có thể khiến cảnh quan thiếu tính thống nhất, đồng thời gây khó khăn cho việc chăm sóc, cắt tỉa và quản lý.
Trước thực tế đó, UBND Thành phố Hà Nội đã phê duyệt Đề án “Quản lý phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước”. Theo định hướng được đưa ra, mỗi tuyến đường, phố sẽ có một loài cây bóng mát chủ đạo; những trường hợp đặc thù có thể sử dụng tối đa hai loài. Cây xanh trên cùng tuyến được tổ chức thống nhất về chủng loại, chiều cao, tán và khoảng cách trồng.
Việc lựa chọn cây không chỉ hướng tới tính thẩm mỹ mà còn phải phù hợp với điều kiện thực tế của từng tuyến phố. Chiều rộng lòng đường, vỉa hè, đặc điểm kiến trúc, mật độ giao thông và hệ thống công trình ngầm đều là những yếu tố cần được xem xét trước khi xác định loài cây chủ đạo.
Với những tuyến phố nhỏ trong khu vực nội đô lịch sử, cây có tán gọn, chiều cao phù hợp và bộ rễ ít ảnh hưởng đến hạ tầng được ưu tiên. Trong khi đó, các đại lộ, đường vành đai cần những loài cây có khả năng che bóng tốt, thích nghi với môi trường đô thị. Tại khu vực thương mại, cây xanh còn phải được bố trí để không che khuất mặt tiền cửa hàng hoặc ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.
Bên cạnh yêu cầu về công năng, việc lựa chọn cây theo từng tuyến phố còn hướng tới hình thành những không gian có thể nhận diện bằng đặc điểm cảnh quan. Một tuyến phố có hàng cây đồng đều, phát triển ổn định sẽ tạo nên hình ảnh rõ nét hơn, đồng thời góp phần cải thiện chất lượng không gian công cộng.
Dù vậy, việc xây dựng diện mạo mới không đồng nghĩa với thay thế toàn bộ hệ thống cây hiện có. Những hàng cây lâu năm, có giá trị về cảnh quan và lịch sử cần được đánh giá, bảo tồn phù hợp. Với các cây có nguy cơ mất an toàn hoặc không còn đáp ứng điều kiện sinh trưởng, việc xử lý cần dựa trên đánh giá chuyên môn, thay vì chỉ căn cứ vào yêu cầu đồng bộ hình thức.
Định hướng 6 nhóm cảnh quan cây xanh
Theo đề án, các tuyến phố chính tại khu vực trung tâm Hà Nội được định hướng thành sáu nhóm cảnh quan, gồm phố ký ức, tuyến hồ xanh di sản, tuyến chính trị - nghi lễ, tuyến văn hóa - cư trú nội đô, tuyến thương mại - dịch vụ và trục giao thông lớn, cửa ngõ thành phố. Mỗi nhóm có cách lựa chọn cây xanh riêng, gắn với đặc điểm không gian và chức năng của khu vực.
Ở nhóm phố ký ức thuộc khu vực Ba Đình - Hoàn Kiếm, thành phố ưu tiên duy trì những hàng cây lâu năm như sấu, nhội, thàn mát, quếch và sao đen. Phố Phan Đình Phùng tiếp tục duy trì hàng sấu ở đoạn từ Mai Xuân Thưởng đến Cửa Bắc và hàng nhội từ Cửa Bắc đến Hàng Đậu. Phố Hoàng Diệu được định hướng sử dụng quếch và thàn mát làm cây chủ đạo.
Với nhóm tuyến hồ xanh di sản, các tuyến Hàng Khay, Lê Thái Tổ và Đinh Tiên Hoàng quanh hồ Gươm được định hướng sử dụng những loài cây như lộc vừng, sấu và bằng lăng. Đường Thanh Niên tiếp tục duy trì phượng và ban trắng làm cây chủ đạo, kết hợp các loại cây bụi, hoa trang trí tại dải phân cách.
Trong nhóm tuyến chính trị - nghi lễ, cây xanh được lựa chọn theo hướng tạo không gian trang trọng, hài hòa với các công trình kiến trúc và khu vực di tích. Đối với nhóm tuyến văn hóa - cư trú nội đô, định hướng tập trung duy trì những loài cây phù hợp với cảnh quan hiện hữu, đồng thời nâng cao chất lượng không gian sinh hoạt của người dân.
Tại các tuyến thương mại - dịch vụ, cây xanh cần đáp ứng yêu cầu tạo bóng mát nhưng vẫn bảo đảm tầm nhìn và hoạt động kinh doanh. Một số tuyến như Bà Triệu, Phố Huế được định hướng sử dụng các loài cây như sấu, lộc vừng và lát hoa. Trên trục Cầu Giấy - Xuân Thủy, thành phố định hướng trồng bàng lá nhỏ và bằng lăng, kết hợp cây bụi và hoa trang trí để tăng tính thẩm mỹ.
Đối với các trục giao thông lớn và cửa ngõ thành phố, việc lựa chọn cây hướng tới khả năng che bóng, chịu được điều kiện môi trường khắc nghiệt và tạo cảnh quan trên những tuyến đường dài. Đường Võ Chí Công và Võ Nguyên Giáp được định hướng trồng giáng hương, long não và dầu rái; dải phân cách có thể kết hợp thêm các loài cây trang trí phù hợp.
Bên cạnh việc tổ chức cây xanh theo từng nhóm cảnh quan, Hà Nội cũng đặt mục tiêu mở rộng không gian xanh thông qua phát triển công viên, vườn hoa và các khu vực cây xanh công cộng. Theo đề án, đến năm 2030, thành phố phấn đấu có khoảng 12.100 ha đất cây xanh, trong đó có 8.600 ha cây xanh công cộng đô thị, với chỉ tiêu cây xanh đô thị bình quân trên 10 m²/người.
Để các định hướng này phát huy hiệu quả, việc triển khai cần gắn với kế hoạch chăm sóc, bảo dưỡng và kiểm tra an toàn cây xanh lâu dài. Những cây có giá trị về lịch sử, cảnh quan cần được xem xét bảo tồn; việc trồng mới hoặc thay thế phải phù hợp với điều kiện sinh thái và hạ tầng của từng tuyến phố.