Huy động nguồn lực, tạo chuyển biến kinh tế vùng biên
Sau 10 năm triển khai Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 10/10/2017 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội các xã biên giới đất liền gắn với tăng cường, củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại giai đoạn 2017-2026, Lào Cai đạt nhiều kết quả trong huy động nguồn lực, phát triển hạ tầng và cải thiện đời sống người dân.
Tổng vốn đầu tư dành cho các xã, phường biên giới giai đoạn 2017-2026 đạt hơn 37.660 tỷ đồng. Nguồn lực này góp phần cải thiện kết cấu hạ tầng, tạo điều kiện phát triển sản xuất, mở rộng thương mại, dịch vụ và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Đây cũng là nền tảng để các địa phương khai thác lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên và giao thương, từng bước mở rộng không gian phát triển kinh tế.
Công nghiệp, thương mại và dịch vụ được quan tâm phát triển theo lợi thế từng địa bàn. Hoạt động giao thương qua các cửa khẩu tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong lưu thông hàng hóa, kết nối thị trường và thúc đẩy các dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu.
Cùng với đầu tư hạ tầng, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành hoạt động cửa khẩu. Nền tảng cửa khẩu số góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong giao thương, tăng cường kết nối thông tin và nâng cao hiệu quả quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu. Việc kết hợp đầu tư hạ tầng với ứng dụng công nghệ tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp và người dân tham gia hoạt động kinh tế thuận lợi hơn.
Với lợi thế địa lý và hệ thống cửa khẩu, Lào Cai có nhiều điều kiện phát triển thương mại biên giới, kết nối hoạt động sản xuất trong nước với thị trường bên ngoài. Hoạt động xuất nhập khẩu cùng các dịch vụ vận tải, lưu kho và phân phối hàng hóa tạo cơ hội mở rộng việc làm, gia tăng giá trị kinh tế tại địa phương.
Theo đó, giá trị giao thương qua các cửa khẩu tăng từ 2,6 triệu USD năm 2017 lên 3,1 triệu USD năm 2025; riêng 9 tháng năm 2026 đạt 2,9 triệu USD. Diễn biến này cho thấy hoạt động giao thương tiếp tục được duy trì, tạo cơ sở để các địa phương khai thác tốt hơn lợi thế kinh tế cửa khẩu.
Bên cạnh thương mại biên giới, phát triển sản phẩm đặc trưng và sản phẩm OCOP được chú trọng. Đến nay, 8/9 xã, phường biên giới có tổng cộng 64 sản phẩm OCOP. Đây là nền tảng để các địa phương khai thác thế mạnh về nông nghiệp, lâm nghiệp, điều kiện tự nhiên và bản sắc văn hóa, từng bước phát triển sản xuất hàng hóa gắn với nhu cầu thị trường.
Việc phát triển sản phẩm OCOP góp phần nâng cao giá trị nông sản, thúc đẩy liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Khi sản phẩm được chuẩn hóa về chất lượng, mẫu mã và truy xuất nguồn gốc, cơ hội tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại cũng được mở rộng.
Kết nối sản phẩm OCOP với du lịch, hệ thống phân phối và thương mại điện tử sẽ giúp đa dạng hóa đầu ra, giảm phụ thuộc vào phương thức tiêu thụ nhỏ lẻ và tạo nguồn thu ổn định hơn cho người dân. Để đạt hiệu quả, các địa phương cần chú trọng phát triển vùng nguyên liệu, nâng cao năng lực quản trị hợp tác xã, bảo đảm chất lượng sản phẩm và tăng cường liên kết thị trường.
Phát triển sinh kế, hướng tới tăng trưởng bền vững
Cùng với phát triển kinh tế, Lào Cai quan tâm hoàn thiện hạ tầng thiết yếu tại các xã, phường biên giới. Đến nay, tỷ lệ thôn, bản được cấp điện lưới quốc gia đạt 98,99%; tỷ lệ hộ dân sử dụng điện lưới quốc gia đạt 96,2%.
Mở rộng khả năng tiếp cận điện lưới góp phần cải thiện đời sống, tạo điều kiện để người dân ứng dụng thiết bị vào sản xuất, chế biến và kinh doanh. Hạ tầng thiết yếu được nâng cấp cũng giúp giảm bớt khó khăn trong phát triển sinh kế, cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ và tạo nền tảng cho các hoạt động kinh tế tại địa phương.
Chất lượng giáo dục tại khu vực biên giới từng bước được nâng lên. Tỷ lệ học sinh đi học chuyên cần tăng từ khoảng 85% năm 2017 lên 96-98%. Tỷ lệ tốt nghiệp THCS toàn tỉnh đạt 99,49%, tốt nghiệp THPT đạt 98,77%; tỷ lệ trường học đạt chuẩn quốc gia đạt 65,21%.
Những kết quả này phản ánh chuyển biến trong công tác huy động học sinh ra lớp, phối hợp giữa nhà trường và gia đình, đồng thời cho thấy nền tảng phổ cập giáo dục tiếp tục được duy trì. Về lâu dài, nâng cao chất lượng giáo dục có ý nghĩa quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực tại chỗ, giúp thế hệ trẻ tiếp cận kiến thức, kỹ năng mới và có thêm cơ hội tham gia vào các hoạt động kinh tế.
Song song với đầu tư hạ tầng và dịch vụ xã hội, các mô hình dòng họ, nhóm gia đình tự quản đường biên, cột mốc; tổ an ninh tự quản tại thôn, bản và quân dân y kết hợp tiếp tục được triển khai. Những mô hình này góp phần phát huy vai trò cộng đồng, giữ gìn an ninh, trật tự và gắn kết nhiệm vụ phát triển kinh tế với bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
Bên cạnh kết quả đạt được, phát triển kinh tế vùng biên cần tiếp tục gắn với nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng thị trường và tạo việc làm ổn định. Điều kiện địa bàn miền núi, quy mô sản xuất chưa đồng đều và khả năng tiếp cận thị trường còn hạn chế ở một số nơi đặt ra yêu cầu chính sách hỗ trợ phải sát với nhu cầu thực tế của người dân.
Lào Cai định hướng tiếp tục phát triển kết cấu hạ tầng, thúc đẩy sản xuất hàng hóa, mở rộng thương mại và dịch vụ, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa và thực hiện hiệu quả các chính sách an sinh xã hội. Hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, tăng cường liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao thu nhập, tạo nền tảng cho giảm nghèo bền vững.
Cùng với đó, tỉnh cần tiếp tục khai thác lợi thế cửa khẩu, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý và kinh doanh, phát triển sản phẩm đặc trưng gắn với nhu cầu thị trường. Các chương trình đầu tư sẽ phát huy hiệu quả cao hơn khi được triển khai đồng bộ, có trọng tâm và gắn với khả năng tạo ra giá trị kinh tế lâu dài.
Hướng tới năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Lào Cai đặt mục tiêu xây dựng khu vực biên giới phát triển toàn diện, hạ tầng ngày càng đồng bộ, kinh tế phát triển phù hợp với tiềm năng và đời sống Nhân dân tiếp tục được cải thiện. Phát triển kinh tế gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và tăng cường đối ngoại sẽ tiếp tục là nền tảng xây dựng khu vực biên giới ổn định, hợp tác và phát triển bền vững.